Sinh con '0 đồng': Nỗ lực đảo chiều suy giảm dân số

Các y tá chăm sóc trẻ sơ sinh tại bệnh viện ở Trung Quốc. Ảnh Xinhua

Theo SCMP, cam kết này được công bố tại hội nghị an sinh y tế toàn quốc, trong bối cảnh dân số Trung Quốc tiếp tục giảm năm thứ ba liên tiếp. Theo Cục trưởng Cục An sinh y tế quốc gia Zhang Ke, giảm gánh nặng tài chính liên quan đến sinh con sẽ là trụ cột trong gói chính sách khuyến sinh quy mô lớn.

Không chỉ dừng lại ở chi phí sinh nở nội trú, chương trình còn mở rộng phạm vi chi trả cho khám thai định kỳ và đưa dịch vụ giảm đau vào danh mục được bảo hiểm thanh toán, những yếu tố lâu nay được xem là “khoảng trống” trong mạng lưới an sinh.

Bảy địa phương, trong đó có Cát Lâm, Giang Tô và Sơn Đông, được lựa chọn thí điểm cơ chế bảo hiểm chi trả chi phí sinh con nội trú, trước khi mở rộng ra toàn quốc.

Theo Tân Hoa Xã, chương trình bảo hiểm thai sản của Trung Quốc bao phủ khoảng 255 triệu người. Giới chức cam kết mở rộng đối tượng thụ hưởng sang các nhóm lao động thời vụ, nhập cư và linh hoạt, vốn thường nằm ngoài mạng lưới an sinh truyền thống, nhưng lại là lực lượng chủ chốt tại các đô thị lớn, nơi tỷ lệ sinh thấp nhất.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh lãnh đạo Trung Quốc mới đây nhấn mạnh mục tiêu ổn định quy mô trẻ sơ sinh từ năm 2026.

Chính sách cũng phù hợp với khuyến nghị được nêu ra trong khuôn khổ định hướng xây dựng Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026 - 2030) với trọng tâm thúc đẩy quan điểm tích cực về hôn nhân và sinh con; đồng thời cắt giảm hiệu quả chi phí sinh nở, nuôi dạy và giáo dục trẻ thông qua trợ cấp chăm sóc trẻ em, ưu đãi thuế và cải thiện chế độ nghỉ phép cho cha mẹ, theo China Daily.

Tuy vậy, chính sách tài chính, dù cần thiết, không phải “đũa thần”. Trong nhiều năm qua, Trung Quốc liên tục tung ra các biện pháp khuyến sinh, song tác động đến quyết định sinh con của các gia đình vẫn hạn chế, đặc biệt tại các đô thị lớn, nơi chi phí nhà ở, giáo dục và áp lực công việc tiếp tục đè nặng lên các cặp vợ chồng trẻ.

SCMP dẫn lời chuyên gia Cai Fang thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Trung Quốc cho biết, dân số nước này có thể lần đầu tiên sụt giảm về quy mô trong vòng 5 năm tới do quá trình già hóa nhanh. Số trẻ sinh hằng năm giảm mạnh từ hơn 21 triệu (năm 1992) xuống chỉ còn 9,02 triệu (năm 2023), mức thấp nhất kể từ năm 1949.

Không chỉ Trung Quốc, các nền kinh tế Đông Á khác đang bước vào “cuộc đua nhân khẩu học” mới.

Theo The Japan News, Nhật Bản có khả năng đưa toàn bộ chi phí sinh con cơ bản vào phạm vi chi trả của hệ thống bảo hiểm y tế công cộng, dự kiến triển khai từ năm tài khóa 2027. Dù trợ cấp trọn gói hiện là 500.000 yên (80 - 85 triệu đồng), nhưng chi phí sinh nở trung bình vẫn cao hơn, buộc gia đình phải tự chi trả thêm.

Nhật Bản cũng cân nhắc hỗ trợ tiền mặt cho phụ nữ mang thai và tiêu chuẩn hóa chi phí sinh thường trên toàn quốc nhằm thu hẹp chênh lệch giữa các địa phương, bảo đảm phụ nữ có thể sinh con mà không phải lo lắng về chi phí, bất kể nơi cư trú.

Trong khi đó, Hàn Quốc, nước có tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới, đẩy mạnh chính sách hỗ trợ trực tiếp chưa từng có. Theo The Chosun Daily, với ngân sách an sinh xã hội năm 2026 “khủng”, một gia đình sinh con đầu lòng tại Seoul từ năm 2026 có thể nhận hơn 30 triệu won (560 - 580 triệu đồng), từ các chương trình của chính phủ, chưa kể trợ cấp địa phương. Đây là nỗ lực nhằm đối phó với tỷ lệ sinh chỉ 0,72 con/phụ nữ và nguy cơ dân số giảm một nửa vào cuối thế kỷ.

Điểm chung dễ nhận thấy là các nước Đông Á đang dịch chuyển từ tư duy khuyến sinh bằng lời kêu gọi sang bảo đảm an sinh. Dẫu chặng đường đảo ngược xu thế nhân khẩu học sẽ còn dài và nhiều thách thức, song các bước đi mới cho thấy quyết tâm ngày càng rõ rệt. Trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế, an ninh xã hội và vị thế quốc gia ngày càng gắn chặt với cấu trúc dân số, những cải cách này có thể trở thành nền móng cho một mô hình an sinh mới, nơi việc sinh và nuôi dưỡng thế hệ tương lai được bảo đảm bền vững hơn.