Mường Lay - 2 mùa 1 nhịp sống

Bản Quan Chiêng có gần 60 hộ với hơn 200 nhân khẩu. Các nếp nhà trong bản nằm trải dài theo vùng đất bán ngập. Từ bên hiên nhà sàn của ông Vàng Văn Vượng - Bí thư Chi bộ bản, phóng tầm mắt ra xa có thể bao quát toàn bộ vùng đất này. Gần 7 giờ sáng, mặt trời vừa ló rạng, rót chén trà nóng mời khách, ông chậm rãi kể về nhịp sống của các hộ dân nơi đây từ ngày thủy điện Sơn La đóng đập, tích nước. “Đến mùa nước nổi, cùng nhiều hộ dân trong bản, gia đình tôi lại xuống thuyền đánh bắt cá tôm trên lòng hồ. Khi nước rút, gần 800m2 đất bán ngập được Nhà nước chia, gia đình sẽ tập trung gieo cấy lúa hoặc trồng ngô. Có kinh nghiệm, nên năng suất cũng ổn định, thu nhập tăng thêm”, ông Vượng mở đầu câu chuyện.

Người dân phường Mường Lay thích nghi với nhịp sống giữa 2 mùa nước lên - xuống.

Cũng như gia đình ông Vượng, các hộ dân ở Quan Chiêng đã quen với nhịp mưu sinh theo từng mùa nước. Ngoài sản xuất nông nghiệp, bà con trong bản còn duy trì các nghề làm bánh khẩu xén, chí chọp; đan lát và dệt thổ cẩm... để tăng thu nhập. Cũng vì thế, mùa nước cạn không còn là khoảng thời gian chờ đợi, mà trở thành mùa lao động, mùa của những cánh đồng xanh và những nếp nhà rộn ràng nhịp sống.

Ở Mường Lay, vùng bán ngập được chia thành hai khu vực: Vùng đất nguyên canh từng trồng lúa nước trước đây và vùng đất san gạt mới, tập trung chủ yếu tại các tổ dân phố trung tâm cùng một số bản như: Quan Chiêng, Na Lát, Na Lay... Cuối tháng 3 hằng năm, khi mực nước lòng hồ cạn dần, những dải đất bãi bồi ven hồ màu mỡ hiện ra. Người dân lại xuống đồng gieo cấy lúa, trồng ngô và các loại hoa màu. Hoạt động sản xuất kéo dài đến khoảng cuối tháng 9, phủ lên vùng lòng hồ một màu xanh no ấm, tạo nên khung cảnh yên bình, tràn đầy sức sống.

Nhịp sống theo mùa nước đã mở ra hướng đi mới để người dân Mường Lay tập trung phát triển du lịch cộng đồng. Điệu xòe di sản, những nếp nhà sàn mái đá đen, cánh đồng vùng bán ngập cùng không gian văn hóa của đồng bào Thái trắng trở thành những nét đặc trưng níu chân du khách. Hợp tác xã Du lịch cộng đồng Quan Chiêng ra đời, đã kết nối các hộ dân cùng xây dựng sản phẩm du lịch gắn với lòng hồ, nghề truyền thống, ẩm thực và sinh hoạt văn hóa bản địa, góp phần lan tỏa vẻ đẹp và bản sắc riêng có của Mường Lay.

Mùa nước cạn không làm Mường Lay bớt đi sức hấp dẫn, mà được đánh thức bằng một vẻ đẹp rất khác. Những cánh đồng ven hồ xanh mướt, thấp thoáng bóng người xuống đồng từ sớm, tạo nên khung cảnh thanh bình đang vào vụ sản xuất. Anh Nguyễn Trọng Thịnh, du khách đến từ tỉnh Hưng Yên chia sẻ: “Tôi đã hòa mình vào vẻ đẹp sơn thủy hữu tình mùa nước nổi ở Mường Lay. Lần trở lại này, tôi chọn mùa nước cạn. Đứng ở cánh đồng giữa lòng hồ vào buổi sớm, hít thật sâu mùi lúa non quyện trong gió núi, tôi cảm nhận rõ nhịp sống bình yên, mộc mạc của vùng đất này”.

Vẻ đẹp bình yên ở Mường Lay mùa nước cạn.

Từ những giá trị được bồi đắp qua thời gian, Mường Lay đang định hình diện mạo của một điểm đến mang bản sắc riêng. Cảnh quan vùng lòng hồ, văn hóa của đồng bào dân tộc Thái (ngành Thái trắng) cùng nhịp sống gắn với 2 mùa nước, là cơ hội để địa phương tiếp tục phát triển các sản phẩm du lịch theo hướng bền vững. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2026 đến nay, phường Mường Lay đã đón hơn 76.000 lượt khách trong nước, quốc tế. Cảnh sắc mùa nước cạn đang được địa phương tập trung khai thác thành một sản phẩm du lịch riêng, mở ra nhiều trải nghiệm mới cho du khách khi đến với vùng đất nơi ngã ba sông. Ông Lù Văn Ánh, Phó Chủ tịch UBND phường Mường Lay chia sẻ: “Nhắc đến Mường Lay, nhiều người nghĩ ngay đến vùng đất “trên bến, dưới thuyền”, vẫn được ví như Hạ Long của Tây Bắc. Nhưng mùa nước cạn cũng mang đến nhiều trải nghiệm thú vị. Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình du lịch cộng đồng, đầu tư phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng trên đỉnh núi Pú Vạp để du khách có thêm nhiều lựa chọn khi đến với Mường Lay”.

Nếu bạn có dịp đến Mường Lay, hãy lắng nghe câu chuyện của vùng lòng hồ và cảm nhận một nhịp sống rất khác bên dòng Đà giang bình yên, mộc mạc và đầy sức cuốn hút mà chỉ Mường Lay mới có.