Triển vọng hòa bình

Mỹ và Taliban ký thỏa thuận hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài 18 năm qua giữa hai bên, ngày 29-2 tại Doha, Qatar. (Ảnh: Getty Images)

Ðây là bước tiến tích cực được chờ đợi đã lâu, đem lại triển vọng chấm dứt cuộc xung đột kéo dài gần 20 năm qua và thiết lập nền hòa bình lâu dài tại Afghanistan.

Tối 29-2 (giờ Việt Nam), tại thủ đô Doha của Qatar, thỏa thuận hòa bình lịch sử giữa Mỹ và lực lượng Taliban tại Afghanistan được ký kết, với sự chứng kiến của đại diện đến từ khoảng 30 quốc gia trên thế giới. Ðây được đánh giá là bước tiến quan trọng trong nỗ lực chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều năm qua tại Afghanistan, đồng thời hiện thực hóa tuyên bố của Tổng thống D.Trump về việc rút quân đội Mỹ khỏi các cuộc chiến ở nước ngoài. Thỏa thuận được ký kết sau hơn một năm đàm phán đầy thách thức giữa Mỹ và Taliban, khi có nhiều thời điểm các cuộc thương lượng rơi vào bế tắc. Tháng 9-2019, Mỹ và Taliban đã tiến đến gần một thỏa thuận về việc Mỹ rút quân khỏi Afghanistan, song Tổng thống D.Trump bất ngờ tuyên bố tạm hoãn tiến trình này và viện dẫn lý do bạo lực mà Taliban gây ra. Tháng 12-2019, hơn một tuần sau khi Tổng thống Mỹ bất ngờ có chuyến thăm đến Afghanistan, các cuộc đàm phán đã được tái khởi động. Sau hơn hai tháng thảo luận kín, Washington thông báo đạt thỏa thuận giảm căng thẳng trong bảy ngày với Taliban. Thỏa thuận hòa bình được ký kết sau khi thỏa thuận giảm bạo lực tại Afghanistan, kéo dài một tuần qua, đạt kết quả tích cực.

Giới chuyên gia nhận định, việc hai bên nhanh chóng ký thỏa thuận hòa bình chỉ sau hơn hai tháng tuyên bố chính thức nối lại đàm phán cho thấy tầm quan trọng của thỏa thuận đối với cả Mỹ và Taliban. Về phía Mỹ, ngay sau khi đắc cử Tổng thống năm 2016, ông D.Trump đã nhiều lần khẳng định mong muốn rút quân đội Mỹ khỏi các cuộc xung đột ở nước ngoài, trong đó Afghanistan là mục tiêu hàng đầu. Chiến trường Nam Á này được xem là cuộc chiến ở nước ngoài kéo dài nhất trong lịch sử nước Mỹ.

Washington hiện duy trì khoảng từ 12 nghìn đến 13 nghìn binh sĩ tại Afghanistan. Các số liệu thống kê cho thấy, kể từ khi bắt đầu triển khai quân đội ở Afghanistan vào năm 2001, đến nay, số binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại đây đã lên đến hơn 2.400 người. Trong khi đó, chiến tranh và bạo lực kéo dài gần 20 năm qua ở Afghanistan đã gây thiệt hại to lớn cho nước này. Theo Phái bộ hỗ trợ của Liên hợp quốc tại Afghanistan (UNAMA), kể từ khi bắt đầu tính toán một cách hệ thống vào năm 2009, UNAMA đã ghi nhận 35 nghìn người chết và 65 nghìn người bị thương do xung đột tại Afghanistan. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của cuộc xung đột đã vượt xa những con số này, vì nó đã gây ra sự tổn thất về thể chất, tinh thần, xã hội và kinh tế của các cá nhân, gia đình và cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, việc rút quân khỏi “vũng lầy” xung đột hao người tốn của ở Afghanistan sẽ giúp Tổng thống D.Trump ghi điểm trước cử tri Mỹ, nhất là khi cuộc bầu cử Tổng thống năm 2020 đang đến gần. Ðối với Taliban, Tổng thống D.Trump nhận định, lực lượng Taliban đã quá mệt mỏi với cuộc chiến và rất muốn có một thỏa thuận với Washington. Ngoài ra, đây cũng được cho là cơ hội để Taliban danh chính ngôn thuận bước vào chính trường Afghanistan, sau nhiều năm bị coi là lực lượng phiến quân.

Mặc dù Mỹ và Taliban đã đạt được thỏa thuận, các nhà quan sát cho rằng, con đường dẫn đến hòa bình tại Afghanistan vẫn còn nhiều chông gai phía trước. Sau khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan, sự ổn định của quốc gia Nam Á vẫn còn rất mong manh và phụ thuộc nhiều vào tiến trình hòa bình, hòa giải và hòa hợp giữa Chính phủ Afghanistan và Taliban. Chìa khóa cho hòa bình tại quốc gia nhiều năm chìm trong khói lửa xung đột này nằm ở cuộc đối thoại nội bộ và việc chia sẻ quyền lực trong chính phủ. Phép thử đầu tiên cho cuộc đối thoại là việc Chính phủ Afghanistan sẽ đáp ứng như thế nào trước yêu cầu thả 5.000 tù binh của Taliban. Tiến trình hòa bình tại Afghanistan có thể sẽ lại bị đặt vào tình thế bất định nếu Taliban và Chính phủ Afghanistan không đạt được một thỏa thuận chính trị.

Ngoài ra, một thách thức lớn khác đặt ra là việc tái hòa nhập xã hội của các tay súng Taliban. Trong báo cáo gần đây, Tổng thanh tra đặc biệt về tái thiết Afghanistan của Mỹ L.Sopko nhận định, việc tái hòa nhập các tay súng là một quá trình phức tạp và mất nhiều thời gian. Chính phủ Mỹ cần hỗ trợ tài chính lớn cho chương trình này, nếu không khoảng 60 nghìn tay súng Taliban có nguy cơ quay lại bạo lực. Trong khi đó, một số chuyên gia bày tỏ lo ngại về triển vọng lực lượng Taliban nghiêm túc tuân thủ các cam kết đã ký.

Thỏa thuận giữa Mỹ và lực lượng Taliban được xem là viên gạch đầu tiên để xây dựng nền hòa bình và sự ổn định lâu dài tại Afghanistan, đất nước vốn nhiều năm chìm trong tình trạng khói lửa xung đột và chia rẽ sắc tộc sâu sắc. Cộng đồng quốc tế hy vọng, các bên liên quan sẽ thể hiện thiện chí và tận dụng tốt cơ hội này để hiện thực hóa nguyện vọng chính đáng của người dân Afghanistan về một cuộc sống không tiếng súng.