Phần Lan giáo dục nhận thức truyền thông từ sớm

Tại Phần Lan, học sinh từ 3 tuổi trở lên được hướng dẫn cách phân biệt giữa các loại nội dung khác nhau, từ câu chuyện hư cấu, quảng cáo, tin tức cho đến các sản phẩm truyền thông số. Ảnh: AP

Trong nhiều thập kỷ, nhận thức truyền thông đã được tích hợp vào chương trình giáo dục quốc gia Phần Lan như một năng lực xuyên suốt, thay vì một môn học độc lập. Học sinh từ 3 tuổi trở lên được hướng dẫn cách phân biệt giữa các loại nội dung khác nhau, từ câu chuyện hư cấu, quảng cáo, tin tức cho đến các sản phẩm truyền thông số. Mục tiêu không phải là áp đặt khuôn mẫu đúng - sai cứng nhắc, mà là giúp trẻ hình thành thói quen đặt câu hỏi, kiểm tra nguồn và suy nghĩ phản biện.

Theo các nhà giáo dục Phần Lan, nhận thức truyền thông được coi là một kỹ năng công dân thiết yếu, tương tự như đọc, viết hay tính toán. Theo AP News, bà Kiia Hakkala, chuyên gia sư phạm của thành phố Helsinki, nhấn mạnh rằng khả năng tiếp cận và đánh giá thông tin một cách có trách nhiệm là điều kiện quan trọng để duy trì sự vận hành lành mạnh của xã hội hiện đại. Trong bối cảnh thông tin lan truyền nhanh chóng, việc trang bị cho người học khả năng hiểu và phân tích nội dung trở thành nền tảng của sự an toàn xã hội và niềm tin công chúng.

Tại các trường tiểu học, những bài học về nhận diện thông tin sai lệch được thiết kế phù hợp với lứa tuổi. Ở Trường tiểu học Tapanila, giáo viên Ville Vanhanen hướng dẫn học sinh lớp 4 phân tích tiêu đề, hình ảnh và ngữ cảnh của các bản tin trực tuyến. Thông qua các hoạt động thảo luận, học sinh được khuyến khích tự xây dựng tiêu chí đánh giá độ tin cậy của thông tin, thay vì tiếp nhận một cách thụ động. Cách học này giúp các em hiểu rằng không phải mọi nội dung xuất hiện trên màn hình đều có giá trị như nhau.

Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), chương trình giáo dục tại Phần Lan tiếp tục được điều chỉnh để bổ sung kỹ năng đọc hiểu AI. Học sinh được làm quen với khái niệm nội dung do máy tạo ra, học cách quan sát các dấu hiệu kỹ thuật trong hình ảnh, video và văn bản, cũng như hiểu những giới hạn và rủi ro tiềm ẩn của công nghệ này. Theo thầy Vanhanen, việc giúp học sinh nhận diện nội dung do AI tạo ra không nhằm tạo ra sự lo ngại, mà để xây dựng thái độ tỉnh táo và chủ động khi tiếp cận công nghệ mới.

Bên cạnh hệ thống trường học, truyền thông Phần Lan cũng đóng vai trò tích cực trong việc nâng cao nhận thức xã hội. “Tuần lễ Báo chí” được tổ chức thường niên, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận báo chí chính thống và tìm hiểu quy trình sản xuất tin tức. Năm 2024, tờ Helsingin Sanomat đã phát hành “Sách ABC về kiến thức truyền thông” dành cho học sinh 15 tuổi trên toàn quốc, đánh dấu bước chuyển quan trọng khi các em bước vào bậc trung học phổ thông.

Không chỉ giới trẻ, người trưởng thành và người cao tuổi tại Phần Lan cũng có cơ hội tham gia các khóa học bổ sung về nhận thức truyền thông. Điều này xuất phát từ nhận thức rằng khả năng tiếp cận thông tin an toàn là nhu cầu suốt đời, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi.

Bộ trưởng Bộ Giáo dục Phần Lan Anders Adlercreutz cho rằng, sự bùng nổ của thông tin số đặt ra những thách thức chưa từng có đối với các thể chế xã hội. Tuy nhiên, thay vì phản ứng ngắn hạn, Phần Lan lựa chọn con đường đầu tư bền vững vào giáo dục. Theo ông, chỉ khi công dân có đủ năng lực phân biệt và đánh giá thông tin, nền dân chủ và sự đồng thuận xã hội mới có thể được củng cố lâu dài.

HÙNG LÂM