Thức cùng thành phố

Đêm, thành phố vẫn thức

Điểm hẹn đẹp nhất để mở đầu cho một hành trình suốt đêm (overnight) có lẽ là Bến Bạch Đằng. Ở đó, mặt tiền sông Sài Gòn giống như “phòng khách” lộng lẫy của thành phố. Khi những dải đèn led kéo dài theo bờ sông bắt đầu sáng lên, từng chiếc du thuyền nhà hàng lặng lẽ rẽ nước, các tour river cruise (du thuyền trên sông) và buýt sông đêm nối nhau cập bến, mang theo những ánh nhìn háo hức về một TPHCM khác lạ. Trên boong tàu, một người lái tàu tên Hùng đứng lặng vài giây trước khi quay bánh lái.

Anh nói, ca đêm luôn là ca đẹp nhất: “Ban ngày mình chở khách đi tham quan, ban đêm mình chở họ đi… ngắm giấc mơ của thành phố”. Dưới chân anh, dòng sông lấp lánh. Trước mắt anh, những tòa nhà kính phản chiếu ánh đèn như những cột pha lê khổng lồ dựng bên sông. Thành phố lúc ấy không còn là nơi để đi qua, mà là một không gian để chiêm ngưỡng. Đô thị đang biểu diễn bản nhạc đêm của chính mình, vừa rực rỡ, vừa mê hoặc, vừa có chút gì đó rất phù hoa mà cũng rất đỗi thân thuộc.

Rời mặt sông, bước qua đại lộ Tôn Đức Thắng, người ta lập tức chạm vào một cung bậc khác của Sài Gòn về đêm. Đường đi bộ Nguyễn Huệ, tuyến Lê Lợi và các không gian trung tâm rực sáng. Âm thanh guitar, violin, những màn nhảy hip-hop của nghệ sĩ đường phố hòa vào tiếng cười nói, tiếng chân người, tiếng trẻ con đuổi theo bóng bay và bọt xà phòng lấp lánh dưới đèn. Không gian công cộng đang dần được tổ chức bài bản hơn, với nhạc nước, ánh sáng, âm thanh, để mỗi buổi tối là một cuộc dạo chơi đầy trải nghiệm của thị giác và cảm xúc.

Khách trong nước và quốc tế thưởng thức các tiết mục văn hóa nghệ thuật, ngắm sông Sài Gòn về đêm trên Saigon WaterGO

Chỉ cần rẽ vào vài con đường phía sau, TPHCM càng bộc lộ một phần tính cách khác về đêm: sôi động, ồn ào và gần như không ngủ. Sau nửa đêm, đường Bùi Viện vẫn rực sáng, tưng bừng trong âm nhạc dồn dập và những dãy bàn ngoài trời ken kín du khách. Trong một quán bar nhỏ, Nguyễn Minh (một bartender 27 tuổi) vừa lắc ly vừa nói: “Khách đông nhất là nửa đêm. Lúc đó chúng tôi mới thật sự… vào nhịp”.

Minh làm việc 6 đêm mỗi tuần. Ngày của anh bắt đầu khi mọi người đã ngủ và kết thúc khi thành phố bắt đầu một buổi sáng mới... Trên các tuyến đường khác như Lý Tự Trọng, Phạm Ngũ Lão, Lê Thánh Tôn…, nhịp sống muộn vẫn duy trì. Đêm là một “ca” sống riêng của đô thị.

Phía sau sự náo nhiệt ấy là một dòng chảy kinh tế đêm ngày một rõ hình. Ông Bùi Quang Trung, Trưởng Thuế cơ sở 1 TPHCM, đơn vị quản lý địa bàn 4 phường Sài Gòn, Bến Thành, Tân Định và Cầu Ông Lãnh, chia sẻ, hiện có gần 6.000 người nộp thuế tham gia các hoạt động dịch vụ 24/7, chiếm khoảng 16% tổng số người nộp thuế trên địa bàn.

Số thuế từ doanh nghiệp trong lĩnh vực này đạt khoảng 1.962 tỷ đồng, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước; hộ kinh doanh cá thể đóng góp thêm 72 tỷ đồng, tăng 50%. Những con số ấy cho thấy kinh tế đêm ở TPHCM đã vượt khỏi câu chuyện “thắp đèn cho đẹp”, hay chỉ để tạo ra vài điểm check-in. Đó đã là một dòng chảy kinh tế thực sự, khi ánh sáng, dịch vụ, tiêu dùng, giải trí và lao động kết nối thành một vòng quay giá trị mới cho đô thị.

Trong dòng người hối hả của phố đêm, những sản phẩm du lịch mang màu sắc văn hóa cũng đang dần định hình bản sắc riêng. Nhiều du khách, thay vì chỉ dạo phố hay ngồi quán bar, đã chọn bước vào nhà hát để cảm nhận đêm Sài Gòn theo một cách sâu hơn.

À Ố Show (diễn khoảng 4 ngày/tuần) tại Nhà hát Thành phố là một điểm đến thú vị, giúp người xem có thể chạm vào hồn cốt văn hóa bản địa. Trên sân khấu ấy, tre, nứa, thúng, rổ - những vật dụng mộc mạc của làng quê Việt - được đưa vào xiếc đương đại, kết hợp múa và âm nhạc dân tộc để kể câu chuyện về đời sống sông nước phương Nam. Chào Show tại số 6 Nguyễn Siêu (phường Sài Gòn) lại mang mô hình kết hợp biểu diễn nghệ thuật và ẩm thực vào buổi tối, tạo ra một không gian vừa thưởng thức, vừa trải nghiệm.

Trong khi đó, trong VietCharm Culture & Dining Show (Show văn hóa - ẩm thực VietCharm) tổ chức tại Hội trường Thống Nhất, khán giả có thể vừa xem các tiết mục văn hóa truyền thống, vừa dùng bữa trong một không gian sân khấu sang trọng. Khi đêm được lấp đầy bằng nghệ thuật, ẩm thực và văn hóa, thành phố không chỉ bán dịch vụ. Đô thị đang bán ký ức, bán cảm xúc, bán một lý do để du khách muốn ở lại lâu hơn.

Những tour mới sau khi mặt trời lặn

Nhiều doanh nghiệp lữ hành bắt đầu giới thiệu những trải nghiệm mới lạ để kéo dài hành trình của du khách sau khi mặt trời lặn. Một số tour cao cấp kết hợp chơi golf, bay trực thăng ngắm thành phố từ trên cao kết hợp thưởng thức ẩm thực đêm trên du thuyền đang được VinaGroup Travel thử nghiệm từ tháng 4-2026. “Đây là một sản phẩm du lịch hoàn toàn mới, được các đối tác Hàn Quốc đánh giá cao và chúng tôi muốn phát triển đại trà đến du khách”, ông Trần Thanh Vũ, Tổng Giám đốc VinaGroup Travel, cho hay.

Ở một lớp trải nghiệm khác, nhẹ hơn, trẻ hơn, gần gũi hơn, metro Bến Thành - Suối Tiên lại đang trở thành một “tour” rất riêng của giới trẻ. Chiều muộn, khi đoàn tàu lướt qua các khu dân cư và trục đường lớn bắt đầu lên đèn, cả thành phố hiện ra như một dải sáng bất tận. Qua ô cửa kính, người ta thấy dòng xe mỗi lúc một dày, các trung tâm thương mại rực sáng, những khu phố ẩm thực bắt đầu đông đúc.

Một bạn trẻ nói: “Đi metro buổi tối không phải để đi đâu, mà để nhìn thấy Sài Gòn… đẹp hơn mình nghĩ”. Không ít bạn trẻ chọn lên tàu lúc hoàng hôn, đi trọn tuyến, chỉ để ngắm thành phố chuyển màu từ ngày sang đêm. Có những trải nghiệm không cần quá cầu kỳ. Chỉ cần thành phố đủ sống động, bản thân hành trình đã là một sản phẩm du lịch.

Nếu muốn cảm nhận thật rõ nhịp của đêm Sài Gòn, bạn nhất định phải thưởng thức… ẩm thực. Khoảng 21 giờ, khu vực quanh chợ Bến Thành bắt đầu đông nhịp. Những gian hàng ăn uống sáng đèn, khói từ bếp nướng cuộn lên trong mùi thơm hấp dẫn. Bánh xèo vàng ruộm đổ xèo xèo trên chảo nóng, bún thịt nướng nghi ngút khói thơm, hải sản nướng tỏa hương quyến rũ. Chỉ cần một vòng chợ đêm, du khách có thể nếm được khá nhiều gương mặt của ẩm thực Việt Nam.

Xa hơn một chút là khu Chợ Lớn, thế giới ẩm thực của cộng đồng người Hoa. Những tiệm vịt quay đỏ lửa, những xửng há cảo nóng hổi, những tô mì hoành thánh đậm vị nước dùng. Các con phố nhỏ vẫn sáng đèn đến khuya, tiếng dao thớt và tiếng gọi món vang lên không ngớt. Ở đó, đêm mang mùi của xì dầu, của nước lèo, của lửa bếp, của một ký ức đô thị lâu đời.

Cỗ máy kinh tế vận hành

Có một TPHCM về đêm không nằm trong ánh đèn neon hay những bản nhạc sôi động. Đó là TPHCM của lao động, của cung ứng, của những mắt xích giữ cho đô thị vận hành liên tục. Một “cỗ máy” khác của thành phố lại bắt đầu tăng tốc về đêm: Chợ đầu mối.

Ở khu vực Bình Điền, Hóc Môn hay Thủ Đức, giao thương thường khởi động từ chiều tối và sôi động nhất cho đến rạng sáng. Tiếng trả giá, tiếng kéo xe, tiếng nước đá đổ vào thùng hải sản hòa vào nhau thành một thứ nhịp điệu rất riêng. Không bóng bẩy, không lấp lánh, nhưng đầy sinh lực. Ở đó, người ta thấy rõ thành phố đang tự nuôi mình như thế nào qua đêm.

Theo ông Nguyễn Đăng Phú, Phó Giám đốc Công ty Quản lý và Kinh doanh chợ Bình Điền, nếu chỉ dừng ở khâu mua bán sỉ, sẽ rất lãng phí tiềm năng. Những chợ đầu mối với nhịp sống đặc trưng hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm du lịch độc đáo cho thành phố. Sức sống đêm ấy không chỉ bó hẹp trong phạm vi nội đô TPHCM. Ở phường Bình Dương, nhiều khu công nghiệp vẫn sáng đèn suốt đêm để giữ nhịp chuỗi cung ứng không bị gián đoạn. Trong khi đó, phường Vũng Tàu lại thức theo một tiết tấu khác: nhịp sóng biển, những quán bar bãi biển, các chợ đêm hải sản thơm mùi mực nướng.

Một hành trình đêm vì thế có thể bắt đầu bằng bữa tối ở trung tâm TPHCM, tiếp nối bằng chuyến du thuyền trên sông Sài Gòn và khép lại bằng bình minh trên biển Vũng Tàu. Không gian đêm đang được nối dài theo tư duy phát triển vùng, các cực trải nghiệm có thể liên kết với nhau thành một chuỗi giá trị du lịch rộng hơn. Đằng sau ánh đèn rực rỡ của phố đêm là biết bao con người đã thức trắng: y bác sĩ trực bệnh viện 24/24 giờ, nhân viên cửa hàng tiện lợi làm việc xuyên đêm, tiểu thương chợ đầu mối chuẩn bị thực phẩm cho hàng triệu bữa ăn và các anh chị tài xế, bảo vệ, lao công, công nhân…

Đêm ở TPHCM là bức tranh đa sắc của tiêu dùng, dịch vụ, lao động và chiến lược phát triển đô thị. Khung giờ từ 18 giờ đến 2 giờ sáng đang dần trở thành “mỏ vàng” của du lịch và thương mại. Thành phố này cuốn người ta ở chỗ ngay cả trong đêm sâu nhất, nó vẫn không ngừng chuyển động, không ngừng sinh sôi những trải nghiệm mới và không ngừng gọi mời người ta bước ra đường để “sống” thêm một chút nữa với nó. Ở TPHCM, đêm không phải là phần còn lại của ngày, mà là một nửa khác của cuộc sống, là không gian thành phố kể câu chuyện thật nhất về chính mình.

* Ông PHẠM HUY BÌNH, Giám đốc Sở Du lịch TPHCM:

Du lịch đêm phải là một hệ sinh thái hoàn chỉnh

Du lịch đêm không thể chỉ dừng ở vài tuyến phố đi bộ hay một số chợ đêm riêng lẻ. Muốn tạo ra sức hút thực sự, chúng ta phải hình thành một hệ sinh thái dịch vụ và trải nghiệm vận hành tới khuya với chất lượng cao, đủ đa dạng và đủ khác biệt để giữ chân du khách.

TPHCM đang định hình không gian du lịch đêm dựa trên 3 trụ cột chính: ẩm thực, giải trí và nghệ thuật biểu diễn. Các phố ẩm thực, chợ đêm theo chủ đề, không gian biểu diễn nghệ thuật ngoài trời, nhạc nước hay trình diễn ánh sáng là những bước khởi đầu.

Trên trục sông Sài Gòn, các sản phẩm river cruise, du thuyền nhà hàng, buýt sông về đêm… đang thu hút lượng lớn du khách và cho thấy tiềm năng rất lớn của kinh tế đêm. Ngành du lịch TPHCM đặt mục tiêu năm nay đón khoảng 11 triệu lượt khách quốc tế, với tổng doanh thu du lịch ước đạt 330.000 tỷ đồng, tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm du lịch hàng đầu cả nước.

* Ông NGUYỄN QUỐC KỲ, Chủ tịch HĐQT Vietravel, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam:

Chính sách đủ mạnh để khuyến khích đầu tư

Khi hoạt động về đêm chưa phát triển tương xứng, điểm đến sẽ khó giữ chân du khách, người dân địa phương cũng mất đi cơ hội gia tăng thu nhập, còn ngân sách Nhà nước không có thêm nguồn thu từ dịch vụ. Nói cách khác, kinh tế đêm không chỉ là câu chuyện vui chơi, mà là bài toán phát triển.

Trong các mô hình du lịch ban đêm, chợ đêm và phố đi bộ được xem là loại hình phù hợp với điều kiện môi trường, văn hóa địa phương và thói quen trải nghiệm, mua sắm của du khách. Tuy nhiên, tại nhiều nơi, việc phát triển còn thiếu quy hoạch, tổ chức manh mún, nên chưa tạo được sức hút rõ nét.

Hiện nay, các sản phẩm du lịch vẫn chủ yếu tập trung trong khung giờ từ 7 giờ đến 17 giờ, nhưng nhóm dịch vụ này chỉ mang lại khoảng 30% doanh thu. Còn khoảng thời gian từ 18 giờ hôm trước đến khoảng 2 giờ hôm sau - khung giờ có thể tạo ra tới 70% doanh thu dịch vụ, lại chưa được khai thác tương xứng.

Kinh nghiệm từ các quốc gia có ngành du lịch phát triển cho thấy, muốn đánh thức kinh tế đêm, trước hết phải thay đổi cách nhìn, đồng thời cần có chính sách đủ mạnh để khuyến khích người dân và doanh nghiệp đầu tư. Khi cơ chế phù hợp được mở ra, kinh tế đêm sẽ trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng của du lịch.