Vòng xoáy khủng hoảng

Bình luận quốc tế

Ngày 4-5, lực lượng Taliban tuyên bố đã thực hiện vụ đánh bom đêm trước đó nhằm một cơ sở quân sự ở tỉnh miền nam Helmand, nơi đóng quân của ít nhất 150 binh sĩ và nhân viên tình báo Afghanistan. Ðây là vụ bạo lực mới nhất trong loạt cuộc tiến công mà Taliban phát động liên tiếp trong những ngày qua, bất chấp lời kêu gọi ngừng bắn nhân đạo nhân tháng lễ Ramadan của người Hồi giáo, cũng như nhằm hỗ trợ các nỗ lực ngăn chặn dịch Covid-19 lây lan ở Afghanistan.

Ðược kỳ vọng là thời điểm khởi động cuộc đối thoại quốc gia theo thỏa thuận lịch sử mà Taliban và Mỹ ký hôm 29-2, tại Doha (Qatar), song tháng 3 vừa qua lại chứng kiến xu hướng ngược chiều, khi tình trạng bạo lực bất ngờ leo thang nghiêm trọng. Báo cáo định kỳ quý I-2020 của Phái bộ hỗ trợ của Liên hợp quốc tại Afghanistan (UNAMA) nhận định, bạo lực vẫn gia tăng, nhất là trong tháng 3, thời điểm Liên hợp quốc hy vọng chính quyền Kabul và lực lượng Taliban bắt đầu vòng đàm phán hòa bình, với ưu tiên giảm xung đột và nỗ lực bảo đảm an toàn cho người dân trong bối cảnh dịch bệnh hoành hành. Theo UNAMA, trong ba tháng đầu năm 2020, số dân thường thiệt mạng do xung đột tăng 20% so cùng kỳ năm trước. Các báo cáo của quân đội Mỹ cũng cho thấy, sau khi có thỏa thuận giữa Mỹ và Taliban, số vụ bạo lực thậm chí tăng 70% so cùng giai đoạn năm 2019...

Bản thỏa thuận giữa Mỹ và Taliban từng được kỳ vọng tạo bước ngoặt quan trọng giúp chấm dứt cuộc xung đột gần 19 năm qua tại Afghanistan. Cam kết nổi bật là Mỹ rút quân và Taliban kiềm chế bạo lực, tiến tới đàm phán hòa bình với chính phủ. Cũng theo thỏa thuận, cuộc đối thoại nội bộ Afghanistan được khởi động hôm 10-3, tuy nhiên đã đổ vỡ ngay khi vừa bắt đầu.

Mấu chốt thất bại là bất đồng về vấn đề trao đổi tù nhân giữa chính quyền Kabul và lực lượng Taliban. Kể từ đó, Taliban liên tiếp phát động tiến công nhằm các mục tiêu và lực lượng của chính phủ, đồng thời chỉ trích Washington không thúc đẩy Kabul thực thi cam kết trao trả phiến quân bị giam giữ.

Một phần lý do khiến kế hoạch trao đổi tù nhân đổ vỡ xuất phát từ bế tắc trên chính trường Afghanistan, trùng thời điểm bạo lực gia tăng trên thực địa. Tranh cãi về kết quả bầu cử, mà thực chất là tranh chấp quyền lực, giữa Tổng thống đắc cử A.Ghani với đối thủ chính trị A.Abdullah, cựu lãnh đạo điều hành chính quyền Afghanistan, đã khiến việc thành lập chính phủ mới bế tắc. Afghanistan còn bị đặt trước nguy cơ "hai chính phủ song song", khi ông Abdullah cũng thực hiện nghi thức "tuyên thệ" cùng thời điểm diễn ra lễ nhậm chức của Tổng thống Ghani hôm 9-3.

Những diễn biến nguy hiểm tại Afghanistan khiến Mỹ "đứng ngồi không yên", khi bản thỏa thuận mà Washington mất nhiều công sức đàm phán với Taliban đang đứng trước nguy cơ đổ bể, kéo theo kế hoạch rút khỏi "bãi lầy Afghanistan" có thể phá sản, gây bất lợi lớn cho mục tiêu tái cử của Tổng thống D.Trump. Nhiều nỗ lực ngoại giao con thoi đã được Nhà trắng ráo riết thực hiện nhằm thuyết phục, hòa giải các đối thủ chính trị tại Afghanistan. Ðồng thời, Lầu năm góc gia tăng sức ép nhằm buộc Taliban kiềm chế bạo lực. Trong động thái mới nhất, hôm 2-5, người phát ngôn lực lượng Mỹ tại Afghanistan đã gửi thư ngỏ tới người phát ngôn Taliban, kêu gọi các bên trở lại bàn đàm phán, thậm chí cảnh báo về "phản ứng mạnh mẽ" từ Mỹ, nếu tình trạng bạo lực tại Afghanistan không giảm. Tuy nhiên, những nỗ lực của Mỹ dường như chưa phát huy hiệu quả.

Thực tế hiện nay tại Afghanistan một lần nữa cho thấy, con đường hòa bình còn nhiều khó khăn, nhưng muốn sớm tới đích phải do chính người Afghanistan quyết định, trước mắt là thoát khỏi vòng xoáy bạo lực và khủng hoảng hiện nay. Hy vọng tháo gỡ bế tắc chính trường đã nhen nhóm, sau khi cuối tuần trước Tổng thống A.Ghani và đối thủ A.Áp-đu-la tuyên bố sắp hoàn tất dự thảo thỏa thuận chia sẻ quyền lực, nhằm sớm cho ra đời một chính phủ mới, đủ mạnh mẽ để ứng phó dịch Covid-19, cũng như khởi động đối thoại quốc gia.