Ít ai biết vì sao trong tên thường có đệm 'văn', 'thị' mà không phải những từ khác?
Độc giả Trần Ngọc Thơ hỏi: 'Có người nói 'Tứ tung ngũ hoành' nhưng cũng có người nói là 'Tứ tung ngũ hành'. Vậy tôi muốn chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa giải đáp, 'hoành' hay 'hành' đúng; từ láy 'tứ tung' có liên quan gì đến 'Tứ tung ngũ hoành/hành' hay không, và tại sao lại nói như vậy? Trân trọng cảm ơn'.
Từ điển thành ngữ, tục ngữ Việt - Hán (Nguyễn Văn Khang - NXB Văn hóa Sài Gòn - 2008) là cuốn sách đối chiếu những thành ngữ, tục ngữ Việt - Hán có nghĩa tương đương, được tác giả giới thiệu là 'công cụ tiện lợi cho việc những người biên, phiên dịch, giao tiếp song ngữ Hoa - Việt và học tiếng Hoa, tiếng Việt với tư cách là một ngoại ngữ...' (trích mục Thay lời nói đầu của từ điển). Tuy nhiên, trong thực tế thì rất nhiều mục sự so sánh đối chiếu không chính xác và điều này có thể dẫn đến sai sót cho người sử dụng. Những lỗi này thỉnh thoảng vẫn được chúng tôi nêu ra trong chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa'. Tiếp theo đây là hai mục cần bàn lại.
Đề xuất 'không công khai thông tin về sai phạm của giáo viên khi chưa có kết luận chính thức của cơ quan có thẩm quyền' là một trong những nội dung được đề cập trong dự thảo Luật Nhà giáo đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến rộng rãi của các chuyên gia và người dân.
Buổi sáng, tôi mở hòm thư điện tử, thấy có thư của Nguyễn Hữu Thịnh và bản thảo tập thơ Khoảng trời quê của anh. Thư viết: 'Cháu là Nguyễn Hữu Thịnh, cùng quê Hải Dương với bác. Cháu bị khuyết tật, liệt tứ chi, chỉ cử động được cánh tay phải thôi. Cháu vẫn cố gắng tự học chữ nghĩa và tập viết thơ. Cháu đã in được 5 tập, hiện cháu đang có bản thảo tập thơ thứ 6. Cháu có trao đổi với chị Nguyễn Việt Nga, nhà văn, cháu biết bác có biết chị ấy. Chị ấy bảo cháu cứ mạnh dạn gửi bản thảo tập thơ tới bác, nhờ bác viết cho mấy lời giới thiệu để cháu phát hành, hy vọng có chút tiền mua được chiếc xe lăn điện mới để đi lại…'.
Nhà thơ Đỗ Bạch Mai dùng chữ nghĩa để nhẹ nhàng trao gửi những tâm tình của mình - một người vợ và người mẹ - nên cứ thong thả viết, chẳng cần tìm cách đột phá thi pháp, cách tân thơ để chứng minh mình có một phong cách riêng. Thơ chị giàu nữ tính và giàu nhạc điệu.
Tính lan tỏa tích cực của Gia đình học tập chính là khởi đầu cho văn hóa và sự giàu mạnh của đất nước vì đó là nơi xuất phát và cũng chính là động lực của mỗi cá nhân. Cho dù có đi đâu, gia đình vẫn là nơi để nhớ, để yêu thương, để quay về.
Ở Việt Nam, tên đệm là thành phần quan trọng trong họ tên. Nhiều người cho rằng, một cái tên có đẹp hay không, ấn tượng hay không, phần nhiều phụ thuộc vào tên đệm.
'Khi giữ một trái tim thanh xuân, tôi tin rằng không có gì hạn chế chúng ta trong vấn đề sáng tác văn học hay tiếp xúc với cuộc đời này', đạo diễn, nhà văn 95 tuổi Xuân Phượng chia sẻ.
Thời gian nhẹ nhàng qua mau trên từng cánh phượng hồng, những tiếng ve chìm dần trong những vòm cây, cái nắng oi ả của mùa hè dịu đi nhường chỗ cho sự mơn man, mát mẻ của gió thu, và nắng thu thì vàng như những trang vở cũ. Dù đã ở tuổi xế chiều, nhưng tôi còn gắn bó với chữ nghĩa. Ngay từ khi nhìn lũ trẻ chuẩn bị quần áo, sách vở, rồi nghe tiếng trống trường đâu đó vang lên cùng bao ánh mắt hiền hòa của thầy, cô đón học sinh thân yêu bước vào năm học mới - cuộc hành trình khám phá tri thức, mà lòng cứ rộn ràng kỷ niệm, lật trang vở cũ…
Trên Báo Văn Nghệ mục 'Nói chuyện chữ nghĩa' có bài 'Thay từ Hán - Việt bằng từ thuần Việt' của Phan Điển Ánh. Tác giả đưa ra một số trường hợp cho rằng không thể thay thế và có thể thay thế từ Hán - Việt bằng từ thuần Việt.
Độc giả Trần Thanh Huy hỏi: 'Tôi thường theo dõi mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' trên Báo Thanh Hóa và cảm thấy rất bổ ích, vì qua đây tôi có thêm hiểu biết về tiếng mẹ đẻ và nhiều kiến thức khác trong cuộc sống. Hôm nay tôi gửi thư này đến chuyên mục và nhờ các chuyên gia giải đáp một số thắc mắc sau đây:
Tên đệm là gì? Hiểu theo một cách đơn giản đó là chữ lót được đặt giữa họ và tên. Mục đích của nó là nhấn mạnh, làm rõ nghĩa cho tên. Ngoài ra, tên đệm còn được gửi gắm những ý nghĩa mà người đặt muốn. Cấu trúc họ tên ở Việt Nam thường sẽ là: Họ - Tên đệm – Tên chính.
Sinh ra và lớn lên tại thành phố Kiev, Ukraine, nhưng hơn 20 năm qua, bà Svetlana đã chọn rời quê hương để đến Việt Nam sinh sống. Vì chữ tình, chữ nghĩa và trên hết là tình yêu của người vợ dành cho người chồng không may bị đột quỵ, vượt qua nhiều khó khăn, bà Svetlana chưa bao giờ ngừng nuôi hy vọng về một tương lai tốt đẹp, mang hy vọng cả gia đình cùng quay trở lại thăm Kiev.
Tập truyện ngắn 'Hoa pằng nảng rơi rơi' của nhà văn Nguyễn Phú đẫm không gian văn hóa của đồng bào vùng cao. 12 câu chuyện về thân phận những người đàn bà miền núi cao đẹp và buồn như cánh hoa pằng nảng.
Từ xa xưa, dòng họ Lê nói chung và họ Lê ở xã Quảng Khê, huyện Quảng Xương, Thanh Hóa nói riêng đã nổi tiếng với truyền thống hiếu học. Truyền thống quý báu đó luôn được các thế hệ con cháu tôn trọng, giữ gìn như mạch nguồn thắp sáng tương lai. Yêu chữ nghĩa, trọng đạo làm người luôn là niềm tự hào của các thế hệ trong dòng họ.
Với tản văn 'Nhà & Người,' họa sỹ Lê Thiết Cương viết về ngôi nhà của nhiều văn nghệ sỹ, nhiều vùng đất ông từng đi qua, từ đó nói đến chuyện người cũng là chuyện của một thời.
Tập tản văn Nhà & người vừa phát hành chọn in gần 60 bài viết của họa sĩ Lê Thiết Cương trong hơn 20 năm qua, trên một số tạp chí về kiến trúc nội thất. Đây là cuốn đầu tiên trong bộ 3 cuốn sẽ lần lượt ra mắt của Lê Thiết Cương, mà tiếp theo là Trò chuyện với hội họa và Trong hạt thóc có hạt gạo (tập hợp những bài viết về văn hóa Việt).
Nhà văn Tô Hoài đã đi xa 10 năm (7/2014 - 7/2024), nhưng tác phẩm của ông vẫn được các đơn vị xuất bản ấn hành và độc giả vẫn tìm đọc. Điều đó chứng tỏ, 'thỏi nam châm' mang tên Tô Hoài vẫn còn sức hút…
Giới thiệu về mình, ông Nguyễn Thái Thuận (Út Trấn) hịch hạc đúng chất Nam Bộ: 'Bản thân chỉ là người 'xách ô, cầm dép', lại siêng bập bẹ viết báo, làm thơ. Còn nghề chính hiện nay là trồng rau trên mảnh đất vườn nhà'. Ấn tượng đầu tiên về không gian sống của ông là sách, mà ông gọi đó là người thầy, người bạn tri kỷ.
Chiếc xe máy chuyên dụng của đồng chí công an xã đưa chúng tôi qua những đoạn đường khi thì dốc đứng, lúc thì ngoằn ngoèo, đất đá pha trộn với nhau, bụi tung mịt mù. Con đường hơn 12 km ấy dẫn chúng tôi đến điểm trường Mầm non xa nhất của Hùng Lợi (Yên Sơn): điểm trường Khuổi Ma. Nơi đây có câu chuyện về cô giáo 9x Dương Thị Sính suốt 10 năm qua kiên nhẫn bám bản cần mẫn gieo trồng trên cánh đồng chữ nghĩa nơi non cao.
Trong hành trình vẻ vang của 80 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam, 80 năm Ngày truyền thống Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam (22-12-1944 / 22-12-2024), có những người chiến sĩ với chức phận cụ thể của mình đã lặng lẽ góp trí tuệ, công sức, miệt mài để thực hiện một công việc vô cùng khó: Viết ra những trang văn về người lính, trong chiến tranh và hòa bình, trong đạn bom khốc liệt và thời cơ chế thị trường phức tạp.