Nghệ thuật - 'Liều thuốc' cho sức khỏe

Lời khuyên hữu ích là âm nhạc và khiêu vũ có thể cải thiện hô hấp, nhịp tim và tâm trạng. Ảnh (ghép minh họa): Guardian

Năm mới thường là thời điểm nhiều người quyết tâm cải thiện sức khỏe bằng chạy bộ, yoga hay ăn kiêng. Nhưng liệu bạn đã nghĩ đến nghệ thuật? Từ thời đồ đá, người cổ xưa đã biết vẽ tranh trong các hang động, tạc tượng, nhảy múa và ca hát, nghệ thuật luôn gắn liền với sức khỏe và chữa lành. Hai thập kỷ qua, theo báo Guardian, các cơ sở bằng chứng khoa học về lợi ích sức khỏe từ nghệ thuật cũng đang ngày càng được công bố nhiều hơn.

Nghệ thuật chữa lành tâm hồn

Số lượng các thử nghiệm ngẫu nhiên về lợi ích sức khỏe tâm thần từ nghệ thuật cho tới nay đã lên tới ba con số. Việc kết hợp liệu pháp nghệ thuật sáng tạo như âm nhạc với thuốc và tư vấn có thể tăng gấp đôi hiệu quả cải thiện các triệu chứng trầm cảm so với điều trị tiêu chuẩn đơn thuần.

Đáng chú ý hơn, nghệ thuật còn có tác dụng phòng ngừa. Những người thường xuyên đến nhà hát, sự kiện âm nhạc trực tiếp, bảo tàng, phòng trưng bày và rạp chiếu phim có nguy cơ phát sinh trầm cảm thấp hơn gần một nửa so với những người không đi. Lợi ích này thực sự độc lập với các đặc điểm nhân khẩu học - xã hội, lối sống và thậm chí cả di truyền.

Giải thích cho hiện tượng này, các nghiên cứu tâm lý học và khoa học thần kinh đã phát hiện rằng khi tham gia nghệ thuật, não bộ chúng ta được kích hoạt mạng lưới khoái lạc. Chúng ta trải nghiệm lợi ích từ các hormone như dopamine giúp cải thiện tâm trạng.

Hơn nữa, theo bà Daisy Fancourt - tác giả nghiên cứu được đăng trên Guardian, ca hát, múa, làm thủ công và viết lách giúp đáp ứng các nhu cầu tâm lý cốt lõi là nền tảng của sức khỏe tâm thần như quyền tự chủ, kiểm soát và cảm giác làm chủ. Quan trọng nhất, nghệ thuật mang lại hiệu quả để điều hòa cảm xúc - xoa dịu hoặc tiếp thêm sinh lực tùy theo hoàn cảnh, giúp chúng ta đối phó với căng thẳng cuộc sống tốt hơn.

Đối với não bộ hoạt động nghệ thuật là bài tập rất hiệu quả, kích hoạt các vùng đa dạng liên quan đến xử lý cảm giác, trí nhớ, vận động, nhận dạng mẫu và cảm xúc. Theo thời gian, việc tham gia hoạt động nghệ thuật thường xuyên có thể tăng cường kết nối giữa các vùng não và thậm chí tăng thể tích chất xám. Thực tế, các nhạc sĩ và nghệ sĩ nghiệp dư có kết nối mạnh hơn giữa các vùng não dễ bị tổn thương do lão hóa.

Đối với cơ thể, không có hệ thống sinh lý nào mà nghệ thuật không tác động. Theo Guardian, khi chúng ta hít thở sâu cho một hoạt động như ca hát, chúng ta cải thiện sức mạnh của cơ hô hấp, mang lại cho phổi mức độ tập luyện tương đương với đi bộ nhanh. Khi chúng ta khiêu vũ, chúng ta có thể trải nghiệm việc giảm huyết áp và mức glucose - những cải thiện mạnh hơn so với khi thực hiện các bài tập tương tự nhưng không có yếu tố sáng tạo.

Năm gợi ý thực hành

Một khảo sát với người trưởng thành Mỹ cho thấy 95% số người được hỏi cho biết họ không dành thời gian nào cho hoạt động nghệ thuật trong ngày hôm trước. Tuy nhiên, các nghiên cứu chứng minh chỉ cần dành 30-60 phút mỗi tuần cho nghệ thuật, bạn có thể cải thiện hạnh phúc sau khoảng sáu tuần.

Theo Guardian, dưới đây là năm gợi ý dựa trên bằng chứng khoa học. Thứ nhất, hãy tìm “liều thuốc” sáng tạo riêng bằng cách sử dụng âm nhạc và sách để cải thiện tâm trạng. Thay chuông báo thức buổi sáng bằng một bài hát và dành thời gian lắng nghe trước khi thức dậy, hoặc thay việc lướt tin tức tiêu cực trên điện thoại trong lúc đi làm bằng đọc tiểu thuyết. Điều quan trọng là tìm điểm cân bằng cá nhân giữa sự quen thuộc và phức tạp để tối đa hóa niềm vui từ nghệ thuật.

Thứ hai, chọn một sở thích sáng tạo mới. Nếu bạn cảm thấy thiếu kiểm soát, hãy chọn một sở thích cho phép bạn chủ động mà không cần hướng dẫn như vẽ, viết sáng tạo hoặc nặn đất sét. Nếu bạn khao khát cảm giác làm chủ, hãy thử điều gì đó cho phép bạn phát triển kỹ năng mới như móc len hoặc chơi đàn ukulele với sự hỗ trợ từ các video hướng dẫn trên YouTube hoặc lớp học cộng đồng.

Thứ ba, hãy đến một triển lãm nghệ thuật và thực sự ngắm nhìn. Trung bình, chúng ta chỉ dành 28 giây nhìn nghệ thuật tại các triển lãm. Tốt hơn là tương tác một cách có ý nghĩa chỉ với vài tác phẩm trong một chuyến tham quan thay vì cố gắng tiếp thu mọi thứ.

Thứ tư, sử dụng nhịp điệu để tăng cường thói quen tập thể dục. Nhịp độ 125-140 bpm là quy tắc tốt khi bạn tập luyện. Âm nhạc có thể giúp bạn chạy xa hơn, đạp xe nhanh hơn hoặc thực hiện nhiều hơn 20% các động tác nâng tạ trong cùng khoảng thời gian.

Thứ năm, hãy để trí tưởng tượng tự do. Khi chúng ta bước vào thế giới tưởng tượng, việc tạm thời đình chỉ các chuẩn mực và thứ bậc xã hội cho phép chúng ta hiểu thế giới từ các góc độ khác nhau, giúp não bộ xây dựng sự linh hoạt tinh thần để đối phó với những thay đổi không thể đoán trước trong cuộc sống.

Nghiên cứu toàn cầu đăng trên chuyên trang Cơ sở dữ liệu trích dẫn y sinh PMC cho thấy, khoảng 50% số người sẽ trải qua thách thức liên quan đến sức khỏe tâm thần trong đời. Tổ chức Y tế Thế giới coi sáng tạo là 1 trong 10 kỹ năng sống thiết yếu. Nghệ thuật không phải là thuốc chữa bách bệnh, nhưng có thể trở thành sợi dây cứu sinh giúp nhiều người vượt qua những thời điểm khó khăn trong cuộc đời.

DIỆP TRẦN