Lên đèo Gió ngắm đào tiên

Người dân kiểm tra, thu hái những quả đào đạt tiêu chuẩn trước khi đưa đi tiêu thụ.

Rộn ràng mùa quả chín

Nắng sớm vừa trải xuống những sườn đồi dưới chân đèo Gió cũng là lúc người dân thôn Bản Mạch bắt đầu một ngày thu hoạch đào. Trên những triền đồi thoai thoải, từng cây đào trĩu quả vàng óng, nổi bật giữa màu xanh của núi rừng. Tiếng gọi nhau í ới, tiếng cười nói râm ran hòa cùng nhịp tay thoăn thoắt hái quả, phân loại, đóng gói, tạo nên không khí rộn ràng của mùa quả ngọt.

Dọc tuyến Quốc lộ 3 qua đèo Gió, nhiều điểm bán đào ven đường cũng bắt đầu đông khách. Những rổ đào vàng tươi, quả đều, còn nguyên lớp phấn mỏng được bày ngay ngắn, thu hút du khách dừng chân thưởng thức và mua về làm quà. Nhanh tay ựa những quả đào chín vàng, anh Nguyễn Văn Bắc, du khách đến từ Hà Nội, chia sẻ: “Đi qua đèo Gió, thấy bà con bán đào ven đường nên tôi dừng lại mua. Đào có vị ngọt đặc trưng, quả tươi, mẫu mã đẹp, giá cả hợp lý”.

Khách hàng dừng chân mua quả đào bày bán tại đèo Gió.

Những điểm bán nhỏ ven đường hôm nay là minh chứng rõ nét cho sự đổi thay của cây đào ở Bản Mạch. Người dân địa phương bảo rằng, quả đào tiên ở Bản Mạch là cây đào ta bản địa được trồng ở khu vực núi cao, bởi thế chất lượng quả tốt, giòn, ngọt, hương vị tương đối khác biệt so với quả đào ở các vùng miền khác.

Trước đây, đào chủ yếu được người dân trồng quanh nhà hoặc trên các sườn đồi để lấy quả phục vụ gia đình. Cây phù hợp với khí hậu mát lạnh của khu vực đèo Gió, sinh trưởng tốt, sai quả, nhưng chưa được chăm sóc bài bản và cũng chưa được xem là cây trồng hàng hóa.

Chỉ khi nhận thấy quả đào thơm ngon, được thị trường ưa chuộng, người dân mới bắt đầu thay đổi cách nghĩ, cách làm. Những cây đào vốn chỉ để nhà ăn dần được đầu tư chăm sóc, mở rộng diện tích và từng bước mang lại nguồn thu nhập đáng kể.

Cách Quốc lộ 3 khoảng 300m, vườn đào của gia đình anh Đặng Hồng Thái đang vào chính vụ. Gần 300 gốc đào được trồng cách đây khoảng 7 năm nay đồng loạt cho quả. Từ sáng sớm, các thành viên trong gia đình chia nhau người hái, người phân loại, người vận chuyển đào xuống điểm bán.

Ban đầu gia đình chỉ trồng đào để phục vụ nhu cầu trong nhà. Sau một số vụ nhận thấy cây hợp đất, hợp khí hậu, quả được khách hàng ưa chuộng, gia đình quyết định mở rộng diện tích. Đến nay, vườn đào đã cho thu hoạch ổn định khoảng 4 năm, mang lại nguồn thu từ 50-60 triệu đồng mỗi năm.

Anh Thái phấn khởi: Chúng tôi được hợp tác xã hỗ trợ phân bón, hướng dẫn kỹ thuật nên cây phát triển tốt, quả đồng đều hơn. Đào hái đến đâu bán hết đến đó. Nhiều khách còn xuống tận vườn tự hái đào để trải nghiệm.

Từ mô hình của gia đình anh Thái và nhiều hộ dân trong thôn, cây đào tiên đang từng bước khẳng định vị trí trong đời sống của người dân Bản Mạch. Không còn là loại cây trồng nhỏ lẻ, đào đã trở thành cây hàng hóa, góp phần nâng cao thu nhập và tạo sinh kế cho người dân vùng cao.

Tiềm năng trong phát triển kinh tế

Để những vườn đào nhỏ lẻ phát triển thành vùng sản xuất hàng hóa, Hợp tác xã Đào tiên Pác Ả, thôn Bản Mạch đã đứng ra liên kết các hộ dân, từng bước hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Hiện hợp tác xã liên kết với 9 hộ dân, tổng diện tích khoảng 20ha, trong đó 12ha đã cho thu hoạch.

Nhiều triền đồi trước đây trồng ngô, sắn hiệu quả thấp nay được phủ xanh bởi những vườn đào. Không chỉ mang lại nguồn thu từ quả, cây đào còn tạo thêm việc làm cho người dân trong các khâu làm cỏ, chăm sóc, thu hái, phân loại và tiêu thụ sản phẩm.

Người trồng đào nhẩm tính thì nếu được chăm sóc tốt, mỗi héc-ta có thể cho sản lượng trên 1 tấn quả. Với giá bán trung bình từ 25.000-30.000 đồng/kg, cây đào mang lại giá trị kinh tế cao hơn so với một số cây trồng truyền thống.

Lãnh đạo xã Nà Phặc thăm nắm các hộ trồng đào tại địa phương.

Cùng với mở rộng diện tích, phương thức sản xuất cũng từng bước được thay đổi. Các thành viên hợp tác xã được tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc và thu hoạch; ưu tiên sử dụng các biện pháp thủ công, thân thiện với môi trường như bẫy ruồi vàng, miếng dán bắt côn trùng. Nhờ đó, chất lượng và mẫu mã quả đào ngày càng được nâng lên, tỷ lệ sâu bệnh giảm.

Tuy nhiên, đào là loại cây ưa lạnh, tỷ lệ đậu quả phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết. Nếu giai đoạn cây ra hoa gặp mưa kéo dài, khả năng thụ phấn, đậu quả sẽ giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và thu nhập của người trồng.

Trong điều kiện đó, liên kết sản xuất thông qua hợp tác xã trở thành điểm tựa quan trọng. Ngoài hỗ trợ kỹ thuật, vật tư, hợp tác xã còn hướng dẫn các hộ sản xuất theo quy trình thống nhất, nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường tiêu thụ.

Năm 2022, sản phẩm đào tiên của Hợp tác xã Đào tiên Pác Ả được công nhận OCOP 3 sao. Đây là dấu mốc quan trọng, góp phần đưa thương hiệu đào vùng đèo Gió đến gần hơn với người tiêu dùng, đồng thời tạo động lực để người dân tiếp tục đầu tư, mở rộng sản xuất.

Không chỉ tiêu thụ quả tươi, hợp tác xã còn từng bước phát triển các sản phẩm chế biến như đào sấy dẻo, rượu đào và sản phẩm từ hoa đào. Việc đa dạng hóa sản phẩm không chỉ giúp kéo dài thời gian tiêu thụ mà còn nâng cao giá trị quả đào, mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Chị Bàn Thị Huế, Giám đốc Hợp tác xã Đào tiên Pác Ả cho biết, cây đào đã mang lại nguồn thu khá cho các thành viên. Thời gian tới, hợp tác xã mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ về kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm, xúc tiến thương mại và kết nối đầu ra.

Mùa đào trên đèo Gió đang về. Những gùi đào đầy ắp nối nhau xuống núi, mang theo niềm vui của người dân sau những ngày chăm sóc vất vả. Từ những cây đào trồng quanh nhà, người dân Bản Mạch đã biết khai thác lợi thế khí hậu, đất đai, liên kết sản xuất và xây dựng sản phẩm OCOP. Trên những triền đồi từng gắn với cây ngô, cây sắn, những vườn đào đang mở ra hy vọng mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp vùng cao Nà Phặc.