Đoàn quân Việt Nam đi... – dù trong cuộc đời mỗi con người, đã từng hát Quốc ca cả trăm, nghìn lần thì mỗi lần giai điệu bản nhạc vang lên, vẫn cảm thấy xúc động lạ thường. Văn Cao là một thiên tài âm nhạc, ông đã để lại cho đất nước một bản Quốc ca bất hủ và những bài Suối mơ, Thiên thai... trác tuyệt.
Từ tháng 4-1943, Hội Văn hóa cứu quốc của Việt Minh được thành lập, Đảng Cộng sản Đông Dương đã viết Đề cương văn hóa Việt Nam và thu hút được nhiều trí thức yêu nước. Lúc này, phát xít Nhật đã hất chân, tước khí giới của Pháp ở Đông Dương, chúng thi hành một chính sách khắc nghiệt bắt dân ta nhổ lúa trồng đay, nhổ ngô trồng thầu dầu... Đứng trước đau thương của dân tộc, chẳng lẽ người nghệ sĩ phải bất lực buông tay ư? Không riêng gì Văn Cao mà các trí thức khác cũng có những trăn trở như vậy.