Những điều cần biết về nguyên nhân ngứa thường gặp ở phụ nữ mang thai
Nhận biết sớm các dấu hiệu ngứa, viêm da, và các bệnh da khác giúp xử lý đúng cách, giữ an toàn cho thai kỳ.
Ngứa là một trong những triệu chứng thường gặp ở phụ nữ mang thai, gây không ít khó chịu và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.
Theo thống kê, có khoảng 23-38% thai phụ gặp tình trạng này trong suốt thai kỳ. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ nguyên nhân gây ngứa cũng như cách xử trí an toàn, phù hợp.
Thực tế cho thấy, ngứa trong thai kỳ không chỉ đơn thuần là biểu hiện sinh lý. Trong một số trường hợp, đây có thể là dấu hiệu sớm của những rối loạn tiềm ẩn, ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi nếu không được phát hiện kịp thời.
Các bệnh lý đặc hiệu trong thai kỳ gây ngứa
Sẩn ngứa thai kỳ (Atopic Eruption of Pregnancy (AEP)): Là dạng viêm da cơ địa xuất hiện hoặc tái phát trong thai kỳ.
AEP thường khởi phát trong tam cá nguyệt thứ 1 hoặc 2 và có thể là biểu hiện đầu tiên của bệnh da dị ứng hoặc tái phát viêm da dị ứng sau nhiều năm thuyên giảm, 20% bệnh nhân AEP là đợt cấp của bệnh viêm da dị ứng đã có từ trước.
Chàm: Phần lớn có tổn thương chàm ở các vùng mặt, cổ và nếp gấp, tương tự như viêm da cơ địa. Tổn thương có thể là các mảng dát đỏ, sẩn đỏ, có thể xuất hiện xung quanh nang lông, thành nhóm hoặc rải rác, da toàn thân khô nhiều.
Sẩn ngứa: Một biểu hiện ít phổ biến hơn của AEP, biểu hiện là các sẩn, ban đỏ ở mặt duỗi các chi và thân mình, tổn thương thường hết ngay sau sinh, có thể kéo dài ba tháng sau sinh.
Sẩn ngứa khi mang thai - Ảnh BVCC
Viêm da đa hình thái ở phụ nữ mang thai (Polymorphic Eruption of Pregnancy (PEP): Thường gặp ở phụ nữ mang thai lần đầu hoặc mang đa thai. Biểu hiện: Mẩn ngứa dạng mề đay, thường bắt đầu ở vùng bụng.
PEP thường khởi phát vào cuối tam cá nguyệt thứ ba (Trung bình 35 tuần) nhưng có thể phát triển sau khi sinh, một số trường hợp hiếm gặp khởi phát trong tam cá nguyệt thứ nhất và thứ hai.
PEP thường biểu hiện dưới dạng các nốt ban đỏ, rất ngứa ở các vết rạn da. Các vết rạn da bụng là vị trí khởi phát phổ biến nhất và có thể là vị trí duy nhất, sau đó lan ra tứ chi, ngực, lưng và liên kết lại với nhau tạo thành các mảng mày đay. Mặt, lòng bàn tay và lòng bàn chân thường không có tổn thương. Khoảng 1/2 bệnh nhân phát triển thêm các tổn thương đa hình thái như: tổn thương bia bắn, mảng ban đỏ và mụn nước.
Pemphigoid thai kỳ (Pemphigoid Gestationis (PG): Bệnh tự miễn hiếm gặp, gây nổi bọng nước và ngứa dữ dội. Có thể ảnh hưởng đến thai nhi nếu không kiểm soát tốt.
Pemphigoid thai kỳ thường khởi phát trong 3 tháng giữa hoặc 3 tháng cuối của thai kỳ. Thường có triệu chứng tiền triệu là ngứa dữ dội. Phát ban khởi phát đầu tiên ở thân mình dưới dạng các mảng, sẩn mày đay xung quanh rốn, sau đó xuất hiện các mụn nước, bọng nước, vỡ để lại các vết trợt trên da. Tổn thương có thể thấy ở lòng bàn tay và lòng bàn chân nhưng hiếm khi ở mặt hoặc niêm mạc.
Ứ mật trong gan thai kỳ (Intrahepatic Cholestasis of Pregnancy (ICP): Là bệnh da thai kỳ duy nhất không có biến đổi da nguyên phát. Bệnh nhân bị ngứa dữ dội toàn thân, chủ yếu ở lòng bàn tay và lòng bàn chân, da có thể có màu vàng nâu và xước da do cào gãi.
Bệnh thường khởi phát ở nửa sau thai kỳ và khỏi sau khi sinh. ICP tăng nguy cơ cho thai nhi, bao gồm sinh non, nước ối nhiễm phân su, suy thai và tăng nguy cơ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.
Vảy nến mụn mủ thai kỳ (Pustular Psoriasis of Pregnancy): Là một thể hiếm gặp của vảy nến mụn mủ, thường xuất hiện vào tam cá nguyệt thứ ba của thai kỳ trên những phụ nữ không có tiền sử vảy nến.
Các mụn mủ xuất hiện trên các mảng da đỏ ở bẹn, nách và nếp gấp dưới vú. Các mụn mủ trở thành các mảng lớn lan đến thân và các chi hai bên, không ảnh hưởng đến lòng bàn tay, đầu và lòng bàn chân. Ngứa thường nhẹ, nhưng bệnh nhân có thể có các triệu chứng khác, cụ thể là sốt, ớn lạnh và tiêu chảy.
Các bệnh da liễu không đặc hiệu trong thai kỳ
Viêm da cơ địa, vẩy nến: Có thể bùng phát do thay đổi miễn dịch (có liên quan đến sự tăng nồng độ interleukin -10 trong thai kỳ).
Nhiễm trùng da (ghẻ, nấm, vi khuẩn, viêm nang lông do Pityrosporum): Cần chẩn đoán chính xác để điều trị an toàn cho mẹ và bé.
Khi gặp triệu chứng ngứa trong thai kỳ - cần làm gì?
- Nên đi khám bác sĩ Sản khoa - Da liễu càng sớm càng tốt
- Theo dõi sát các dấu hiệu bất thường như vàng da, mụn nước, bọng nước.. các tổn thương mới trên da.
Tuyệt đối không làm những điều sau:
- Không tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định chuyên môn.
- Không tự ý tắm lá hay bôi các thuốc dân gian truyền miệng.
Trang bị kiến thức đúng giúp bà mẹ có thể bảo vệ bản thân và bé, hạn chế tối đa biến chứng toàn thân và tại chỗ tổn thương da do cào gãi gây ra. Việc hiểu rõ nguyên nhân và điều trị đúng cách sẽ giúp mẹ bầu có một thai kỳ khỏe mạnh và an toàn.
TS. BS Hoàng Thị Hoạt (Bệnh viện Bạch Mai)
