Người dẫn đường Đinh Văn Như

Anh Đinh Văn Như giới thiệu sản phẩm chè dây Hòa Bắc tại một hội nghị kết nối du lịch. Ảnh: TIỂU YẾN

Tự hào trong màu áo thổ cẩm

Đứng trước các chuyên gia người Đức thuộc Hiệp hội AT - Verband, Viện Hệ thống năng lượng tương lai IZES, Đinh Văn Như giản dị và nổi bật trong bộ trang phục thổ cẩm truyền thống của đồng bào Cơ tu. Bộ áo như lời giới thiệu của anh về con người và văn hóa quê hương mình. Thời gian qua, việc đưa hệ thống xử lý nước thải vào homestay Alăng Như vừa là bước tiến về công nghệ, vừa minh chứng cho cách người Cơ tu học cách gìn giữ thiên nhiên song hành với phát triển kinh tế.

Chúng tôi biết Đinh Văn Như qua những câu chuyện về hành trình bảo tồn và phát triển văn hóa, du lịch cộng đồng Cơ tu. Song, khi gặp lại anh trong một cột mốc phát triển mới, vẫn không khỏi ngạc nhiên trước sự bền bỉ và tấm lòng gắn bó với buôn làng.

Vẫn đôi mắt sâu và cách nói chuyện chậm rãi, anh kể về hệ thống xử lý nước thải bằng niềm háo hức pha lẫn tự hào. Trước mặt anh, một hệ thống xử lý nước thải sinh học do chuyên gia Đức hỗ trợ lắp đặt, kết hợp cùng mô hình năng lượng tái tạo và vườn rau hữu cơ, biến nơi đây thành không gian sống - nghỉ - học lý tưởng giữa thiên nhiên. “Trước đây, khách đến homestay nhiều khi ngại chuyện vệ sinh, rác thải, nhất là nước thải sinh hoạt. Giờ thì khác, bà con hiểu rằng phát triển du lịch cộng đồng không thể theo kiểu tùy tiện. Phải học hỏi, thay đổi và làm mới dịch vụ của mình”, anh Như nói, mắt ánh lên niềm vui.

Bí thư Chi bộ Đinh Văn Như hướng dẫn du khách cách gói bánh sừng trâu tại homestay Alăng Như do mình làm chủ. Ảnh: TIỂU YẾN

Không đợi ai khởi xướng, người đàn ông Cơ tu luôn là người đi trước trong hành trình khai phá tiềm năng du lịch tại xã miền núi Hòa Bắc. Mỗi lần ghé thăm homestay Alăng Như, chúng tôi lại bắt gặp hình ảnh anh tất bật với đủ vai trò: hướng dẫn viên, đầu bếp, thuyết minh viên và là cầu nối đưa những nét đẹp văn hóa Cơ tu đến gần hơn với du khách.

Để có được sự tự tin đó, anh chủ động tham gia các lớp tập huấn do thành phố tổ chức, miệt mài học hỏi thêm về văn hóa, ngôn ngữ, phong tục để giới thiệu trọn vẹn bản sắc của cộng đồng mình. Homestay Alăng Như rộng chừng 500m2, nằm sau lưng ngôi nhà nhỏ, được bài trí mộc mạc với hàng rào gỗ, giàn dây leo và những vật dụng sinh hoạt gắn bó với đời sống người Cơ tu. Cạnh đó, bên dòng suối Khe Đương là sân cỏ rộng rãi tổ chức lửa trại, giao lưu văn hóa, văn nghệ, thưởng thức ẩm thực đặc trưng như cơm lam, cá niên, rau dớn, gà nướng, bánh sừng trâu…

Nhìn cơ ngơi bây giờ, ít ai biết anh đã có sự khởi đầu không dễ dàng. Cách đây hơn 7 năm, với vốn liếng hạn hẹp, lại không nhận được sự đồng tình, ủng hộ bởi ai cũng lo cho “cái mới” chưa biết thành - bại. “Khi ấy cả làng mình có ai biết homestay là gì đâu. Mình đi vay mấy trăm triệu, ai cũng lắc đầu. Nhưng mình nghĩ, phải có người làm trước thì mới có người đi sau”, anh chia sẻ. Động lực lớn nhất, theo anh, chính là khát vọng giúp đồng bào Cơ tu phát triển kinh tế ngay trên chính mảnh đất quê hương.

Khi khách tìm đến ngày một nhiều, anh Như hiểu rằng một mình không thể xoay xở, và du lịch cộng đồng cần sức mạnh của tập thể. Anh đứng ra vận động, thành lập Tổ hợp tác du lịch sinh thái cộng đồng, gồm 45 người, chia thành các nhóm phụ trách: văn nghệ, ẩm thực, dệt thổ cẩm, đan lát, điêu khắc. Thời gian qua, họ đã cùng nhau làm nên những “tour làng” đậm dấu ấn bản địa. Đặc biệt, mỗi lần có đoàn khách, bà con lại khoác áo truyền thống, chuẩn bị mâm cỗ đón tiếp ân cần.

Đặc biệt, anh đóng vai trò cầu nối giúp người Cơ tu Hòa Bắc tham gia chiến dịch “Người Cơ tu giữ rừng” do Trung tâm GreenViet phối hợp Viện GSI (Đức) tổ chức. Dự án giúp trồng lại 50ha rừng cây gỗ lớn thay thế rừng keo, hướng đến mục tiêu phát triển du lịch sinh thái bền vững, gắn chặt với bảo tồn rừng và gìn giữ tài nguyên bản địa. Theo anh, muốn du lịch bền vững thì phải giữ rừng, giữ nước, giữ văn hóa. Mà muốn giữ được thì phải có cộng đồng cùng làm, cùng hưởng.

Anh Đinh Văn Như ký biên bản nhận bàn giao hệ thống xử lý nước thải homestay Alăng Như, ngày 18-5. Ảnh: TIỂU YẾN

Lặng lẽ kết nối, bền bỉ dựng xây

Là một trong số ít người Hòa Bắc đầu tiên mạnh dạn triển khai mô hình homestay, Đinh Văn Như giống như người dẫn đường, truyền cảm hứng thúc đẩy cộng đồng phát triển. Phó Chủ tịch Thường trực UBND huyện Hòa Vang Nguyễn Thúc Dũng nhận định, để gìn giữ văn hóa và phát triển du lịch cộng đồng, vai trò của người bản địa như anh Như rất cần thiết. Ông nhận định, người Cơ tu vốn cẩn trọng, nghe trước làm sau. Vì vậy, họ cần những tấm gương đáng tin, nói ít làm nhiều như anh Như để chung sức đưa cộng đồng phát triển.

Cùng với phát triển du lịch, Đinh Văn Như giữ rừng theo cách riêng. Mỗi lúc tiếp đoàn, anh luôn tận dụng cơ hội kể về rừng và sợi dây kết nối giữa đồng bào Cơ tu với mảnh rừng cạnh nhà. Anh cho hay, trước kia, nhiều người khai thác rừng theo kiểu tận diệt, nhưng từ khi khai thác du lịch, khách đến, bà con bắt đầu hiểu giá trị của việc giữ rừng. Cây rừng giờ không chỉ là bóng mát, là dược liệu quý hiếm, mà còn là lý do giữ khách quay lại.

Thời gian rảnh, anh tham gia Tổ bảo tồn và phát triển bền vững cá niên, thuộc Dự án tăng cường năng lực cộng đồng trong quản lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ đa dạng sinh học khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa. Để làm công việc này, khi có thời gian, anh thường đi dọc 6 điểm cần bảo tồn, nhắc nhở người dân không khai thác, đánh bắt kiểu tận diệt. “Mình không cần rao giảng gì to tát, chỉ cần chỉ ra sự thay đổi trong cuộc sống là bà con tự hiểu”, anh nói.

Du khách thích thú trải nghiệm dịch vụ tại homestay Alăng Như. Ảnh: TIỂU YẾN

Những thay đổi hiện hữu ở làng quê Hòa Bắc hôm nay đã thuyết phục nhiều người. Bà con bắt đầu đồng hành cùng anh trong từng hoạt động. Để đưa cộng đồng phát triển, anh cùng chính quyền địa phương kết nối, vận động thành lập HTX Nông nghiệp sinh thái và Du lịch cộng đồng Tà Lang - Giàn Bí, một bước tiến xa hơn trong hành trình phát triển bền vững cho hai thôn Cơ tu giữa núi rừng Hòa Bắc.

HTX ra đời đánh dấu bước phát triển mới của tập thể đồng bào Tà Lang - Giàn Bí trong lĩnh vực nông nghiệp sinh thái và du lịch cộng đồng. Với hơn 90 thành viên đăng ký tham gia, anh lấy nền tảng bản sắc văn hóa Cơ tu, hướng tới mục tiêu tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân và bảo tồn những giá trị truyền thống.

Vẫn với tư duy “phải học mới phát triển”, HTX đang triển khai chương trình du lịch trải nghiệm “Học cùng mẹ thiên nhiên”, phối hợp các trường học, tổ chức doanh nghiệp đưa học sinh, sinh viên về làng. Bên cạnh đó, người Cơ tu sẽ học cách trồng trọt phù hợp thổ nhưỡng bản địa, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp, từng bước hình thành mô hình chợ phiên Cơ tu để kết nối cung cầu, mà theo lời anh Như, đó là “một phần tất yếu nếu muốn du lịch sinh thái thật sự bền vững”.

Có thể thấy từ một homestay nhỏ, đến tổ hợp tác rồi hợp tác xã, từ vài người đi theo đến thu hút cả cộng đồng cùng làm, Bí thư Đinh Văn Như vẫn đang âm thầm mở lối, một lối đi dựa trên tri thức, văn hóa và tình yêu quê hương mà anh luôn kiên trì thắp lửa.

TIỂU YẾN