Sức sống bài chòi Hội An

Nghệ nhân trình diễn bài chòi tại chương trình giao lưu tối 7/12. Ảnh: VĨNH LỘC

Tối 7/12, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An tổ chức chương trình giao lưu với các nghệ sĩ, chuyên gia, nhà nghiên cứu về bài chòi Hội An nhân kỷ niệm 8 năm Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ được UNESCO công nhận Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (7/12/2017 - 7/12/2025).

Với chủ đề “Ngàn năm nhịp phách bài chòi còn vang”, buổi giao lưu nhìn lại chặng đường đã qua với niềm tự hào sâu sắc vì những đóng góp của loại hình nghệ thuật này vào không gian di sản.

Theo ông Võ Phùng, nguyên Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thể thao và Truyền thanh - Truyền hình thành phố Hội An (cũ), từ năm 1983 bài chòi đã hiện diện rộng rãi tại địa phương thông qua việc mở lớp bài chòi tại Nhà văn hóa Hội An.

Tuy nhiên, cột mốc đánh dấu sự tham gia của loại hình diễn xướng dân gian này vào hoạt động du lịch phải tính từ ngày 8/9/1998, khi “Đêm phố cổ” lần đầu được tổ chức với việc đưa trò chơi bài chòi vào trình diễn phục vụ người dân, du khách.

Đặc biệt, ngày 16/1/2010, thành phố Hội An (cũ) quyết định tổ chức trò chơi bài chòi tại điểm bùng binh An Hội hằng đêm, trở thành một sản phẩm du lịch độc đáo giữa không gian phố cổ và kéo dài đến ngày nay.

Lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An tặng hoa ghi nhận đóng góp của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nghệ nhân bài chòi. Ảnh: VĨNH LỘC

Nhà nghiên cứu văn hóa Phùng Tấn Đông nhìn nhận, Hội An là địa phương hiếm hoi trong nước phục hồi bài chòi thành công, chính xác hơn là đưa bài chòi sống được bằng du lịch. Điều làm nên sức hấp dẫn của bài chòi Hội An chính là mang được dấu ấn tiêu biểu của vùng đất, điều này khác hoàn toàn với một vài địa phương lân cận.

Trong đó, tên bộ bài và cách hô bài chòi cũng có một số điểm khác biệt, chủ yếu dựa trên những làn điệu dân ca cổ nhạc; đồng thời dung nạp thêm những lời ca kịch do các nghệ sĩ sáng tác, giúp bổ sung các làn điệu bài chòi vào trình diễn, tạo nên sự phong phú cho trò chơi hô hát bài chòi Hội An.

Theo bà Trương Thị Ngọc Cẩm, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An, bài chòi chính là hơi thở cuộc sống, là món ăn tinh thần của cư dân phố Hội; để rồi từ một loại hình diễn xướng dân gian trở thành một sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn và đỉnh cao là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Đặc biệt, yếu tố tạo nên sức sống cho bài chòi không chỉ xuất phát từ các phương thức tổ chức đa dạng mà còn hiện diện rộng rãi trong đời sống hằng ngày và được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Người dân tham gia chương trình giao lưu nghệ thuật bài chòi. Ảnh: VĨNH LỘC

Đến nay, Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An tổ chức nhiều lớp trao truyền bài chòi đến các thế hệ trẻ, nhất là trong trường học; góp phần lan tỏa tình yêu và niềm đam mê bài chòi, giúp thế hệ trẻ có ý thức giữ gìn giá trị truyền thống cha ông để lại.

Ngoài ra, bài chòi có sức sống mạnh mẽ hơn khi tham gia các hoạt động quảng bá hình ảnh Hội An ra thế giới. Hầu như trong tất cả sự kiện đều có hoạt động bài chòi và được du khách đón nhận, giúp bài chòi được nuôi dưỡng, lan tỏa mạnh mẽ.

“Trong hành trình đó, có đóng góp của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nghệ nhân, nghệ sĩ, cộng đồng, du khách, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị bài chòi. Hiện nay, khi Hội An được tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO, bài chòi có thêm sức sống mới, cơ hội mới để vươn mình và khẳng định vị trí trong lòng bạn bè du khách trong nước, quốc tế”, bà Trương Thị Ngọc Cẩm nói.

Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An Trương Thị Ngọc Cẩm thông tin, trước đây HĐND tỉnh Quảng Nam (cũ) ban hành nghị quyết và UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) có đề án về bảo tồn, phát huy di sản nghệ thuật bài chòi. Sau hợp nhất với thành phố Đà Nẵng, đề án này tiếp tục được triển khai.

Qua đó, không chỉ đẩy mạnh các hoạt động biểu diễn, trình diễn mà các câu lạc bộ bài chòi ở cơ sở cũng được quan tâm, góp phần tạo nên sức sống bền vững cho bài chòi.

VĨNH LỘC