Phát triển nghề cá có trách nhiệm

Cá ngừ sẽ không được nhập khẩu vào Mỹ. Ảnh: QUANG VIỆT

Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) của Mỹ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, quy định chỉ cho phép các doanh nghiệp nhập khẩu thủy sản từ những nghề cá được công nhận “tương đương” với tiêu chuẩn bảo vệ động vật có vú biển. Đạo luật nói không với các nghề cá có thể gây hại cho động vật có vú biển mà Mỹ xem là cần bảo tồn toàn cầu chứ không chỉ trong vùng biển thuộc chủ quyền.

Hiện có 12 nhóm nghề và loài hải sản bị cấm xuất khẩu vào Mỹ (chủ yếu là lưới rê) vì nguy cơ gây mắc cạn, tử vong hoặc tổn thương cho động vật có vú biển như cá heo, cá voi.

Ngư dân lo đầu ra hải sản

Lưới rê là nghề truyền thống ở hầu hết địa phương có nghề cá của thành phố Đà Nẵng. Ngư dân Trần Đậu (thôn Trà Đông, xã Nam Phước), thuyền trưởng tàu lưới rê QNa-93717 cho biết, nghề đánh bắt hải sản đang gặp khó do trữ lượng hải sản giảm, chi phí chuyến biển tăng lên.

Trong bối cảnh Mỹ cấm nhập khẩu 12 nhóm nghề và loài hải sản, nguy cơ cao là giá mực, cá bả trầu, cá thu sẽ tiếp tục giảm trong thời gian tới.

“Mực và các loại cá của chúng tôi chủ yếu bán cho doanh nghiệp chế biến hải sản xuất khẩu. Khi Mỹ bít lại thị trường nhập khẩu thì hiển nhiên sản phẩm của chúng tôi sẽ mất giá. Lo nhất là khi bạn biển giảm thu nhập sẽ chuyển sang nghề khai thác hải sản khác”, ông Đậu nói.

Ngư dân Huỳnh Tấn Anh (thôn Long Thạnh, xã Tam Xuân), chủ tàu lưới rê QNa-00236 cho biết, đánh bắt hải sản ở gần bờ bán cho thị trường nội địa tiêu thụ nhưng sẽ không đứng ngoài nguy cơ bị đầu nậu, tư thương ép giá bán hải sản.

“Trữ lượng hải sản không còn dồi dào như trước do khai thác kéo dài với cường độ cao. Các đội tàu hoạt động liên tục khiến cho nguồn lợi không kịp sinh trưởng. Tư thương dựa vào khó khăn xuất khẩu để ép giá chúng tôi dù họ không xuất khẩu hải sản sang Mỹ”, ông Anh nói.

Ông Phan Trinh, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Tam Giang (xã Núi Thành) cho rằng, hiện nay ngư dân, các ngành chức năng đang nỗ lực, khẩn trương triển khai các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không đúng quy định theo khuyến cáo của Ủy ban châu Âu để gỡ “thẻ vàng” thủy sản. Mỹ cấm nhập khẩu hàng hải sản chế biến của Việt Nam càng gây thêm áp lực với ngư dân và các cơ quan chức năng.

Theo ông Trinh, quy định của Mỹ là quá mới đối với nghề cá của ngư dân trên địa bàn.

“Thời gian qua, ngư dân rất cố gắng bảo vệ nguồn lợi trong khai thác hải sản. Ngư dân không nghĩ quá trình đánh bắt hải sản có thể gây nguy hại cho động vật có vú biển. Ngành thủy sản cần tuyên truyền, phổ biến sâu sắc các quy định để ngư dân và nghiệp đoàn nghề cá hiểu rõ, tránh nguy hại cho động vật có vú biển khi khai thác hải sản”, ông Trinh nói.

Hướng đến nghề cá bền vững

Ông Huỳnh Thế Điểu, Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Tam Quang (xã Núi Thành) cho biết, 12 nhóm nghề và loài hải sản bị cấm xuất khẩu vào Mỹ là những nghề và đối tượng hải sản khai thác chính của ngư dân trên địa bàn. Trước khó khăn của ngư dân gặp phải, ông Điểu kiến nghị ngành thủy sản thành phố cần nhanh chóng tham mưu UBND thành phố và đề xuất với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai các chương trình bảo vệ, cứu hộ động vật có vú biển với các giải pháp, lộ trình phù hợp, qua đó chung tay cùng quốc tế bảo vệ động vật có vú biển hiệu quả.

Lưới rê, nghề truyền thống của ngư dân trên địa bàn thành phố chịu ảnh hưởng lớn từ cấm nhập khẩu vào thị trường Mỹ. Ảnh: QUANG VIỆT

“Chuyển đổi nghề đặt ra rất cấp thiết với ngư dân để bảo vệ nguồn lợi, sinh thái biển. Mong các ngành chức năng của thành phố trước mắt hỗ trợ ngư dân sử dụng các phương tiện, ngư lưới cụ không gây ảnh hưởng đến động vật có vú biển; về lâu dài hỗ trợ ngư dân chuyển đổi nghề lưới rê sang các nghề khác để bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học biển”, ông Điểu nói.

Theo ông Nguyễn Thanh Phong, Chủ tịch UBND xã Thăng An, chuyển từ nghề cá nhân dân sang nghề cá có trách nhiệm, phát triển bền vững là rất cấp thiết. Thời gian qua, chính quyền xã phối hợp chặt chẽ với lực lượng biên phòng, kiểm ngư, cảnh sát biển đối thoại với ngư dân trên địa bàn, chia sẻ tâm tư, nguyện vọng của ngư dân để tháo gỡ các khó khăn, tạo chuyển biến cho nghề cá có trách nhiệm.

Ông Phong cho rằng, các ngành chức năng cần giới thiệu, khuyến khích ngư dân sử dụng ngư lưới cụ thân thiện với môi trường; lắp đặt thiết bị xua đuổi cá heo, cá voi và giảm thiểu tác động đến sinh vật biển.

“Chúng tôi tiếp tục vận động ngư dân giải cứu động vật biển, sinh vật biển để bảo vệ sinh thái, môi trường biển bền vững”, ông Phong nói.

TS. Chu Mạnh Trinh, chuyên gia bảo tồn biển cho biết, nguyên tắc phát triển bền vững là khi khai thác nguồn lợi hải sản không để ảnh hưởng xấu đến các sinh vật biển khác như cá heo, cá voi.

Bởi vậy, rất cần giám sát khai thác hải sản bằng hệ thống định vị, camera trí tuệ nhân tạo (AI), công khai thu thập dữ liệu quá trình đánh bắt hải sản không gây hại cho các loài động vật có vú biển.

Cần tích hợp quy định về bảo vệ động vật có vú biển, đưa nội dung vào Luật Thủy sản và thi hành song song với chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU).

QUANG VIỆT