Lời hẹn Mường Ca Da

Xã Hồi Xuân - trung tâm của Mường Ca Da.

Ngược miền Tây xứ Thanh, chúng tôi đến xã Hồi Xuân vào những ngày tháng 2 âm lịch, khi lễ hội truyền thống Mường Ca Da đang diễn ra. Từ khắp các ngả đường, dòng người đổ về trung tâm xã mang theo niềm háo hức và cả sự thành kính. Trong sắc váy áo thổ cẩm rực rỡ, trong tiếng cười nói rộn ràng, có một sợi dây vô hình gắn kết tất cả, đó chính là lời hẹn với Mường Ca Da.

Theo sử sách, cái tên Mường Ca Da gắn liền với truyền thuyết “Quạ cứu người”. Chuyện kể rằng, một con quạ phát hiện xác người trôi dạt ven sông Mã, khi chạm vào thì người ấy bỗng sống lại. Dân mường đưa về tôn làm Tạo và từ đó kiêng không săn bắt, ăn thịt quạ. Cái tên Ca Da trong tiếng Thái nghĩa là quạ cứu người, ra đời từ lòng biết ơn và niềm tin vào sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên.

Các nam thanh, nữ tú tiêu biểu đại diện các dân tộc trong xã Hồi Xuân rước bài vị Thượng tướng Thống lĩnh quân Lò Khằm Ban về trung tâm lễ hội.

Không chỉ giàu truyền thuyết, Mường Ca Da còn in đậm dấu ấn lịch sử. Nơi đây gắn với Thượng tướng Thống lĩnh quân Lò Khằm Ban, vị tướng tài xuất thân từ châu Quan Hóa, người đã hưởng ứng lời kêu gọi của Lê Lợi trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn năm 1418. Ông đã tổ chức lực lượng, luyện tập binh mã, góp phần cùng nghĩa quân đánh đuổi giặc Minh ra khỏi bờ cõi.

Sau chiến thắng, ông chọn Mường Ca Da làm nơi lập thái ấp. Sau khi ông mất, người dân lập đền thờ trên đồi Pom Kéo và gìn giữ hương khói suốt bao đời. Mỗi mùa lễ hội, khi bài vị của ông được rước về trong tiếng chiêng trống, đó không chỉ là nghi lễ mà còn là lời hẹn của con cháu với tiền nhân, lời hẹn của sự tri ân và tiếp nối. “Lễ hội Mường Ca Da không chỉ là sinh hoạt văn hóa mà còn là dịp để giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống, về công lao của cha ông”, ông Phạm Anh Toàn, Phó Chủ tịch UBND xã Hồi Xuân cho biết.

Từ truyền thuyết và lịch sử, lễ hội Mường Ca Da ra đời như một điểm hẹn văn hóa của cộng đồng. Được khôi phục từ năm 2008 và tổ chức 5 năm một lần vào tháng 2 âm lịch, lễ hội Mường Ca Da đã trở thành nơi hội tụ của ký ức và hiện tại. Năm 2019, lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, khẳng định giá trị đặc sắc của vùng đất này.

Trong phần lễ, không gian trở nên trang nghiêm với tiếng khấn của thầy mo, với nghi thức rước bài vị Thượng tướng Lò Khằm Ban từ đồi Pom Kéo về khu trung tâm. Những bước chân nhịp nhàng, những gương mặt thành kính như nối dài mạch nguồn truyền thống giữa đại ngàn.

Khi phần hội bắt đầu, Mường Ca Da bừng lên sức sống. Tiếng cồng chiêng, tiếng khua luống vang vọng giữa núi rừng, hòa cùng tiếng cười nói rộn ràng của người dân và du khách.

Khua luống, loại hình diễn xướng dân gian đặc trưng của người Thái, trở thành điểm nhấn của lễ hội. Từ những thân gỗ được đục rỗng, những nhịp gõ đều tay tạo nên âm thanh lúc khoan thai, lúc rộn ràng như nhịp thở của núi rừng.

Kẹo nhãn, một trong các sản phẩm OCOP của xã Hồi Xuân luôn được du khách lựa chọn.

Không chỉ là không gian văn hóa, lễ hội Mường Ca Da còn là nơi hội tụ các sản vật địa phương. Những gian hàng trưng bày sản phẩm OCOP như măng khô, bánh nhãn, bò khô, khâu nhục, măng chua, nem chua ống nứa... thu hút đông đảo du khách. “Lễ hội là dịp để chúng tôi quảng bá sản phẩm và giới thiệu những giá trị truyền thống đến với du khách”, chị Hà Mai Phương, thôn 5, xã Hồi Xuân chia sẻ.

Gian hàng bán các mặt hàng thổ cẩm luôn thu hút người dân Mường Ca Da.

Bên cạnh các sản vật, những gian hàng thổ cẩm cũng rực rỡ sắc màu. Những chiếc áo cóm, váy dệt thủ công với hoa văn tinh xảo không chỉ làm đẹp cho ngày hội mà còn thể hiện niềm tự hào dân tộc. Trong dòng người tấp nập, không khó để bắt gặp người dân khoác lên mình trang phục truyền thống, như một cách họ giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình.

Ngày nay, trước nhịp sống hiện đại, lời hẹn Mường Ca Da vẫn được gìn giữ và tiếp nối. Việc hướng tới tổ chức lễ hội thường niên không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch, nâng cao đời sống người dân địa phương.

Lễ hội Mường Ca Da có kế hoạch tổ chức thường niên để quảng bá du lịch địa phương.

Chiều buông xuống trên Mường Ca Da, ánh nắng trải dài trên những triền núi, dòng người dần thưa nhưng âm thanh lễ hội dường như vẫn còn vang vọng. Rời Hồi Xuân, chúng tôi mang theo dư âm của tiếng chiêng, tiếng khua luống và những câu chuyện chưa kể hết. Trong sâu thẳm, một lời hẹn khác lại được hình thành, lời hẹn sẽ trở lại, để không lỡ nhịp với bản hòa ca của đại ngàn, với một Mường Ca Da giàu truyền thống và đầy sức sống.

Ái Vân