Nga-Thổ đã khai thông, chiến trường Idlib chuẩn bị 'bùng cháy'?

Idlib đang là thử thách cho quan hệ Nga-Thổ.

Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đang có các cuộc đàm phán gay gắt để bảo đảm Idlib sẽ không trở thành điểm nóng trong liên minh Syria, nhưng số phận lâu dài của khu vực này vẫn còn đầy rẫy nguy cơ dấy lên sự đổ vỡ trong quan hệ Moscow-Ankara.

Theo AFP, Tổng thống Vladimir Putin và đối tác Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan đã có với nhau một mối quan hệ đối tác bền vững để mang lại hòa bình cho Syria kể từ cuối năm 2016, mặc dù theo lý thuyết hai nước ủng hộ hai phe khác nhau trong cuộc chiến.

Tuy nhiên sự hợp tác của họ đang phải đối mặt với thử thách lớn nhất ở tỉnh Idlib, phía tây bắc Syria, giáp với Thổ Nhĩ Kỳ, nơi Tổng thống Syria Bashar al-Assad muốn chiếm lại để hoàn thành một chuỗi các chiến dịch quân sự thành công.

Idlib trong những năm qua trở thành một khu vực nhạy cảm, nơi các vấn đề trong cuộc chiến Syria được các bên liên quan hoãn giải quyết từ ngày này qua ngày khác.

Khoảnh khắc đó hiện đang tiến gần hơn với một cuộc tấn công tiềm năng của quân đội chính phủ và lo ngại về một cuộc xung đột giữa các lực lượng đang có mặt tại đây.

Chính quyền Erdogan đã từng có lập trường chống Damascus gay gắt và từng căng thẳng với chính quyền Putin trong cuộc khủng hoảng bắn rơi máy bay Nga vào năm 2015.

Tuy nhiên, trước tình thế chuyển biến sâu sắc trong thời gian gần đây, liên minh Ankara-Moscow lại xích lại gần nhau hơn bao giờ hết. Hai nước đã có các hợp tác thương mại, năng lượng và quốc phòng, đặc biệt trong bối cảnh Thổ Nhĩ Kỳ đang có cuộc khủng hoảng trong quan hệ với Mỹ và các đồng minh phương Tây.

"Vẫn còn hy vọng để Moscow tìm thấy một thỏa thuận với Ankara có thể cho phép chính quyền Syria nắm quyền kiểm soát Idlib mà không có đổ vỡ mới trong quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ", Kerim Has, một nhà phân tích về quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ - Nga, nói với AFP.

Ông nói rằng Moscow đã rất cẩn thận trong việc quan sát quan hệ Thổ Nhĩ Kỳ - Mỹ và có thể bắt đầu một loạt các tác động đầy đủ tại thời điểm lãnh đạo Ankara đang rất cần sự ủng hộ của Điện Kremlin nếu như cuộc khủng hoảng tồi tệ hơn nữa.

Một cuộc tấn công hạn chế

Thổ Nhĩ Kỳ lo ngại dòng người tị nạn mới sẽ nổ ra khi Idlib rơi vào cuộc chiến.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Mevlut Cavusoglu hôm 24/8 đã dẫn đầu một phái đoàn gồm Bộ trưởng Quốc phòng Hulusi Akar và giám đốc cơ quan điệp viên Hakan Fidan tới Moscow để thảo luận về tình hình Idlib, cũng như kế hoạch cung cấp hệ thống tên lửa S-400 của Moscow cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Cavusoglu cảnh báo rằng một "giải pháp quân sự" ở Idlib, mà ông nói hiện đang là nhà của 3,5 triệu người, sẽ là một "thảm họa" và kích động dòng người tị nạn mới vào Thổ Nhĩ Kỳ, nơi vốn đã có ba triệu người Syria sinh sống.

Nhưng ông cũng cho biết "các nhóm cực đoan và khủng bố" ở Idlib nên được "vô hiệu hóa", một nhận xét cho thấy Ankara có thể sẽ chấp nhận một chiến dịch quân sự hạn chế.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov nhấn mạnh, một sự phân loại rõ ràng cần phải được thực hiện giữa các nhóm phiến quân và những kẻ cực đoan, như nhóm Hayat Tahrir al-Sham (HTS) - lực lượng kiểm soát phần lớn Idlib.

Trong một diễn biến liên quan, Ngoại trưởng Cavusoglu đã được Tổng thống Putin tiếp đón, đồng thời ca ngợi "sự hợp tác sâu sắc" của hai nước ở Syria. Đáp lại, ông Cavusoglu nói với ông Putin rằng "người bạn thân của ông, ông Erdogan" đang chờ đợi cuộc gặp ở Istanbul.

"Nga và Thổ Nhĩ Kỳ đang cố gắng tìm kiếm thỏa thuận với các điều khoản phù hợp cho cả hai phía", Timur Akhmetov, nhà nghiên cứu tại Hội đồng các vấn đề quốc tế Nga, nói với AFP.

Ông dự đoán Nga và chính quyền Syria sẽ khởi động một cuộc tấn công "giới hạn" đối với các nhóm có kết nối với Al-Nusra Front (có liên hệ với Al-Qaeda) trước đây - đặc biệt là các phe phái đã gây hấn Moscow bằng cách triển khai các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái chống lại căn cứ Hmeimim, trái tim hoạt động của Nga tại Syria.

"Nga đang cố gắng khuyến khích Thổ Nhĩ Kỳ yêu cầu phe đối lập đóng góp vào cuộc tấn công và đổi lại, những nhóm này sẽ không nằm trong mục tiêu bị không kích", Akhmetov nói thêm.

Tuy nhiên, giống như các phân tích trước đó từng chỉ ra về diễn biến ở Idlib, một cuộc tấn công hạn chế sẽ chỉ tạm thời bỏ qua các vấn đề quan trọng, trong khi câu hỏi lớn về việc ai sẽ là thế lực kiểm soát cuối cùng tại đây sau chiến tranh vẫn còn để ngỏ.

Và ngay cả khi Nga có thể làm trung gian cho một thỏa hiệp, thì không phải lúc nào chính quyền Assad cũng tự động chấp nhận đi theo con đường của Moscow hay một đồng minh khác là Iran sẽ ủng hộ sự điều phối của Điện Kremlin.

"Người Nga và người Thổ Nhĩ Kỳ sẽ gặp khó khăn trong việc đạt được một thỏa thuận bền vững, lâu dài có thể chấp nhận được đối với chính quyền Syria", Elizabeth Teoman, nhà phân tích của Viện Nghiên cứu Chiến tranh Thổ Nhĩ Kỳ (ISW), nói với AFP.

Teoman cho biết chính quyền Erdogan có thể sẽ đứng nhìn một cuộc tấn công giới hạn nhằm vào Idlib, với lợi ích của Nga và Thổ Nhĩ Kỳ chồng chéo chưa được giải quyết.

Mạnh Kiên