Tháo ngòi căng thẳng

Chưa phải một hiệp định toàn diện, song đây vẫn là thành quả quan trọng, giúp giải tỏa căng thẳng giữa hai nước kéo dài hơn một năm qua liên quan những vấn đề gai góc nhất là mức thuế áp với ô-tô của Nhật Bản và nông sản của Mỹ.

Trong tuyên bố chung được đưa ra sau cuộc hội đàm và ký thỏa thuận giữa Tổng thống Mỹ D.Trump và Thủ tướng Nhật Bản S.Abe, bên lề khóa họp thứ 74 của Ðại hội đồng Liên hợp quốc đang diễn ra ở New York (Mỹ), các nhà lãnh đạo khẳng định, hai nước đã đạt một thỏa thuận thương mại song phương về giảm thuế đối với các mặt hàng nông nghiệp và công nghiệp. Ðồng thời, nhất trí kiềm chế những hành động trái với tinh thần thỏa thuận ban đầu, nỗ lực nhằm sớm tìm ra giải pháp cho những bất đồng về thuế quan và tiếp tục tham vấn để đạt được một hiệp định toàn diện trong vài tháng tới đây.

Theo bản thỏa thuận "giai đoạn đầu" vừa được hai bên ký, Nhật Bản giảm thuế đối với lượng nông sản trị giá bảy tỷ USD nhập khẩu từ Mỹ, trong đó các mặt hàng thịt bò, thịt lợn, lúa mì và lúa mạch. Ðổi lại, Mỹ giảm thuế áp lên số hàng nông nghiệp có tổng giá trị 40 triệu USD và nới lỏng hạn ngạch nhập khẩu miễn thuế đối với thịt bò của Nhật Bản. Ðáng chú ý là thỏa thuận không đề cập song phía Nhật Bản tiếp tục nhận được cam kết mạnh mẽ của Tổng thống Mỹ trong việc không nâng thuế đối với ô-tô nhập khẩu từ Nhật Bản.

Lãnh đạo hai nước đã hoan nghênh việc ký thỏa thuận thương mại ban đầu sau hơn một năm đàm phán và khẳng định sẽ thực thi một cách đầy đủ, minh bạch và trung thực. Thủ tướng S.Abe tin tưởng, thỏa thuận mang lại lợi ích cho cả hai nước, các khoản đầu tư của Nhật Bản sẽ gia tăng và cả hai nền kinh tế sẽ phát triển hơn khi thỏa thuận có hiệu lực, dự kiến từ ngày 1-1-2020 sau khi hai bên hoàn tất các thủ tục phê chuẩn trong nước. Giới chức và doanh nghiệp Nhật Bản cũng đánh giá, thỏa thuận sẽ đóng góp cho sự phát triển ổn định của thương mại giữa hai nước.

Tổng thống D.Trump nhấn mạnh, thỏa thuận nêu trên là "thắng lợi lớn" dành cho nông dân Mỹ. Hiệp hội lúa mì quốc gia của Mỹ ra tuyên bố cho rằng, bản thỏa thuận mới giúp lúa mì của Mỹ cân bằng với lợi thế cạnh tranh mà mặt hàng tương tự của Canada và Australia có được theo khuôn khổ Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), thỏa thuận thương mại khu vực mà không có sự tham gia của Mỹ.

Sở dĩ cả giới lãnh đạo chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp hai nước đánh giá tích cực là bởi, đây mới là "thỏa thuận giai đoạn đầu" nhưng rõ ràng đã giải tỏa hầu hết những mối nghi ngại và bất đồng cốt lõi liên quan thương mại giữa Mỹ và Nhật Bản. Ðáng chú ý, Mỹ đã thể hiện rõ cam kết không đưa ô-tô Nhật Bản vào "biểu thuế đen". Ô-tô là mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn nhất trong bất kỳ thỏa thuận thương mại nào giữa Mỹ và Nhật Bản, trị giá khoảng 67 tỷ USD. Lâu nay, Tổng thống D.Trump luôn quan ngại rằng, các nhà sản xuất ô-tô Mỹ không được tiếp cận công bằng với thị trường Nhật Bản. Bộ Thương mại Mỹ từng công bố kết quả khảo sát cho thấy, ô-tô nhập khẩu từ Nhật Bản là "mối đe dọa an ninh quốc gia" của Mỹ. Số liệu thống kê cũng cho thấy, Nhật Bản hiện xuất khẩu khoảng 1,7 triệu ô-tô vào Mỹ mỗi năm, tương đương 10% doanh số bán ô-tô tại thị trường Mỹ. Bởi thế, thông điệp của Mỹ không nâng thuế ô-tô nhập khẩu là tin tốt lành với Nhật Bản. Theo Ðại diện Thương mại Mỹ R.Lighthizer, hai nước sẽ giải quyết vấn đề ô-tô trong vòng đàm phán tới, dự kiến tháng 4-2020.

Với Mỹ, đạt thỏa thuận thương mại với Nhật Bản là một thắng lợi quan trọng. Nền kinh tế Mỹ được cho là chịu thiệt thòi sau khi Nhà trắng từ bỏ Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương, tiền đề của CPTPP sau này. Một thỏa thuận thương mại giữa Nhật Bản và Liên hiệp châu Âu (EU) có hiệu lực hồi tháng 2 càng khiến Mỹ thêm bất lợi. Trong bối cảnh Mỹ phải chống chọi tác động tiêu cực từ tranh cãi thương mại với Trung Quốc, thỏa thuận thương mại Mỹ - Nhật Bản mở ra cánh cửa rộng hơn, cơ hội lớn hơn cho ngành nông nghiệp "xứ cờ hoa".

Với riêng Tổng thống D.Trump, bản thỏa thuận với Nhật Bản giúp ông trấn an người nông dân Mỹ, thu hút thêm lá phiếu ủng hộ của cử tri trước thềm kỳ bầu cử quan trọng ở nước Mỹ. Ðồng thời, giúp khuếch trương các nỗ lực giảm thâm hụt thương mại song phương với các đối tác mà ông theo đuổi. Còn với thế giới, mối lo về một cuộc chiến thương mại mới giữa các cường quốc kinh tế cũng giảm bớt phần nào.