Khởi chiếu từ dịp lễ Tình nhân, ''Huyền tình Dạ Trạch'' là 'ca lạ' mùa phim Tết 2026 khi lặng lẽ trụ rạp trước những ''đối thủ'' đáng gờm.
Lần đầu tiên các nhà khoa học Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Namđã giải mã thành công hệ gien ty thể từ mẫu xương người cổ niên đại khoảng 2.000 năm tuổi.
Các nhà khoa học đã xây dựng bộ dữ liệu di truyền người cổ đầu tiên tại Động Xá (Hưng Yên), đây là minh chứng khoa học rõ ràng về tiến trình lịch sử và sự giao lưu nguồn gen trong khu vực Đông Nam Á.
Năm 2004, tôi dẫn đoàn chuyên gia khảo cổ Đại học Quốc gia Úc đang cùng tôi khai quật hai khu mộ táng Đông Sơn ở Động Xá (Hưng Yên) và Yên Bắc (Hà Nam, nay là Ninh Bình) về Thanh Hóa tham dự Hội nghị kỷ niệm 80 năm phát hiện và nghiên cứu Văn hóa Đông Sơn (1924 - 2004). Tôi có nhã ý mời các bạn ăn cơm tối ở nhà hàng Bảo tàng Rừng Trong Phố để tiện thể giới thiệu sưu tập đồ Đông Sơn của chủ nhân…
Nhiều người khá ngạc nhiên với tình trạng nhiều đồ vật hữu cơ, vốn để trong môi trường bình thường chỉ vài ba ngày đã hỏng hoặc biến mất, bỗng được phát hiện ở những hố băng hay đầm lầy nhiều ngàn năm tuổi vẫn còn như mới...
Một vụ lở đất tại một ngòi nước đổ từ vùng núi Lào Cai - Yên Bái vào sông Hồng vào khoảng mùa lũ năm 2008 đã làm xuất lộ ngôi mộ của một vị thủ lĩnh lớn Đông Sơn - Tây Âu. Người dân phát hiện còn nhớ có đến hàng chục đồ đồng lớn như trống, thạp và nhiều vũ khí giáo, rìu…
Bắt đầu từ kỳ này, 'Đêm đêm rì rầm trong tiếng đất' sẽ cùng các độc giả đến với một chủ đề hấp dẫn và kỳ thú với những phát hiện khảo cổ liên quan đến những 'người lạ' trong văn hóa Đông Sơn.
Đã từ trên 20 năm nay, tên tuổi của người đang 'rì rầm' cùng các bạn hôm nay được gắn với những thành tựu về nghiên cứu vải sợi thời Đông Sơn.
Trước khi bước vào buổi 'rì rầm' khảo cổ học phục trang Đông Sơn hôm nay, chúng ta đã có 6 tuần nói về lịch sử vải sợi, tơ tằm, nhuộm màu, khâu vá và thêu ren… thời Đông Sơn. Để tạo thành những bộ trang phục Đông Sơn hoàn chỉnh, các bà mẹ hay người vợ trong từng gia đình Đông Sơn còn cần tạo ra những phụ kiện cần thiết khác nữa, như các băng dải thắt lưng, các nút khuy, tấm ốp đồng…
Không ít nhà nghiên cứu có thể hình dung được rằng, trong khung cảnh văn hóa tiền sơ sử thời Đông Sơn 2.500 năm trước, tổ tiên ta đã từng chế tạo và sử dụng khá phổ biến chất liệu sợi tơ tằm và dệt nên những tấm lụa rất mịn mỏng dùng trong trang phục và tạo nền cho những sản phẩm sơn then cao cấp. Và buổi 'rì rầm' hôm nay, tôi dành cho những bất ngờ ấy khi phát hiện nhiều bằng chứng khảo cổ cụ thể về tơ lụa Đông Sơn.
Thợ may Đông Sơn là một loại 'thợ' có lẽ xuất hiện khá muộn sau thời Đông Sơn nhiều thế kỷ. Và chữ 'thợ may' dùng trong trường hợp này chỉ mang ý nghĩa 'vay mượn' mà thôi, nhằm bàn đến một lĩnh vực mà chúng tôi đã có bằng chứng khảo cổ học trong thời Đông Sơn, đó là việc 'chế' thành các đồ trang phục đương thời.
Có một cách nghĩ ấu trĩ, phiến diện và rất sai lầm về thời Đông Sơn, rằng cư dân Đông Sơn còn 'ăn lông, ở lỗ' hoặc đến cả vua cũng 'cởi trần mà cũng xưng vương'. Chương trình đi sâu vào nghiên cứu vải sợi, trang phục Đông Sơn hé mở một sự thực hoàn toàn khác.
Để không biến chuyên mục này thành một diễn đàn quá chuyên sâu học thuật, tôi xin dùng một ví dụ cụ thể để giúp độc giả nắm bắt một phần quan trọng và hấp dẫn nhất của vải sợi Đông Sơn: dệt vải băng màu dọc (kẻ dọc).
Nhà nghiên cứu khác với một người sưu tầm cổ vật ở chỗ, những đồ vật cổ đều được mổ xẻ phân tích, nhằm cái đích cuối cùng là hiểu được cuộc sống của cổ vật và những người đã chế tạo, sử dụng chúng. Các hiện vật khảo cổ dưới tay những nhà khoa học chân chính sẽ giành lại được đời sống của mình, như khi chúng ra đời từ nhiều ngàn năm trước.
Đã từ trên 20 năm nay, tên tuổi của người đang 'rì rầm' cùng các bạn hôm nay được gắn với những thành tựu về nghiên cứu vải sợi thời Đông Sơn. Chừng ấy năm đi rất sâu vào nghiên cứu vải sợi thời dựng nước trên 2.000 năm trước đã để lại cho tôi cả một bảo tàng vải sợi cổ truyền với hàng ngàn tiêu bản quý giá, không chỉ ở Việt Nam mà có giá trị quốc tế.
Làng cổ Động Xá thời Đông Sơn với khu mộ táng được phát hiện hàng trăm mộ là đại diện đặc biệt quý hiếm của những cư dân sớm nhất đã đặt chân khai thác miền đất lúa Hưng Yên. Đây là hiện tượng hiếm thấy trong phạm vi trên khắp cả nước ta còn giữ nguyên được một ngôi làng cổ hơn 2.000 năm tuổi. Số lượng phong phú mộ táng chứng tỏ quy mô làng Đông Sơn xưa khá sầm uất, chứa đựng nhiều bí ẩn chờ được khám phá.
Tôi bắt đầu đi tìm vỏ trấu in trong gốm và hạt gạo cháy từ 1978, khi tham gia làm thư ký đề tài nông nghiệp sớm Việt Nam của Viện Khảo cổ học. Tôi đã phát hiện trấu in trong xương gốm ở Đông Tiến, Làng Vạc, An Sơn, tìm hạt gạo cháy trong thành Xương Giang... Kỹ sư Nguyễn Xuân Hiển và cố GS Đào Thế Tuấn giúp tôi nghiên cứu các hạt lúa đó.
Tiếp tục chủ đề về các hình vẽ về con người và cuộc sống sinh hoạt thời Đông Sơn tuần này sẽ là đề tài về thuyền bè. Như trẻ con bây giờ thích vẽ ô tô, chủ đề thuyền bè - phương tiện đi lại chủ yếu của cư dân Đông Sơn - cũng chiếm nội hàm chính trong các biểu tượng trang trí tâm linh đương thời.
Trong giới khảo cổ học, có lẽ ít người không biết đến TS Nguyễn Việt, Giám đốc Trung tâm Tiền sử Đông Nam Á.
Câu chuyện tôi kể hôm nay ngẫu nhiên trùng thời điểm với sự kiện thể thao thời sự đang diễn ra ở Lào Cai: Giải bóng chuyền nữ quốc tế VTV Cup! Tại đó, nhiếp ảnh gia Nguyễn Mạnh Cường (cũng là Phó Giám đốc Bảo tàng Lào Cai) vừa đưa lên mạng những hình ảnh anh chụp được trong giờ giải lao với các vận động viên Úc - những cô gái cao hơn anh cả một cái đầu, mặc dầu anh cũng cao gần 170cm.
Buổi tối mùa Đông năm 2000, đang nằm xem thời sự trên truyền hình, tôi bật dậy khi trên màn hình hiện ra thông báo về ngày đầu tiên của cuộc khai quật chữa cháy tại khu mộ Đông Sơn ở Châu Can (Phú Xuyên, Hà Nội).
Sau loạt bài về thế giới trẻ em Đông Sơn, chúng ta sẽ cùng bắt đầu đến với thế giới người lớn Đông Sơn. Đương nhiên, phân chia đầu tiên là phân chia giới tính. Nếu trong thế giới trẻ em việc phân định giới tính còn khó khăn cả về xương cốt, hình thể, cả về tùy táng và đồ chơi, thì ở người lớn điều đó có một số lối thoát.
Tiếp theo bài Chuyện từ những ngôi mộ táng trẻ em thời Đông Sơn trên TT&VH số thứ Năm tuần trước, chuyên mục kỳ này sẽ trở lại với 2 trường hợp mộ trẻ em nữa do tôi và đồng nghiệp trực tiếp khai quật và nghiên cứu năm 2004 tại Hà Nam và 2007 tại Thanh Hóa.
Tôi sẽ tạm dừng chuỗi bài nói về linh thú Đông Sơn để chuyển sang chủ đề Đông Sơn khác bằng câu chuyện về hình tượng voi và trâu bò được nghệ nhân và thầy cúng Đông Sơn thể hiện như thế nào.
Đầu năm 2018, trong khi mở rộng phía sau khu nhà điều hành trạm khai thác và chế biến Nhà máy Apatit Lào Cai Tân Vinh, máy ủi làm vỡ xuất lộ một hiện vật đồng bên trong văng ra một vài hiện vật đồng Đông Sơn như rìu, giáo. Ngay lập tức Bảo tàng tỉnh Lào Cai đã cử cán bộ về khảo sát và giữ nguyên hiện trạng cho đến khi chúng tôi cùng nhau có mặt.