Vai trò của ASEAN là căn bản trong vấn đề Biển Đông

Đảo Song Tử Tây, quần đảo Trường Sa, Việt Nam. Ảnh: TTXVN

“La bàn” cho vấn đề Biển Đông

Giới chuyên gia nhìn nhận, thế giới hiện nay đang phải đối diện với nhiều thách thức khó lường về an ninh, bao gồm những vấn đề trên biển tại nhiều khu vực, trong đó có Biển Đông. Từ thực tế cho thấy, luật pháp quốc tế luôn là yếu tố cốt lõi trong việc giải quyết các vấn đề trên biển. Tại Biển Đông, điều này được minh chứng khá rõ nét. Đã có rất nhiều nỗ lực được đánh giá cao tại khu vực này, nổi bật là tuân thủ Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 và đàm phán các cơ chế đa phương như Bộ quy tắc ứng xử của các bên ở Biển Đông (COC)...

Trong một chia sẻ trên truyền thông quốc tế mới đây, ông Niclas Kvarnstrom - Tổng Vụ trưởng phụ trách châu Á-Thái Bình Dương, Cơ quan đối ngoại Liên minh châu Âu (EEAS) nhìn nhận, châu Âu và châu Á hiện nay đều có chung một cam kết đối với luật pháp quốc tế, đồng thời mong muốn xây dựng thịnh vượng chung. Trên thực tế, kể từ sau Thế chiến II, an ninh của các quốc gia ngày càng phụ thuộc lẫn nhau.

Riêng với Liên minh châu Âu (EU), luật pháp quốc tế là yếu tố cốt lõi trong giải quyết xung đột, đồng thời là kim chỉ nam trong cách tiếp cận với các vấn đề của thế giới nói chung. “Nếu không có Hiến chương Liên hợp quốc làm cơ sở trong quan hệ quốc tế, chắc chắn tình hình thế giới sẽ rất hỗn loạn và rơi vào trạng thái nước lớn bắt nạt nước bé, không có sự bình đẳng trong quan hệ giữa các quốc gia. Vì vậy, luật pháp quốc tế có ý nghĩa rất quan trọng” - ông Niclas Kvarnstrom khẳng định.

Đề cập đến vấn đề trên biển, ông Niclas Kvarnstrom chỉ ra rằng, UNCLOS năm 1982 đã được nhiều quốc gia nhất trí, thông qua và thực tế cho thấy, đây là Hiến pháp của đại dương, đóng vai trò cốt lõi trong việc điều chỉnh các hoạt động trên biển giữa các quốc gia theo luật pháp quốc tế. Ông Niclas Kvarnstrom nhấn mạnh: “UNCLOS năm 1982 hoàn toàn có thể được coi là "chìa khóa" trong các vấn đề trên biển, là "la bàn" cho các quốc gia ở các vùng biển, trong đó có cả Biển Đông. Riêng trong vấn đề Biển Đông, ngoài UNCLOS năm 1982, phán quyết của Tòa trọng tài (PCA) năm 2016 cũng có vai trò quan trọng và cần sự tuân thủ của các bên liên quan”.

Theo ông Niclas Kvarnstrom, an ninh hàng hải ở Biển Đông rất quan trọng với nhiều quốc gia trên thế giới và với cả EU. Bởi lẽ, một phần hoạt động thương mại quốc tế lớn đi qua Biển Đông nên an ninh Biển Đông là an ninh của nhiều quốc gia. Trong bối cảnh hiện nay, các bên cần xây dựng quan hệ đối tác trong khu vực, xây dựng khả năng phục hồi, thực hiện các dự án chung về an ninh hàng hải để bảo đảm an ninh hàng hải luôn được bảo đảm ở Biển Đông. EU sẵn sàng hợp tác với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và các quốc gia thành viên để đạt được an ninh hàng hải thông suốt ở Biển Đông, góp phần kiến tạo hòa bình và thịnh vượng trong khu vực.

Vai trò trung tâm của ASEAN là căn bản

Ông Niclas Kvarnstrom cùng nhiều học giả hàng đầu của thế giới lập luận, đối thoại là một phương cách quan trọng để giải quyết những bất đồng trên biển. Bất kỳ nỗ lực ngoại giao nào để giải quyết xung đột phải được đặt lên “tuyến đầu”, thay vì các hành động đe dọa sử dụng vũ lực hay sử dụng vũ lực trên thực tế. Một trong những “điểm sáng” tại Biển Đông và cũng là cách thức mà nhiều khu vực biển khác trên thế giới cần soi chiếu vào là việc Trung Quốc và ASEAN đang đàm phán về một bộ quy tắc ứng xử trên biển. Đây là một hình thức đối thoại tiêu biểu. Ngay cả khi các cơ chế hợp tác được thông qua cũng chưa chắc chắn có thể giải quyết được toàn bộ các vấn đề, song hoàn toàn có thể quản lý, kiểm soát được tình hình và các quốc gia cần phải tôn trọng các cơ chế đã nỗ lực đạt được.

Đảo Cô Lin, quần đảo Trường Sa, Việt Nam. Ảnh: TTXVN

Bình luận về COC, ông Niclas Kvarnstrom bày tỏ hy vọng, các cuộc đàm phán hiện nay sẽ tiến triển đến một điểm có thể đạt được thỏa thuận, góp phần giảm căng thẳng và giảm nguy cơ hiểu lầm tại Biển Đông. Hiện, ASEAN có vai trò quan trọng trong khu vực, với vai trò trung tâm được các quốc gia và tổ chức khu vực công nhận và coi trọng.

EU cũng đề cao vai trò trung tâm của ASEAN. Thực tế đã minh chứng rằng, ASEAN có vai trò cơ bản trong việc thúc đẩy trật tự dựa trên luật lệ và luật pháp quốc tế trong khu vực. ASEAN hoàn toàn có thể đoàn kết bảo vệ các giá trị của UNCLOS năm 1982, bảo vệ luật pháp quốc tế, góp phần tích cực vào việc tăng cường an ninh trong khu vực.

Là quốc gia thành viên tích cực hàng đầu trong các nỗ lực của ASEAN, Việt Nam thể hiện rõ nét tinh thần trách nhiệm và thực tế đã trở thành một nhân tố quốc tế tích cực, có tuyên bố chủ quyền tại Biển Đông. Việt Nam là thành viên ASEAN và Liên hợp quốc nên hoàn toàn có thể đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn hàng hải tại Biển Đông. “Chúng tôi tin tưởng rằng, mọi tranh chấp có thể được giải quyết bằng các biện pháp hòa bình và ngoại giao, các diễn đàn đa phương. Việt Nam đang cho thấy con đường đối thoại hòa bình là đúng đắn” - ông Niclas Kvarnstrom khẳng định.

Trong bối cảnh thế giới nhiều biến động, khi kinh tế các quốc gia hội nhập sâu sắc, thương mại quốc tế sôi động, những thách thức an ninh ở một số khu vực có tác động trực tiếp đến khu vực khác. Biển Đông hay Biển Đỏ đều có ý nghĩa rất lớn đối với thương mại của EU. Việc quan trọng là phải làm sao để bảo đảm lợi ích chung cho tất cả các quốc gia. Đó chính là chung tay thực hiện các nguyên tắc của luật pháp quốc tế, bảo đảm an ninh ở các khu vực biển.

EU đang thúc đẩy các chương trình hợp tác với các quốc gia trong khu vực để đào tạo cảnh sát biển hay tổ chức các chương trình như Hệ thống nhận thức hàng hải - CRIMARIO hướng tới xây dựng năng lực. Được biết, CRIMARIO là dự án mà các bên tham gia, như lực lượng tuần duyên, hải quân các nước và các cơ quan chống hải tặc hoặc mua bán người của EU sẽ cùng dùng chung một nền tảng để trao đổi thông tin trong thời gian thực.

Thanh Trúc