Lina Khan đã giết iRobot như thế nào?

Lina Khan đã giết iRobot như thế nào? Ảnh: The Boston Globe

iRobot do ba nhà nghiên cứu của trường MIT thành lập năm 1990, chuyên về robot. Năm 2002 họ ra mắt con robot hút bụi đặt tên Roomba, hứa hẹn một kỷ nguyên robot giúp việc nhà sẽ mở ra. Mặc dù khá thành công trên thị trường Mỹ với công nghệ vượt trội, Roomba không thể cạnh tranh nổi với các robot hút bụi, lau nhà tự động của Trung Quốc tràn ngập thị trường vì rẻ hơn nhiều lần.

Năm 2022, Amazon tuyên bố sẽ mua lại iRobot với giá 1,7 tỉ đô la nhằm vực dậy một công ty công nghệ tiên phong đang gặp khó khăn. Thế nhưng Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) dưới quyền lãnh đạo của Lina Khan nhanh chóng ra thông báo họ sẽ xem xét kỹ lưỡng thương vụ này. Theo chân FTC, Liên minh châu Âu cũng tuyên bố sẽ điều tra việc Amazon mua lại iRobot.

Lina Khan nổi tiếng là người lên án Amazon lạm dụng vị thế độc quyền để giết chết hàng trăm, hàng ngàn cửa hàng nhỏ lẻ. Lần này FTC dưới sự chỉ đạo của Khan tìm cách ngăn cản Amazon, vì cho rằng nếu mua lại iRobot Amazon sẽ càng củng cố vị thế thống lĩnh trong ngành robot và thiết bị trong nhà, vi phạm luật chống độc quyền. Họ cáo buộc Amazon nhờ có Roomba sẽ dễ dàng thu thập dữ liệu của các hộ gia đình Mỹ, vi phạm quyền riêng tư.

Cuộc điều tra kéo dài, 16 tháng sau Amazon mất kiên nhẫn đành bỏ cuộc, nhờ vậy có thể đã tiết kiệm được một khoản tiền đáng kể và các vấn đề nhức đầu sau này. Trong khi đó iRobot ngày càng lấm sâu vào nợ nần; cuối cùng phải tuyên bố phá sản. Giá cổ phiếu iRobot từ mức cao 30 đô la/cổ phiếu sụt còn 1 đô la, biến thị giá của công ty từng được định giá ở mức tỷ đô la nay chỉ còn chừng 40 triệu đô la.

Theo luật phá sản của Mỹ, iRobot vẫn sẽ hoạt động nhưng cổ phiếu thường sẽ mất hết giá trị; tài sản của công ty vào tay chủ nợ lớn nhất - mỉa mai thay lại là công ty chế tạo robot hút bụi tự động của Trung Quốc Picea Robotics. Picea chuyên sản xuất hàng gia công cho các thương hiệu Xiaomi, Haier, Electrolux và tự sản xuất robot hút bụi tự động mang tên 3i. Theo tài liệu phá sản, iRobot nợ Picea hơn 100 triệu đô la; ngoài ra còn nợ hãng xe hơi điện Trung Quốc BYD chừng 2,7 triệu đô la - tổng nợ của iRobot vào khoảng 190 triệu đô la. Tài sản lớn nhất của iRobot là hơn 1.000 bằng sáng chế trong lỉnh vực robot mà Picea đang rất cần.

Bình luận về vụ này, nhiều tờ báo Mỹ nay lên án FTC đã quá cứng nhắc dẫn đến sự phá sản của một công ty công nghệ. Lúc đó nhiều nhóm thiên tả đã viết thư cho FTC cảnh báo: “Amazon sẽ giành quyền tiếp cận những dữ liệu cực kỳ nhạy cảm từ không gian cực kỳ riêng tư của chúng ta”. Chính vì thế khi Amazon bỏ cuộc, FTC ra thông báo cho biết họ “rất hài lòng” trong khi CEO của Amazon, Andy Jassy chế nhạo rằng các nhà quản lý tin cậy các công ty Trung Quốc hơn tin vào Amazon.

Kristina Minnick, giáo sư tài chính Đại học Bentley nhận định: “Trường hợp của iRobot cho thấy khi các nhà quản lý coi trọng các tổn hại giả định trong tương lai và xem nhẹ hiện thực tài chính hiện tại, họ không bảo vệ cho cạnh tranh, họ tàn phá công ty đích”. Bà nói thêm, bằng cách ngăn cản Amazon cứu vãn một công ty đang gặp khó khăn tài chính, các nhà quản lý đã chặn con đường sống duy nhất của iRobot. Kết quả sau cùng là FTC không giúp ngăn cản sự thống trị của các công ty công nghệ như họ mong muốn; ngược lại, đã trao các bằng sáng chế quý giá, sở hữu trí tuệ và thị phần cho các đối thủ cạnh tranh từ nước ngoài.

Hiện nay FTC đã thay đổi quan điểm, họ có cách tiếp cận nhẹ nhàng hơn đối với các vụ mua bán sáp nhập so với thời Lina Khan. Với những vụ rõ ràng vi phạm luật cạnh tranh thì họ dứt khoát chặn nhưng các vụ bình thường không có dấu hiệu độc quyền, sẽ được nhanh chóng thông qua, tức FTC sẽ đứng sang một bên, không tìm cách ngăn cản bằng các vụ kiện. Chủ tịch FTC Andrew Ferguson nói với CNBC: “Nếu xảy ra một vụ sáp nhập hay một hành vi vi phạm luật chống độc quyền và tôi có thể chứng minh được điều đó trước tòa, tôi sẽ kiện ra tòa. Còn nếu không, tôi sẽ sẵn sàng đứng tránh sang một bên”.

Nguyễn Vũ