Hát Xẩm là một loại hình nghệ thuật diễn xướng dân gian có nội dung ca từ độc đáo, tiêu biểu của Việt Nam. Trong các loại hình âm nhạc truyền thống của dân tộc, có lẽ chỉ duy nhất hát Xẩm được gọi với tư cách là một nghề để kiếm sống. Nghệ thuật hát Xẩm ở Ninh Bình gắn liền với cố Nghệ nhân, nghệ sĩ ưu tú Hà Thị Cầu - Bà chính là nghệ nhân cuối cùng còn hành nghề hát Xẩm.
'Con người của xã Yên Phong nói chung và huyện Yên Mô thuộc đất Ninh Bình của cố đô xưa nó lạ lắm, chả giống với bà con trong thiên hạ tý nào đâu. Anh tính, ai đời, với chúng tôi, hàng ngày ngoài cơm nước ra không kể, thiếu thức gì thì thiếu chứ nhất định không thể thiếu 'cái món' hát xẩm được. Xẩm với người dân đất này chả khác gì hơi thở đâu, thật đấy!' - Ông Vũ Văn Phó, một trong những người học trò 'cưng' của cụ Hà Thị Cầu, nghệ nhân hát Xẩm lừng danh đất Việt, đã mở đầu câu chuyện với tôi như thế.
'Chiếu xẩm: Xưa và nay' là buổi tọa đàm về nghệ thuật xẩm trong đời sống hiện đại do CLB Tuyên truyền Văn hóa - Lịch sử tổ chức nhằm lan tỏa giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống tới đông đảo công chúng.
'Muốn nhạc truyền thống dân tộc được tiếp tục phát huy, được phổ biến và có nhiều đột phá, chúng ta không thể chỉ trông chờ vào từng cá nhân. Điều đó cũng tựa như việc nằm ở dưới gốc cây sung há miệng chờ' – nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long chia sẻ.
Xẩm vốn dĩ không có nhiều chất liệu tạo hình như một số môn nghệ thuật biểu diễn khác, nhưng với mong muốn khơi gợi được hứng thú tìm hiểu về văn hóa truyền thống cho công chúng, đặc biệt là giới trẻ, các nghệ sĩ đương đại đã đưa tới cho Xẩm những góc nhìn, những chấm phá độc đáo, hấp dẫn thông qua chuỗi sự kiện trải nghiệm đa giác quan Mắt Xẩm.
Bùi Công Sơn (sinh năm 2000, Thái Bình) là một người dành nhiều đam mê đối với bộ môn nghệ thuật hát xẩm. Công Sơn hiện đang truyền dạy lại hát xẩm cho mọi người với hi vọng sẽ lan tỏa và lưu giữ được văn hóa truyền thống dân tộc.
Trải qua bao thăng trầm của cuộc sống, cho dù đã gần một thế kỉ qua đi, tình yêu với Xẩm của người nghệ nhân dân gian Ngô Văn Đảm vẫn thiêng liêng như thuở ban đầu. Với cụ Đảm, được sống, được ngày ngày kéo nhị, đàn hát đã là một niềm hạnh phúc giản dị đến lạ thường.
Dù không nhìn bằng đôi mắt, nhưng xẩm lại soi chiếu những góc nhìn rất chân thực và sâu sắc về cuộc sống.
Từ ngày 16 đến ngày 22/5 tại Vicas art studio (32 Hào Nam, Hà Nội) sẽ diễn ra chuỗi hoạt động 'Mắt Xẩm' bằng hình thức trực tuyến.
Từ ngày 16/5 đến ngày 22/5 tại Vicas art studio (32 Hào Nam, Hà Nội) sẽ diễn ra chuỗi hoạt động 'Mắt xẩm' giới thiệu những góc nhìn, quan điểm đa dạng về hát xẩm.
Vợ chồng nghệ sĩ Doãn Châu và Bích Thu đều là lớp nghệ sĩ khóa 1 của Trường Sân khấu Việt Nam (tốt nghiệp năm 1961). Đây có thể coi là thế hệ vàng của sân khấu nước nhà. Đó là những nghệ sĩ nổi tiếng như Doãn Hoàng Giang, Trọng Khôi, Thế Anh, Đoàn Dũng, Nguyệt Ánh, Hà Văn Trọng, Văn Hiệp, Mỹ Dung… Nhưng có điều lạ nghệ sĩ Doãn Châu bỗng sớm chuyển hướng sang làm thiết kế mỹ thuật sân khấu. Sau đó anh được cử đi học nước ngoài (1974).
Bỏ lại phía sau những bộn bề của cuộc sống hiện đại, Nghệ nhân Ưu tú Phan Thị Kim Dung luôn dành hết tình yêu, niềm đam mê của mình cho nghệ thuật truyền thống, đặc biệt là hát xẩm.
Huyện Yên Mô là một trong những cái nôi của nghệ thuật hát Chèo, hát Xẩm, trong đó xã Yên Phong được xem là hạt nhân của phong trào. Hoạt động văn nghệ quần chúng nơi đây sở dĩ luôn giữ được sức sống mạnh mẽ một phần vì có những con người mà sự đam mê, cống hiến chưa bao giờ biết mệt mỏi. Câu chuyện về ông Vũ Văn Phó là một ví dụ.
Sáng tươi lên giữa hơn 400 diễn viên Liên hoan Văn hóa dân gian ở Lâm Đồng là một cụ bà 88 tuổi với chất giọng hát xẩm. 'Tôi cảm giác như có một cụ bà Hà Thị Cầu ngày xưa vọng lại…', nhạc sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Đình Nghĩ - Trưởng ban Giám khảo nhận xét.
Cùng với sự phục hưng của nhiều loại hình văn nghệ dân gian, hát xẩm – một loại hình hát rong cũng được hồi sinh trở lại sau thời gian dài mai một. Tại khu phố cổ Hà Nội (Hàng Đào, Đồng Xuân, Bờ Hồ…), người ta còn giành không gian riêng cho hát xẩm, thu hút nhiều khán thính giả, trong đó có cả du khách nước ngoài.
Để thực hiện tốt hơn những quy định của Nghị định 62/2014/NĐ-CP góp phần vào việc đề xuất các chính sách liên quan tới nghệ nhân thực hành di sản văn hóa phi vật thể trong tương lai, những câu chuyện thực tế đang đặt ra vấn đề cần sự nhận diện rõ về những nghệ nhân thực hành di sản văn hóa phi vật thể.
Yên Mô là vùng đất nổi tiếng gắn với nghệ thuật hát Xẩm, nơi bảo tồn, lưu giữ di sản quý báu của cố nghệ nhân Hà Thị Cầu. Hiện tại, vùng đất Yên Mô có rất nhiều người yêu thích nghệ thuật hát Xẩm và có ý thức trong việc gìn giữ, phát huy di sản tinh thần mà bà Hà Thị Cầu để lại. Một trong những con người như thế là anh Phạm Minh Hạnh, xã Yên Nhân.
Công nghệ mang tới cho ngành nghệ thuật biểu diễn cơ hội phát triển nhưng kèm theo đó là không ít thách thức. Người nghệ sĩ phải làm sao để cùng với khả năng diễn xuất, còn biết ứng dụng, biến công nghệ thành công cụ sáng tạo.
Giữa những tất bật, bon chen của cuộc sống đời thường, vẫn còn đó tiếng đàn nhị, tiếng phách, tiếng hát để mọi người có một chút lắng sâu, lặng nghe và lặng nhìn, để rồi cùng suy ngẫm về câu chuyện thăng trầm của xẩm, một loại hình nghệ thuật diễn xướng đã có từ hàng nghìn năm của dân tộc. Có lẽ đó là câu trả lời sinh động và thuyết phục đối với không ít người, thậm chí có cả những nhà quản lý, về việc: Xẩm có thể duy trì và tồn tại trong cuộc sống thời hiện đại, với bao bộn bề mưu sinh?
Những ngày này có một góc phố thủ đô được nhiều du khách tìm đến. Đơn giản là người ta đã thấy một Hà Nội thu nhỏ tại 'Dự án nghệ thuật công cộng Phúc Tân' tại đoạn đường ven sông Hồng ở phường Phúc Tân (quận Hoàn Kiếm) vốn là nơi tập kết nhiều rác thải.
Đã từ lâu, xẩm được một số nghệ sĩ, nghệ nhân âm thầm nhen nhóm, lưu truyền và gìn giữ, giống như một dòng chảy nhỏ lặng lẽ và âm thầm trong đời sống xã hội bộn bề xô bồ hằng ngày. Người biết đến xẩm không nhiều, người chịu nghe và dõi theo xẩm lại càng ít. Nhưng những nỗ lực của các nghệ sĩ, nghệ nhân đã được đền đáp phần nào, khi nghệ thuật xẩm đã trở lại mạnh mẽ trong năm nay, với một liên hoan xẩm lần đầu tiên được tổ chức, và một số đĩa, MV xẩm ra mắt.
Vừa qua, một sự kiện văn hóa gây được sự chú ý rộng rãi của công chúng, giới học thuật đó là Liên hoan các câu lạc bộ hát Xẩm khu vực phía Bắc được tổ chức tại Ninh Bình. Liên hoan là dịp để những người yêu Xẩm gặp gỡ, giao lưu, thưởng thức nét đẹp mộc mạc dân dã của Xẩm, đồng thời chung sức đưa bộ môn nghệ thuật này đến gần hơn với đời sống công chúng.
Nghệ thuật hát xẩm chứa đựng những giá trị độc đáo về văn hóa. Dù tính chất âm nhạc, lời ca hết sức mộc mạc chân thành, nhưng các bài xẩm đều có nội dung tư tưởng sâu sắc, hàm chứa các triết lý, lời răn dạy đạo lý ở đời.
Vừa qua, sự ra mắt của CD Xẩm Vol.1 'Trách ông Nguyệt Lão' của nghệ sĩ Nguyễn Quang Long đã thu hút được sự quan tâm của dư luận. Trước đó, nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa cũng ra mắt Album 'Xẩm - Mai Tuyết Hoa vol 1' đánh dấu chặng đường 20 năm theo đuổi nghệ thuật hát Xẩm của mình...
Quan niệm rằng nghệ thuật nào cũng khó sống nếu không phù hợp với nhu cầu mang tính thời đại, nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đã tạo nên những sản phẩm tích hợp nhiều yếu tố khác nhau, hài hòa giữa nghe và xem để nối dài sự sống cho âm nhạc truyền thống nói chung, đặc biệt là với xẩm.
Ca trù đã được công nhận là Di sản phi vật thể của nhân loại, nhưng rồi việc bảo tồn cũng chỉ rầm rộ lên được dăm năm rồi lại chìm dần. Di sản - không thể chỉ là để xưng tụng với thế giới, mà là việc chúng ta đã bảo tồn những di sản quý giá ấy như thế nào trong đời sống đương đại...
Tối 3/12 tại thành phố Ninh Bình, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình phối hợp với Cục Văn hóa cơ sở (Bộ Văn hóa, Thể thao và du lịch),Trung tâm nghiên cứu bảo tồn và phát huy âm nhạc (Viện nghiên cứu bảo tồn và và phát huy âm nhạc dân tộc) tổ chức Khai mạc liên hoan các câu lạc bộ hát Xẩm các tỉnh khu vực phía Bắc- Ninh Bình năm 2019.
Chiều 3/12, Đoàn đại biểu liên hoan xẩm khu vực phía Bắc- Ninh Bình 2019 đã về thắp hương tri ân cố nghệ nhân- nghệ sĩ ưu tú Hà Thị Cầu - người được mệnh danh là 'vật nhân văn sống' trong nghệ thuật hát Xẩm của Việt Nam. Dự buổi tri ân có các đồng chí lãnh đạo Sở Văn hóa, Thể thao; lãnh đạo UBND huyện Yên Mô và các nghệ sĩ, các CLB xẩm các tỉnh phía Bắc.