Căng thẳng tại Trung Đông: Ứng phó linh hoạt để hạn chế rủi ro

Căng thẳng tại Trung Đông có nguy cơ đẩy chi phí vận tải, năng lượng tăng cao, đòi hỏi doanh nghiệp (DN) xuất khẩu có biện pháp ứng phó sớm, linh hoạt để hạn chế rủi ro.

Tiếp tục theo dõi tình hình

Còn sớm để nhận định mức độ ảnh hưởng của tình hình căng thẳng tại Trung Đông song ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, không khỏi lo lắng bởi hàng hóa của Việt Nam đi qua khu vực eo biển Hormuz khá nhiều. Khi xảy ra xung đột, DN buộc phải chọn đường vòng với thời gian di chuyển kéo dài hơn và chi phí cao hơn.

"Qua tham khảo chuyên gia quốc tế, có khả năng căng thẳng tại Trung Đông lần này phức tạp hơn so với trước đây, liên quan đến nhiều quốc gia và đối tác của DN Việt. Bên cạnh thay đổi lộ trình giao hàng, việc giá dầu tiếp tục duy trì xu hướng tăng mạnh nếu tình hình bất ổn kéo dài cũng sẽ gây thêm áp lực không nhỏ lên chi phí logistics" - ông Mười phân tích.

Với ngành dệt may, ông Phạm Xuân Hồng, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Thời trang TP HCM, thông tin hoạt động xuất khẩu sang thị trường Trung Đông của DN trong ngành còn khiêm tốn. Chỉ một vài DN xuất khẩu quần áo đạo Hồi vào thị trường này song cũng cần thêm thời gian để theo dõi diễn biến.

Đánh giá Trung Đông là thị trường khá tiềm năng, ông Trương Chí Thiện, Tổng Giám đốc Công ty CP Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt, cho biết công ty đã có quá trình đàm phán xuất khẩu trứng lỏng được chăn nuôi theo chương trình nhân đạo sang khu vực này. Theo ông, tình hình căng thẳng sẽ gây khó khăn không nhỏ đến xuất khẩu trong thời gian tới.

Ông Đặng Minh Lành, Giám đốc Công ty TNHH Nội thất New GBI, cho biết có xuất khẩu hàng nội thất sang thị trường Trung Đông. Đến thời điểm này, hoạt động xuất khẩu vẫn chưa bị ảnh hưởng khi các cảng biển ở Trung Đông vẫn hoạt động. "Dù các đơn hàng xuất khẩu đã được ký kết trước đây vẫn xúc tiến bình thường nhưng khả năng thời gian tới, đơn hàng cũng sẽ ngưng trệ" - ông Lành dự đoán.

Đối với ngành cà phê, ông Thái Như Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam (VICOFA), thông tin lượng cà phê Việt Nam xuất khẩu đi Trung Đông không nhiều. Tuy nhiên, cuộc xung đột có thể khiến mặt bằng giá cà phê thế giới đi xuống, ảnh hưởng đến ngành cà phê Việt Nam, đồng thời đẩy chi phí xuất nhập khẩu tăng.

Chủ động quản trị rủi ro

TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa TP Hà Nội (HANOISME) - nhận định tình hình căng thẳng quân sự giữa Mỹ, Israel và Iran không chỉ là vấn đề an ninh khu vực mà còn là "cú sốc" địa chính trị có tính lan tỏa toàn cầu. Với Việt Nam, các tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz hay Biển Đỏ có thể bị ảnh hưởng gián tiếp bởi căng thẳng quân sự. Khi rủi ro an ninh tăng, phí bảo hiểm tàu biển, thời gian vận chuyển và chi phí container sẽ đều tăng, tác động trực tiếp đến những ngành phụ thuộc lớn vào chi phí logistics như dệt may, da giày, nông sản... "Xung đột quân sự có thể chuyển hóa thành rủi ro kinh tế vĩ mô xuyên biên giới. Việt Nam là nền kinh tế định hướng xuất khẩu và hội nhập sâu nên mọi cú sốc địa chính trị đều truyền dẫn nhanh chóng vào khu vực DN" - Tổng Thư ký HANOISME lưu ý.

Hoạt động giao thương của doanh nghiệp Việt Nam với các đối tác tại Trung Đông khó tránh bị ảnh hưởng trong bối cảnh khu vực này đang diễn ra xung đột quân sự. Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Ông Mạc Quốc Anh khuyến nghị DN chủ động quản trị rủi ro địa chính trị. Cụ thể, cần rà soát lại hợp đồng, điều khoản thanh toán, bảo hiểm và điều kiện giao hàng. Bên cạnh đó, tiếp tục đa dạng hóa đối tác, tái cấu trúc thị trường để tránh phụ thuộc quá mức vào một thị trường hoặc một tuyến vận tải. Đặc biệt, cần sử dụng công cụ phòng ngừa rủi ro tỉ giá, đàm phán lại điều khoản giá linh hoạt theo biến động chi phí nhiên liệu và vận tải. "Trung Đông là thị trường có tiềm năng lớn về lương thực, thực phẩm Halal, vật liệu xây dựng và hàng hóa tiêu dùng. Tuy vậy, DN cũng cần phân tán rủi ro sang các thị trường khác như Nam Á, châu Phi hoặc ASEAN để bảo đảm an toàn dòng tiền" - ông Quốc Anh khuyến cáo.

Về phía nhà nước, cộng đồng DN kiến nghị điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ và tỉ giá, ổn định tâm lý thị trường, tránh biến động đột ngột; cập nhật sớm cảnh báo thương mại và an ninh vận tải cho DN thông qua hệ thống thương vụ và đại sứ quán; hỗ trợ tín dụng và bảo hiểm xuất khẩu, nhất là với DN nhỏ và vừa. Nhà nước cũng cần tăng cường đàm phán thương mại song phương và đa phương, bảo đảm hành lang pháp lý an toàn cho thanh toán và vận chuyển.

"Trong mọi cuộc xung đột địa chính trị, những DN có năng lực quản trị rủi ro tốt, dự trữ tài chính lành mạnh và chiến lược thị trường linh hoạt thường không chỉ "sống sót" mà còn mở rộng được thị phần khi đối thủ yếu đi. Do vậy, thách thức hiện nay không chỉ là biến động giá dầu hay vận tải, mà là năng lực thích ứng chiến lược của DN trong một trật tự kinh tế thế giới ngày càng bất định" - TS Mạc Quốc Anh bình luận.

Ưu tiên kiểm soát lạm phát

Ở thị trường trong nước, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận chỉ rõ các yếu tố gây sức ép lên mặt bằng giá năm 2026 có thể đến từ nhiều kênh trong và ngoài nước. Theo Thứ trưởng, nếu giá nguyên vật liệu nhập khẩu tăng cùng với biến động tỉ giá, chi phí đầu vào của DN sẽ bị đội lên, kéo theo giá thành sản xuất và mặt bằng giá hàng hóa tiêu dùng trong nước tăng theo. Bên cạnh đó, diễn biến xung đột quân sự và cạnh tranh thương mại toàn cầu gia tăng có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đặc biệt là nguồn cung năng lượng, qua đó khiến giá dầu và các mặt hàng nhiên liệu biến động theo xu hướng tăng.

Những yếu tố trên càng thể hiện rõ nét hơn khi sáng 28-2, quân đội Mỹ và Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) phát động chiến dịch tập kích Iran, phía Iran cũng phóng tên lửa đáp trả. Theo các chuyên gia kinh tế, Iran là nhà sản xuất dầu lớn và tọa lạc đối diện với bán đảo Ả Rập qua eo biển Hormuz - nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua. Do đó, xung đột có thể khiến lượng dầu đưa ra toàn cầu giảm và đẩy giá lên cao.

Theo ông Phạm Văn Bình, Phó Cục trưởng Cục Quản lý giá - Bộ Tài chính, năm 2026, kiểm soát lạm phát, linh hoạt điều hành giá, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy phát triển kinh tế là thách thức lớn với cơ quan quản lý trong bối cảnh dự báo tình hình kinh tế thế giới tiếp tục tiềm ẩn nguy cơ bất ổn, tốc độ phục hồi chậm, biến động địa chính trị gia tăng. Với chỉ tiêu tốc độ tăng CPI bình quân khoảng 4,5%, Bộ Tài chính sẽ tập trung bảo đảm cân đối cung - cầu hàng hóa, chủ động dự trữ các mặt hàng tiêu dùng thiết yếu để đáp ứng đầy đủ nhu cầu của nhân dân.

Theo lãnh đạo Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính sẽ chủ động theo dõi sát diễn biến giá hàng hóa chiến lược trên thị trường thế giới, tình hình kinh tế và căng thẳng địa chính trị để kịp thời cảnh báo rủi ro, xây dựng và đề xuất các kịch bản, giải pháp ứng phó linh hoạt, phù hợp nhằm hạn chế tác động đến mặt bằng giá trong nước. Cùng với đó, rà soát lộ trình điều chỉnh giá dịch vụ công và các mặt hàng do nhà nước quản lý theo nguyên tắc thị trường, tính toán kỹ tác động để tránh gây biến động lớn, bảo đảm mục tiêu kiểm soát lạm phát.

Ngọc Ánh - Nguyễn Hải - Lê Thúy - Minh Chiến