Phân định rõ trách nhiệm khi thuê dịch vụ kế toán

Bỏ điều kiện, nhưng phải có thước đo năng lực

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến tại Phiên họp thứ 6 vừa qua đề xuất cắt giảm đáng kể thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực dịch vụ kế toán, kiểm toán. Tờ trình của Chính phủ cho biết, đây là bước điều chỉnh nhằm giảm rào cản gia nhập thị trường, khơi thông nguồn lực và tạo thêm dư địa phát triển thị trường dịch vụ kế toán, kiểm toán.

Cụ thể, với dịch vụ kế toán, dự thảo Luật được thiết kế theo hướng cắt giảm toàn bộ điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ và chuyển phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Toàn cảnh phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập. Ảnh: Hồ Long

Theo đó, cá nhân được phép cung cấp dịch vụ kế toán dưới danh nghĩa cá nhân hoặc thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ kế toán, thay vì bắt buộc phải hành nghề tại một tổ chức như quy định hiện hành. Điều kiện hành nghề cũng được đơn giản hóa khi người cung cấp dịch vụ chỉ cần đáp ứng yêu cầu về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp, không bắt buộc phải có chứng chỉ kế toán viên. Các quy định về cung cấp dịch vụ kế toán qua biên giới, trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ và những trường hợp không được cung cấp dịch vụ cũng được sửa đổi, hoàn thiện.

Dự thảo đồng thời bãi bỏ yêu cầu doanh nghiệp dịch vụ kế toán phải có tối thiểu hai người có chứng chỉ hành nghề kế toán hoặc kiểm toán viên, cũng như bỏ quy định giới hạn loại hình doanh nghiệp được kinh doanh dịch vụ kế toán. Với cách tiếp cận này, kinh doanh dịch vụ kế toán được đề xuất đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tán thành chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra lưu ý, việc chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, đồng thời cho phép cá nhân trực tiếp ký hợp đồng cung cấp dịch vụ với khách hàng là thay đổi lớn trong phương thức quản lý. Vì vậy, cơ chế hậu kiểm và các công cụ kiểm soát rủi ro phải được thiết kế tương ứng.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí không coi chứng chỉ kế toán viên là điều kiện bắt buộc để cung cấp dịch vụ, nhưng đề nghị nghiên cứu duy trì như một hình thức xác nhận năng lực chuyên môn. Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi, chứng chỉ có thể cung cấp thông tin về năng lực chuyên môn, giúp tổ chức, cá nhân có thêm căn cứ lựa chọn người cung cấp dịch vụ. Đây cũng là thước đo cần thiết trong bối cảnh các điều kiện, thủ tục hành chính được cắt giảm, góp phần hạn chế nguy cơ chuyển rủi ro sang khách hàng, doanh nghiệp và người sử dụng báo cáo tài chính.

Đồng tình với việc đơn giản hóa điều kiện hành nghề, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh yêu cầu phải có giải pháp thay thế để bảo đảm hậu kiểm chặt chẽ. Nếu bãi bỏ chứng chỉ hành nghề, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh mà thiếu các biện pháp phòng ngừa, kiểm soát tương ứng, rủi ro có thể chuyển sang phía khách hàng, đối tượng thuê dịch vụ.

Thuê dịch vụ kế toán không có nghĩa là chuyển giao toàn bộ trách nhiệm pháp lý

Cùng với mở rộng chủ thể cung cấp dịch vụ, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị dự thảo Luật phân định rõ trách nhiệm pháp lý giữa cá nhân hành nghề độc lập và cá nhân được tổ chức thuê để trực tiếp ký hoặc thực hiện hợp đồng dịch vụ.

Đáng chú ý, theo cơ quan thẩm tra, cần làm rõ trách nhiệm của ba chủ thể: người thực hiện dịch vụ kế toán, người ký hợp đồng dịch vụ và đơn vị kế toán là khách hàng. Việc thuê dịch vụ kế toán không đồng nghĩa với chuyển giao toàn bộ trách nhiệm pháp lý. Trách nhiệm đối với tính chính xác, trung thực của chứng từ, số liệu kế toán và báo cáo tài chính phải được xác định rõ đối với từng chủ thể.

Tán thành cách tiếp cận này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị phân tầng năng lực và trách nhiệm đối với từng nhóm chủ thể cung cấp dịch vụ, thay vì áp dụng một khuôn khổ đồng nhất khi mở rộng cho cá nhân hành nghề độc lập và các loại hình tổ chức.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc mở rộng quyền cung cấp dịch vụ phải đi đôi với yêu cầu về năng lực và trách nhiệm pháp lý tương xứng; không để quyền được mở rộng nhưng trách nhiệm chủ yếu do các bên tự thỏa thuận trong hợp đồng. Theo đó, dự thảo cần xác định rõ trách nhiệm của bên cung cấp dịch vụ, bên thuê dịch vụ và người đại diện theo pháp luật của đơn vị thuê, nhất là đối với tính chính xác, trung thực của số liệu kế toán, báo cáo tài chính và nghĩa vụ bồi thường khi xảy ra sai phạm.

Cắt giảm điều kiện kinh doanh là cần thiết để giảm chi phí gia nhập thị trường và tạo thêm không gian cho dịch vụ kế toán phát triển. Nhưng khi phương thức quản lý chuyển từ kiểm soát điều kiện đầu vào sang hậu kiểm, trách nhiệm pháp lý, minh bạch thông tin về năng lực và khả năng truy cứu trách nhiệm phải trở thành những trụ cột của cơ chế quản lý mới. Đây là cơ sở để thị trường được mở rộng mà chất lượng dịch vụ và quyền lợi của khách hàng vẫn được bảo đảm.