Bầu dễ, chọn khó

Bốn ứng cử viên là bà Michelle Bachelet (quốc tịch Chile), bà Rebeca Grynspan (quốc tịch Costa Rica), ông Rafael Grossi (quốc tịch Argentina) và ông Macky Sall (quốc tịch Senegal). Họ là những ứng cử viên đã lộ diện cho tới nay và những người khác vẫn có thể tiếp tục ứng cử. Cuối tháng 3 vừa qua, Chile đã rút lại việc đề cử bà Michelle Bachelet. Tuy vậy, bà Michelle Bachelet vẫn tiếp tục tham gia cuộc đua nhờ sự ủng hộ từ Mexico và Brazil.

Trong lịch sử hơn 80 năm của Liên hợp quốc, chưa có người phụ nữ nào đảm nhiệm cương vị đứng đầu. Thời gian qua, trên thế giới đã xuất hiện làn sóng vận động mạnh mẽ, kêu gọi Liên hợp quốc lần đầu tiên có nữ Tổng Thư ký. Theo thông lệ bất thành văn, năm nay tới lượt khu vực Mỹ Latinh được có người đứng đầu Liên hợp quốc.

Những cuộc phỏng vấn các ứng cử viên Tổng Thư ký Liên hợp quốc vừa qua chỉ mang tính hình thức và bảo đảm đủ thủ tục, quy trình, hoàn toàn không có tính quyết định. Lý do bởi Tổng Thư ký Liên hợp quốc do Đại hội đồng Liên hợp quốc bầu nhưng việc Đại hội đồng Liên hợp quốc bầu ai lại do Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc quyết định. Trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc có 5 thành viên thường trực với quyền phủ quyết là: Mỹ, Nga, Trung Quốc, Anh, Pháp. Họ phủ quyết ứng cử viên nào thì Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc không thể giới thiệu người này để Đại hội đồng Liên hợp quốc bầu.

Bởi vậy, ai được đưa ra bầu ở Đại hội đồng Liên hợp quốc làm Tổng Thư ký thì phải là ứng cử viên được các thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, trước hết là Mỹ, Nga và Trung Quốc thỏa hiệp. Thế nên, việc bầu Tổng Thư ký Liên hợp quốc xưa nay luôn là câu chuyện “bầu thì dễ” vì gần như chỉ cần một vòng bầu đơn giản trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc. Tuy nhiên, việc chọn ứng cử viên để đưa ra bầu lại luôn phức tạp, khó khăn và kéo dài.

Ngoài giới tính và khu vực địa lý xuất thân của ứng cử viên, tác nhân quyết định còn là các nước trong Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc muốn tân Tổng Thư ký ưu tiên những vấn đề gì khi được bầu. Mỹ coi trọng năng lực của ứng cử viên hơn là giới tính nên coi ông Rafael Grossi là ứng cử viên lý tưởng, đồng thời có thể chấp nhận bà Rebeca Grynspan và không bày tỏ rõ thái độ đối với ông Macky Sall. Nga và Trung Quốc thiên về ủng hộ bà Rebeca Grynspan hoặc ông Macky Sall vì hai người này coi trọng, ưu tiên phát triển kinh tế - xã hội và thúc đẩy chủ nghĩa đa phương. Đối với Nga và Trung Quốc, bà Rebeca Grynspan dễ được chấp nhận hơn ông Macky Sall vì đáp ứng thông lệ bất thành văn về khu vực địa lý năm nay và phù hợp với yêu cầu của số đông cho rằng đã đến lúc Liên hợp quốc có nữ Tổng Thư ký.

Biểu hiện bên ngoài thì như vậy nhưng kết cục vẫn bất định. Phần vì bốn ứng cử viên trên không phải là những cái tên duy nhất; phần vì quan hệ giữa Mỹ với Nga và Trung Quốc mang tính đối đầu nhiều hơn hợp tác khiến mọi thỏa hiệp đều khó khăn. Mối quan hệ này chịu tác động mạnh bởi cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung, xung đột tại Ukraine và căng thẳng giữa Mỹ với Iran. Vì thế, diễn biến của cả ba vấn đề trên trong thời gian tới sẽ chi phối sâu rộng tới quyết định lựa chọn nhân sự Tổng Thư ký Liên hợp quốc nhiệm kỳ sắp tới.