Ba Sơn ngày mới

Khu du kích Ba Sơn trải rộng trên địa bàn một số xã của huyện Cao Lộc cũ, trong đó, trung tâm khu du kích nằm ở xã Xuất Lễ cũ, nay là xã Ba Sơn. Khu du kích đã được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân thời kỳ chống thực dân Pháp, trao tặng Huân chương Chiến công hạng Nhì và UBND tỉnh đã có quyết định xếp hạng di tích cấp tỉnh gồm 9 điểm.

Dấu tích xưa

Khu du kích Ba Sơn được xây dựng từ năm 1947, hình thành ngay trong vòng cương tỏa của kẻ thù, tạo thành một địa bàn hậu thuẫn thực hiện thế trận chiến đấu du kích toàn dân, toàn diện do Đảng ta lãnh đạo. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, Khu du kích Ba Sơn đã trở thành một vị trí chiến lược quan trọng trong công cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc.

Các đại biểu tham quan gian trưng bày ảnh tư liệu về Khu du kích Ba Sơn tại lễ kỷ niệm 77 năm khởi nghĩa Khu du kích Ba Sơn

Theo tư liệu lịch sử, đêm 4/3/1949, bộ đội và du kích bắt đầu nổ súng tấn công đồn Nà Phja (trung tâm điều khiển bộ máy cai trị của thực dân Pháp lúc bấy giờ), cuộc chiến đấu diễn ra quyết liệt. Trước sức tấn công mạnh mẽ của quân và dân ta, đến chiều 5/3/1949 (tức mùng 6/2 âm lịch), hơn 100 tên địch trong đồn đã xin đầu hàng, quân ta hoàn toàn làm chủ đồn Nà Phja, thu 113 khẩu súng các loại, trang bị cho các đội vũ trang chiến đấu.

Cùng với việc làm chủ đồn Nà Phja, các trung đội vũ trang chiến đấu và Nhân dân đã tấn công làm chủ một vùng đất từ Pò Mã đến Bản Vàng, không khí giải phóng tràn ngập khắp nơi. Trong những ngày kháng chiến sau đó, quân và dân Khu du kích Ba Sơn tiếp tục là “thành lũy thép” chống trả kẻ thù, góp phần mở ra những trang sử chiến công chói lọi của quân và dân Lạng Sơn trên mặt trận đường số 4 lịch sử.

Chín điểm di tích trong Khu du kích Ba Sơn đã được xếp hạng cấp tỉnh gồm: đồn Nà Phja; làng phòng thủ Thạch Khuyên; đình Bản Ranh; đình Bản Vàng; đồn Bản Xâm; Hang Lục Chỉnh; thác suối Nhàn Tằm; đồn Đông Nọi và bãi đất Khuổi Pheo.

Ông Hứa Văn Thư, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Sơn thông tin: Những địa điểm trên vẫn còn dấu tích, minh chứng cho một thời chiến đấu mưu trí, kiên cường của quân và dân Khu du kích Ba Sơn. Chẳng hạn, đồn Nà Phja vẫn còn lưu lại dấu tích của một đoạn tường dày 60cm, cao 1,3m, dài 20m được xếp bằng đá và một bậu đá xẻ cổng chính của đồn dài 1,4m, rộng 0,75m. Hay như di tích làng phòng thủ Thạch Khuyên do Nhân dân xây dựng tường đá xếp bao quanh vững chãi với chiều dài khoảng 500m, xen kẽ tường bao có các lỗ châu mai thuận tiện cho việc phòng thủ. Tại đây, 77 năm trước, Ban Chỉ huy Đội du kích Ba Sơn đã họp và vạch kế hoạch tác chiến cho trận đánh đồn Nà Phja (tháng 3/1949).

Cũng theo lãnh đạo UBND xã, một số di tích nay chỉ còn dấu tích nhỏ. Trong đó, đình Bản Ranh đã bị đổ nát sau năm 1979. Đây là di tích diễn ra sự kiện ngày 4/4/1947 lực lượng cách mạng Ba Sơn họp và đề ra các phương án đánh chiếm đồn Nà Phja. Hiện nay di tích chỉ còn lại một đoạn tường trình bằng đất cao 1,3m; dài 2m, xung quanh đình là đồi cây nguyên sinh...

Những di tích trên luôn được cấp ủy, chính quyền, cơ quan chức năng trên địa bàn quan tâm quản lý, trở thành địa chỉ đỏ phục vụ công tác tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng.

Thầy Hà Thanh Nghị, Hiệu trưởng Trường THCS Xuất Lễ, xã Ba Sơn cho biết: Hằng năm, nhà trường tổ chức cho học sinh đến tham quan, tìm hiểu lịch sử tại các điểm di tích thuộc Khu du kích Ba Sơn. Trong các tiết học, giáo viên bộ môn của nhà trường cũng tích hợp, lồng ghép giảng dạy, tuyên truyền nội dung này. Qua đó, tạo không gian mở, giúp học sinh tìm hiểu về di tích lịch sử của địa phương một cách hiệu quả nhất, góp phần khơi dậy niềm tự hào, động viên các em học sinh ra sức học tập, rèn luyện.

Khởi sắc vùng chiến khu xưa

Xã Ba Sơn hiện nay được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Mẫu Sơn, Cao Lâu, Xuất Lễ của huyện Cao Lộc cũ, thuộc Khu du kích Ba Sơn trước đây. Chúng tôi đến xã Ba Sơn đúng dịp xã tổ chức lễ hội truyền thống và kỷ niệm 77 năm khởi nghĩa Khu du kích (1949 – 2026). Tại đây, cán bộ và Nhân dân địa phương cùng nhau ôn lại truyền thống, động viên tinh thần đoàn kết xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp.

Ông Hứa Văn Thư, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Sơn cho biết: Với ý nghĩa của Ngày giải phóng Ba Sơn, ngày 6/2 âm lịch hằng năm là ngày tổ chức Lễ hội Ba Sơn. Lễ hội hằng năm được tổ chức với nhiều hoạt động phong phú, ý nghĩa, nhằm tạo không khí vui tươi, phấn khởi, đồng thời cổ vũ, động viên Nhân dân đẩy mạnh các phong trào thi đua yêu nước, tích cực học tập, lao động, sản xuất góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu, nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, phát huy, giữ gìn và bảo tồn nét đẹp văn hóa của xã.

Người dân xã Ba Sơn khai thác nhựa thông

Cùng với đó, công tác tuyên truyền, vận động người dân phát triển kinh tế - xã hội được cấp ủy, chính quyền xã thực hiện thường xuyên, thông qua những chương trình, dự án về trồng rừng, chăn nuôi, hướng dẫn kỹ thuật, đem lại hiệu quả thiết thực, nâng cao mọi mặt đời sống Nhân dân.

Trong năm 2025, toàn xã trồng được 167,6 ha rừng, vượt gần 68% so với kế hoạch đề ra; khai thác hơn 6.000m³ gỗ thông, 1.200 tấn nhựa thông; thu các sản phẩm từ rừng như: hoa hồi tươi khoảng 39 tấn; 250 tấn quả sở quả tươi; khoảng 7,5 tấn chanh rừng… Trong quý I/2026, toàn xã trồng mới được 14,6 ha rừng, đạt 14,6% kế hoạch; khai thác gỗ được 580m³; hoạt động chăn nuôi trên địa bàn ổn định, không để xảy ra dịch bệnh; hoạt động thương mại và dịch vụ̣ diễn ra ổn định, hàng hóa phong phú, đa dạng… Nhờ triển khai nhiều mô hình kinh tế hiệu quả, đến nay, toàn xã chỉ còn 38 hộ nghèo, chiếm tỷ lệ 1,76%; thu nhập bình quân đầu người đạt 35,48 triệu/năm, tăng gần 5 triệu đồng so với năm 2025.

Thôn Nà Va, xã Ba Sơn từng là một vùng đất nghèo với địa hình đồi núi hiểm trở, giao thông đi lại khó khăn, người dân chủ yếu sản xuất nông nghiệp manh mún, nhỏ lẻ. Tuy nhiên, những năm gần đây, thôn đã vươn mình mạnh mẽ nhờ phát huy nội lực. Ông Triệu Hữu Quý, thôn Nà Va, xã Ba Sơn cho biết: Gia đình tôi trước đây thuộc diện hộ nghèo. Những năm gần đây, được chính quyền xã định hướng, vận động tham gia các lớp tập huấn về lâm nghiệp, gia đình tôi tích cực trồng rừng. Đến nay, gia đình có khoảng 2 ha thông, gần 1 ha sở đã cho thu hoạch; trung bình mỗi năm thu được trên 2 tấn nhựa thông, gần 1 tấn quả sở, mang lại thu nhập trên 100 triệu đồng/năm. Nhờ vậy, năm 2023, gia đình tôi đã vươn lên thoát nghèo. Hiện, tôi đang tiếp tục đầu tư mở rộng trồng rừng.

Đáng chú ý, cuối tháng 12/2025, sau 25 năm gián đoạn, chợ phiên Ba Sơn đã chính thức được khôi phục và đi vào hoạt động, mang lại niềm vui, sự phấn khởi cho người dân trong vùng. Không chỉ đáp ứng nhu cầu giao thương, chợ phiên còn góp phần khôi phục nét sinh hoạt văn hóa truyền thống, tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn, vùng biên giới.

Bà Hứa Thị Phòng, 65 tuổi, thôn Ba Sơn, xã Ba Sơn bày tỏ: Chợ xã được khôi phục người dân địa phương mừng lắm, không còn cảnh phải đi chợ xa như trước đây nữa. Chợ mở lại giúp bà con thuận tiện mang nông sản đến đem bán, chúng tôi rất vui mừng, phấn khởi.

Có thể khẳng định, tiếp nối và phát huy truyền thống trên quê hương cách mạng, cấp ủy, chính quyền và Nhân dân Khu du kích Ba Sơn đã và đang viết tiếp câu chuyện yêu nước trên mặt trận mới, chung tay xây dựng vùng đất biên cương ngày càng giàu đẹp.