Nối dài mạch nguồn tri ân

Giữ cho những đoàn xe thông suốt

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Long Đại nằm trên tuyến đường 15-con đường huyết mạch nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Đây là điểm vượt sông đặc biệt quan trọng trước khi lương thực, vũ khí, khí tài và lực lượng được tiếp tục vận chuyển theo hệ thống đường Trường Sơn vào các chiến trường.

Xác định đây là mục tiêu chiến lược, Mỹ huy động lực lượng tập trung đánh phá. Hàng vạn tấn bom cùng hàng nghìn quả đạn pháo liên tiếp trút xuống khúc sông nhỏ, biến Long Đại thành một trong những “tọa độ lửa” ác liệt nhất trên dải đất Quảng Bình cũ (nay thuộc tỉnh Quảng Trị).

Tháng 4/1971, hàng trăm thanh niên quê ở Kiến Xương tình nguyện gia nhập Đại đội C130, vào Trường Sơn mở đường, bảo đảm giao thông phục vụ chiến trường. Tháng 7/1972, đơn vị được điều động đến Bến phà II Long Đại. Giữa mưa bom, bão đạn, những chàng trai, cô gái tuổi mười tám, đôi mươi vẫn giữ trọn lời thề: "Địch phá ta sửa, địch lại phá ta lại sửa", quyết giữ cho những đoàn xe không ngừng lăn bánh vào chiến trường.

Công trình tôn tạo khu tưởng niệm nơi hy sinh của 16 thanh niên xung phong tháng 9/1972 tại Bến phà Long Đại được khánh thành tháng 9/2025 - Ảnh: Q.V

Bà Đặng Thị Xuyến, TNXP thuộc Đại đội C130, quê ở xã Vũ Quý, tỉnh Hưng Yên bồi hồi kể lại, sáng 19/9/1972, bà cùng các đồng đội được giao nhiệm vụ đi chặt cây về cho bộ đội ngụy trang. Đến buổi chiều cùng ngày, máy bay Mỹ ném bom rải thảm xuống Bến phà II Long Đại. 15 chiến sĩ đã anh dũng ngã xuống và 4 ngày sau thêm 1 đồng đội hy sinh. Sau 2 trận bom, Đại đội C130 mất đi 16 TNXP, trong đó có 7 nữ và 9 nam. Máu của các anh, các chị đã hòa vào dòng Long Đại để đổi lấy sự thông suốt của tuyến đường Trường Sơn.

Trong căn nhà nhỏ, ông Bùi Minh Đức, anh trai liệt sĩ Bùi Năng Đắc nhớ lại, tháng 4/1971, chàng thanh niên Bùi Năng Đắc tình nguyện lên đường làm dân công hỏa tuyến. Từ những cánh đồng quê lúa, chàng trai tuổi đôi mươi bước vào tuyến lửa Trường Sơn, làm nhiệm vụ mở đường, bảo đảm giao thông chi viện cho chiến trường miền Nam. Giữa mưa bom, bão đạn, anh vẫn gửi gắm nỗi nhớ quê hương, niềm tin và lý tưởng của tuổi trẻ qua những trang nhật ký: "Tôi còn nhớ buổi chiều hôm ấy... Đảng ủy đưa giấy gọi lên đường... Đến Trường Sơn chiến trường mới lạ, khác Thái Bình óng ả quê ta...".

Những dòng thơ được chàng thanh niên trẻ viết ngày 26/8/1971, nhưng chỉ ít lâu sau, cuốn nhật ký dừng lại, còn người thanh niên quê lúa thì mãi mãi nằm lại nơi Bến phà II Long Đại. “Ngày tiễn em lên đường, gia đình chỉ mong đến ngày đất nước hòa bình sẽ được đoàn tụ. Nhưng cuộc gặp ấy chỉ còn trong những nén hương và ký ức. Gia đình vô cùng đau xót, em tôi ra đi khi còn quá trẻ”, ông Bùi Minh Đức, anh trai liệt sĩ Bùi Năng Đắc xúc động chia sẻ.

Trong 16 TNXP ngã xuống ở Bến phà Long Đại, liệt sĩ Vũ Văn Bối là người duy nhất đã có gia đình. Ngày lên đường, phía sau anh không chỉ là mái nhà, mà còn là người vợ trẻ và 5 người con thơ. Thế nhưng, trước tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, anh vẫn tình nguyện khoác ba lô lên đường, gửi lại hạnh phúc riêng để góp sức cho tiền tuyến. Chuyến đi ấy đã trở thành cuộc chia ly mãi mãi. Năm tháng đã đi qua, những đứa con ngày nào giờ đều đã ở tuổi xế chiều, người cha chỉ còn hiện diện qua ký ức của người thân và những câu chuyện được các thế hệ trong gia đình gìn giữ, kể lại như một niềm tự hào xen lẫn nỗi nhớ không nguôi.

Trong ký ức của ông Vũ Văn Kỳ, con trai liệt sĩ Vũ Văn Bối, câu chuyện về ngày bố lên đường vào chiến trường có lẽ sẽ không bao giờ phai mờ trong tâm trí, ông xúc động nhớ lại: “Lúc bố lên đường, tôi mới 4 tuổi, bố cõng tôi tới nhà trẻ, chị cả của tôi lúc đó 13 tuổi. Khi chị cả khóc, bố tôi nói rằng các con ở nhà, bố về sẽ mua nhiều kẹo cho các con, nhưng bố tôi đi và không về nữa…”.

Để mạch nguồn tri ân chảy mãi

Hơn nửa thế kỷ trước, Bến phà II Long Đại là "tọa độ lửa" của tuyến đường Trường Sơn. Còn hôm nay, nơi đây đã trở thành "địa chỉ đỏ" để tri ân những người đã ngã xuống vì độc lập tự do của dân tộc. Bom đạn đã lùi xa, dòng Long Đại hiền hòa chảy qua những cánh rừng xanh, giữa không gian bình yên ấy, Nhà bia tưởng niệm 16 TNXP Đại đội C130 vẫn lặng lẽ nhắc nhớ về một thời máu lửa.

Hàng năm, vào các dịp lễ, Tết, hay kỷ niệm Ngày Thương binh-Liệt sĩ 27/7, nơi đây lại trở thành điểm đến để nhắc nhở về lịch sử hào hùng của quân và dân ta, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, nhất là cho thế hệ trẻ. Thắp nén hương tri ân các anh hùng liệt sĩ, em Trương Đình Tiến Thuần, học sinh Trường THPT Quảng Ninh xúc động cho biết: “Mỗi lần đến đây, em đều có những cảm xúc bồi hồi và tự hào bởi sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ để bảo vệ độc lập, tự do cho dân tộc. Chúng em nguyện hứa sẽ học tập, rèn luyện thật tốt để xứng đáng với hy sinh cao cả đó”.

Toàn cảnh khu tưởng niệm nơi hy sinh của 16 TNXP thuộc C130 - Ảnh: Q.V

Năm 2012, Nhà bia tưởng niệm 16 TNXP hy sinh được khánh thành, là nơi Nhân dân và du khách dâng hương tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ. Đến tháng 4/2025, với sự chung tay của cả hệ thống chính trị, sự đồng hành của các nhà hảo tâm và các tổ chức, cá nhân trong, ngoài tỉnh, công trình tu bổ, tôn tạo toàn diện khu di tích lịch sử này đã hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng gồm các hạng mục: Xây mới Đài tưởng niệm, nhà khánh tiết, nhà trưng bày tư liệu hiện vật, nhà chờ và bến thuyền... Đồng thời, cải tạo, nâng cấp các hạng mục hiện có như: Mái ngói Nhà bia tưởng niệm, cổng, hàng rào, sân hành lễ và chỉnh trang khuôn viên.

Nơi đây không chỉ lưu giữ ký ức về chiến tranh mà còn là biểu tượng của khát vọng hòa bình, của đạo lý "Uống nước nhớ nguồn". Nổi bật giữa không gian tưởng niệm là hình tượng 16 bông lúa thép vươn lên bên dòng Long Đại để nhắc nhớ về 16 người con của quê lúa Hưng Yên đã gửi lại tuổi xuân nơi tuyến lửa Trường Sơn.

Anh Phạm Bình Long, Tổng đội TNXP xây dựng kinh tế tỉnh Quảng Trị cho biết: “Để phục vụ người dân và du khách đến thăm viếng, cán bộ, nhân viên nơi đây thường xuyên quan tâm, cắt tỉa khuôn viên cây cảnh, sắp xếp nhà trưng bày để đón khách chu đáo nhất, chúng tôi xem đây là niềm vinh dự khi được chăm sóc một "địa chỉ đỏ" quan trọng trên hành trình tri ân các anh hùng liệt sĩ”.

Và trong dòng người tìm về Long Đại những ngày tháng 7 lịch sử này, có những cựu TNXP, những thân nhân liệt sĩ và rất nhiều đoàn viên, thanh niên đến từ khắp mọi miền đất nước. Mỗi nén hương được thắp lên không chỉ để tưởng nhớ 16 TNXP Đại đội C130 quê Hưng Yên, mà còn là sự tưởng nhớ, biết ơn hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ đã ngã xuống trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại.

Dòng sông Long Đại vẫn lặng lẽ chảy qua núi rừng Trường Sơn, như mạch nguồn tri ân của bao thế hệ hôm nay vẫn chảy mãi. Trong lòng mỗi người dân, Long Đại luôn là nơi nhắc nhớ về giá trị của hòa bình, về những thanh niên tuổi mười tám, đôi mươi đã hóa thân vào lòng đất mẹ để đất nước có ngày thống nhất vẹn toàn.