Lễ hội Triều Khúc và điệu múa 'con đĩ đánh bồng' độc nhất Hà Nội

Mỗi độ xuân về, từ ngày 9 đến 12 tháng Giêng âm lịch, làng Triều Khúc (nay thuộc phường Thanh Liệt, Hà Nội) lại tưng bừng mở hội để tưởng nhớ Phùng Hưng – vị anh hùng dân tộc đã lãnh đạo nhân dân nổi dậy chống ách đô hộ phương Bắc vào thế kỷ VIII. Không chỉ là dịp tri ân tiền nhân, lễ hội còn là không gian bảo tồn nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất Thăng Long xưa.

Ngay từ sáng sớm, không khí làng quê đã rộn ràng tiếng trống, tiếng chiêng. Nghi thức rước kiệu, dâng hương tại đình làng được tổ chức trang nghiêm, thu hút đông đảo người dân và du khách thập phương. Những đoàn rước trong trang phục truyền thống, cờ hội rực rỡ tạo nên bức tranh sinh động của một lễ hội cổ truyền còn giữ được nhiều yếu tố nguyên bản.

Điểm nhấn khiến lễ hội Triều Khúc trở nên nổi tiếng chính là điệu múa “con đĩ đánh bồng” – một trong những điệu múa cổ độc đáo bậc nhất của Hà Nội. Điều đặc biệt nằm ở chỗ, người biểu diễn lại là các chàng trai trẻ chưa vợ trong làng. Họ hóa trang thành nữ giới, mặc áo yếm, váy lĩnh, thắt lưng đào, đánh phấn, tô son, đầu đội khăn mỏ quạ và đeo trước ngực chiếc trống bồng nhỏ.

Theo truyền tích dân gian, điệu múa này ra đời khi nghĩa quân của Phùng Hưng đóng quân tại Triều Khúc. Để khích lệ tinh thần binh sĩ, ông cho quân giả gái múa hát tạo không khí vui tươi trước giờ xuất trận. Dần dần, tiết mục ấy trở thành nghi thức đặc trưng trong lễ hội làng, được lưu truyền qua nhiều thế hệ như một cách nhắc nhớ về hào khí chống ngoại xâm.

Trên sân đình, các “con đĩ” di chuyển uyển chuyển theo nhịp trống, khi mềm mại e ấp, lúc lại tinh nghịch, hài hước. Những động tác lắc hông, xoay người, gõ trống dứt khoát khiến khán giả bật cười thích thú. Sự đối lập giữa vẻ ngoài nữ tính và hình thể nam giới tạo nên nét duyên dáng riêng, vừa vui nhộn vừa mang ý nghĩa biểu tượng sâu sắc về tinh thần cộng đồng.

Nhiều du khách lần đầu chứng kiến không khỏi bất ngờ. Chị Thu Hà (Cầu Giấy, Hà Nội) chia sẻ rằng điều khiến chị ấn tượng nhất là sự tự tin và thần thái của các chàng trai khi hóa thân. “Thoạt nhìn thấy lạ, nhưng càng xem càng thấy đây là một nét văn hóa rất duyên và đáng trân trọng”, chị nói.

Một du khách nước ngoài cho biết anh cảm nhận được sự gắn kết cộng đồng mạnh mẽ qua cách người dân cùng nhau gìn giữ điệu múa cổ truyền.

Không chỉ có “con đĩ đánh bồng”, lễ hội còn có nhiều trò diễn dân gian khác như múa lân, đi cà kheo, đấu vật, hát truyền thống… tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa phong phú. Tất cả hòa quyện trong sắc xuân tươi mới, làm nên một lễ hội vừa linh thiêng vừa đậm chất hội làng Bắc Bộ.

Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, lễ hội Triều Khúc vẫn giữ được hồn cốt truyền thống. Những thế hệ trẻ trong làng tiếp tục được lựa chọn, tập luyện công phu để đảm nhiệm vai diễn “con đĩ”, đảm bảo các quy chuẩn nghiêm ngặt về đạo đức và lễ nghi. Chính sự kế thừa bền bỉ ấy giúp điệu múa không bị mai một theo thời gian.

Hơn cả một hoạt động văn hóa đầu xuân, lễ hội làng Triều Khúc là minh chứng sống động cho sức sống của di sản dân gian Việt Nam. Điệu múa “con đĩ đánh bồng” không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn chứa đựng chiều sâu lịch sử, tinh thần lạc quan và niềm tự hào của người dân vùng đất ven đô Hà Nội.

Một số hình ảnh ghi nhận tại lễ hội:

HÙNG NGUYỄN