Về quê ăn Tết

Tết đâu chỉ đến từ tờ lịch treo tường hay thông báo nghỉ lễ. Tết hiện diện trong nếp sinh hoạt. Nhưng ngày nay, không phải ai cũng có cơ hội chạm vào để trải nghiệm đủ đầy như: gói bánh chưng, nấu cỗ, bày mâm ngũ quả, diện áo dài du xuân... Tết khi ấy, không nằm ở sự kiện mà ở trạng thái con người được trở về.

Bánh chưng sẽ mở đầu cho câu chuyện về Tết. Không chỉ là một món ăn, bánh chưng là kết tinh của sẻ chia. Tự bao đời, sẻ chia luôn là cách người Việt kết nối với nhau trong vòng tay cộng đồng. Qua biết bao thế hệ, chiếc bánh vuông vức ấy vẫn nằm yên trong mâm cỗ Tết, như lời nhắc nhở lặng lẽ: con người sống được là nhờ đất trời, nhờ tổ tiên, nhờ lao động và nhờ nhau. Trong miếng bánh là ký ức, là văn hóa, là ước vọng về một năm mới đủ đầy và bình an.

Mọi việc bắt đầu cẩn thận và tỉ mỉ, từ những điều nhỏ và gần gũi. Lá dong được hái về, rửa sạch, lau khô. Lạt được chẻ mềm tay. Gạo nếp ngâm cùng nước cốt lá riềng cho hạt xanh hơn, thơm hơn. Đỗ xanh đãi kỹ. Thịt heo ướp tẩm gia vị. Những thao tác tưởng chừng giản đơn ấy lại đòi hỏi sự kiên nhẫn và chú tâm, như thể để làm nên món Tết không cho phép ai qua loa.

Không phải người trẻ nào cũng còn ký ức hay trải nghiệm gói bánh chưng. Đời sống hiện đại, với nhịp nhanh và nhiều tiện ích đã vô tình đẩy những công ăn việc làm truyền thống lùi về phía sau. Không hẳn vì thờ ơ, mà vì thiếu cơ hội được chạm vào. Thế nên, buổi gói bánh này giống một lần học lại cách lắng nghe: lắng nghe bàn tay tâm trí mình, lắng nghe câu chuyện của người đi trước. Từng chiếc bánh được gói bằng sự kiên nhẫn, có vuông vức, có vụng về, nhưng đều chân thật. Giá trị truyền thống, suy cho cùng, chỉ có thể sống tiếp khi được tiếp nối bằng chính đôi tay của mỗi thế hệ.

Bánh chưng nhà làm vì thế cũng mang nhiều dáng vẻ hay được gói theo khẩu vị riêng. Có chiếc nhiều thịt, có chiếc nhiều gạo, có chiếc rất ít đỗ xanh. Mỗi chiếc bánh phản ánh một thói quen, một lựa chọn, một cách sống. Chia bánh không chỉ là chia phần mà là chấp nhận sự khác biệt và lắng nghe nhau trong những điều rất nhỏ.

Tết còn có những nghi thức không cần gọi tên. Chiều cuối năm, khi gió lạnh se lại, ta ra vườn hái mùi già, nấu nước xông nhà, tắm gội. Hương mùi già không nồng, không gắt nhưng len lỏi rất sâu. Nó len vào ký ức, đánh thức cảm giác Tết bằng mùi hương, khiến lòng người chùng xuống xuyến xao.

Đêm trông bánh, nồi nước sôi lục bục suốt nhiều giờ. Mọi người quây quần bên bếp lửa, nướng khoai, nướng mực, nướng cá khô. Câu chuyện nối câu chuyện, không cần đầu cuối. Thời gian lúc ấy dường như chậm lại. Không ai còn phải vội. Chỉ có ánh lửa ấm, khói lan và sự hiện diện của nhau với tiếng cười, chuyện trò cùng chờ trời sáng. Khi bánh được vớt lên, hơi nước bốc nghi ngút, đó không chỉ là thành quả của một đêm chờ đợi, còn là thành quả trân quý từ đôi bàn tay ta làm ra.

Sáng xuân mở ra với sắc hoa rực rỡ. Cây quất được đặt trước hiên nhà, trái xanh chín lúc lỉu. Mâm ngũ quả được bày đủ năm loại, không chỉ để đẹp mắt mà như cách ta gửi gắm những ước vọng vào thiên nhiên, mỗi màu sắc là mỗi mong cầu.

Tà áo dài theo gió lướt nhẹ trên con đường làng. Bên cành đào hồng nở những cánh hoa mỏng manh kết lại thành mùa xuân. Không ồn ào, không phô trương, chỉ đủ để nhắc ta về một mùa xuân hy vọng mới đã khởi sự.

Rồi mâm cơm Tết được dọn ra: bánh chưng, thịt kho tàu, canh khổ qua, dưa giá, gà chặt. Không phải để dư dả mà để đủ đầy. Đủ để mọi người ngồi lại, ăn chậm và bên nhau sẻ chia nhiều hơn.

Cuối cùng, chúng tôi cùng gói ghém từng chút Tết làm quà cho bạn hữu. Tết sẽ không chỉ ở lại trong ngôi nhà ta. Tết sẽ theo chân mỗi người đi về những nếp nhà để tết tiếp tục được thắp lên. Bởi với người Việt, về nhà - bao giờ cũng là Tết.

TRẦN DUY THÀNH