Kiến tạo không gian phát triển kinh tế tầm thấp

UAV được thử nghiệm vận chuyển nông sản tại tỉnh Điện Biên trong dự án phối hợp giữa Bộ Khoa học và Công nghệ và FPT. Ảnh: MST

“Thời điểm vàng” để khai mở không gian phát triển kinh tế tầm thấp

Từ những năm 2010, khái niệm “nền kinh tế tầm thấp” (Low-Altitude Economy - LAE) dần được định hình cùng với sự xuất hiện của các mô hình kinh doanh mới trong lĩnh vực hàng không đô thị. Theo ước tính của Morgan Stanley, quy mô kinh tế tầm thấp toàn cầu có thể đạt tới 9.000 tỷ USD vào năm 2050. Các quốc gia trên thế giới như Hoa Kỳ, Trung Quốc, Anh, Nhật Bản, Singapore... đã nghiên cứu, tiếp cận kinh tế không gian tầm thấp nhằm khai thác những lợi ích mà mô hình này mang lại.

Tại Việt Nam, Báo cáo Dòng chảy pháp luật kinh doanh 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận định, lĩnh vực này có thể tạo ra quy mô 10 tỷ USD và 1 triệu việc làm chất lượng cao vào năm 2035.

Tại Hội thảo khoa học “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật và việc thúc đẩy phát triển kinh tế tầm thấp và khai thác không gian ngầm” do Bộ Tư pháp tổ chức mới đây, PGS.TS. Nguyễn Bích Thảo - Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội chỉ ra thực tế, quá trình ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) ở Việt Nam đã vượt khỏi phạm vi thử nghiệm đơn lẻ và đi vào các lĩnh vực nông nghiệp, đo đạc - bản đồ, giám sát công trình, logistics...

“Ngày 23/6/2026, tỉnh Điện Biên là tỉnh đầu tiên cấp phép thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số phát triển kinh tế tầm thấp sử dụng UAV.8 Đây là động lực đủ lớn để buộc các nhà lập pháp phải nhìn nhận kinh tế tầm thấp không còn là một lĩnh vực thử nghiệm, mà thực sự trở thành một trụ cột tăng trưởng” - PGS.TS. Nguyễn Bích Thảo dẫn chứng.

Đồng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn - Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI chỉ rõ, Việt Nam đang sở hữu một “thời điểm vàng” để khai mở không gian phát triển kinh tế tầm thấp.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, kinh tế tầm thấp không chỉ gắn với những ứng dụng trong nông nghiệp chính xác, logistics, thương mại điện tử, đô thị thông minh, cứu hộ cứu nạn, quốc phòng và an ninh, mà còn mở ra dư địa mới cho công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ dữ liệu, an ninh mạng và bảo hiểm chuyên biệt.

Đặc biệt, kinh tế tầm thấp mở ra phổ cơ hội rất rộng cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, từ sản xuất thiết bị, phát triển phần mềm, cung cấp dịch vụ cho đến khai thác dữ liệu và các dịch vụ hỗ trợ.

Đối với doanh nghiệp công nghệ lớn, kinh tế tầm thấp là không gian để phát huy thế mạnh về phần mềm, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và an ninh mạng. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, đây là cơ hội tham gia vào các mắt xích như vận hành, bảo trì, đào tạo, logistics chặng cuối và dịch vụ nông nghiệp chính xác. Đối với hệ sinh thái khởi nghiệp, đây là “mảnh đất” mới cho các mô hình kinh doanh sáng tạo dựa trên UAV, bản đồ số, phân tích dữ liệu không gian và dịch vụ theo yêu cầu.

Chuyển từ “quản lý phương tiện” sang “quản trị không gian kinh tế tầm thấp”

Dù tiềm năng phát triển rất lớn song các chuyên gia cũng chỉ ra, hệ thống pháp luật hiện hành liên quan đến kinh tế tầm thấp còn phân tán trong nhiều đạo luật khác nhau, như Luật Hàng không dân dụng, Luật Phòng không nhân dân, pháp luật về viễn thông và tần số vô tuyến điện, pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu, đất đai, xây dựng, quy hoạch đô thị, đầu tư, khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Các dự án thử nghiệm UAV và UAM (hệ thống phương tiện bay cỡ nhỏ, tự động) trong lĩnh vực nông nghiệp, logistics, đô thị thông minh đang phải vận dụng nhiều loại giấy phép và chấp thuận khác nhau, làm tăng chi phí tuân thủ và rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp.

Phó Ban Công nghiệp Công nghệ cao, Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel) Ngô Văn Chung nhìn nhận, tại Việt Nam, hệ thống chính sách hiện hành chủ yếu hướng tới bảo đảm quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không truyền thống mà chưa thực sự hướng tới tư duy quản trị không gian bay tầm thấp để vừa đảm bảo yêu cầu về an ninh, chủ quyền quốc gia, vừa thúc đẩy hoạt động thương mại, dân sự.

Từ thực tế này, đại diện Viettel đề xuất một số nhóm chính sách, giải pháp như: ban hành Chiến lược tổng thể quốc gia về phát triển kinh tế tầm thấp, xác định rõ mục tiêu, lộ trình, nhiệm vụ trọng tâm và cơ chế phối hợp giữa các Bộ, ngành và địa phương. Quy hoạch không gian tầm thấp gắn với độ cao cụ thể, tương ứng với mức độ kiểm soát rủi ro, yêu cầu phát triển kinh tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Cùng với đó, tạo điều kiện phát triển các loại hình dịch vụ khác nhau, bắt đầu từ lớp drone tiêu chuẩn, tiến tới hành lang vận chuyển hàng không đô thị theo các tiêu chuẩn quốc tế (như ICAO, FAA).

Ngoài ra, quy hoạch các “khu thương mại tầm thấp” tại đô thị lớn và khu du lịch để triển khai dịch vụ taxi bay, giao hàng, du lịch bằng trực thăng; đồng thời quy định hành lang thử nghiệm ngoài khu dân cư cho doanh nghiệp nghiên cứu.

“Ngoài các quy định chung về khu vực, thời gian, lĩnh vực, đối tượng thử nghiệm…, cần trao thẩm quyền linh hoạt cho các địa phương trong quản trị không gian bay tầm thấp dựa trên nhu cầu về thị trường, năng lực quản lý” - ông Ngô Văn Chung đề xuất.

Từ kinh nghiệm quốc tế, đại diện VCCI kiến nghị cần đặt kinh tế tầm thấp vào chương trình xây dựng pháp luật của Quốc hội và Chính phủ, hướng tới việc ban hành một đạo luật khung hoặc nghị quyết thí điểm về kinh tế tầm thấp.

Bên cạnh đó, cần thiết kế cơ chế sandbox quốc gia về kinh tế tầm thấp, cho phép triển khai các dự án thử nghiệm ở quy mô đủ lớn tại một số vùng và địa phương trọng điểm như TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng bằng sông Cửu Long, khu vực biên giới và các vùng khó khăn cần giải pháp logistics, dịch vụ công tầm thấp.

Đặc biệt, theo ông Đậu Anh Tuấn, cần tiếp tục cụ thể hóa quy định của Nghị định 288/2025/NĐ-CP theo hướng chuyển từ “quản lý phương tiện” sang “quản trị không gian kinh tế tầm thấp” thông qua việc ban hành các thông tư, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Song song đó, cần rà soát và sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan để tạo thuận lợi cho việc bố trí quỹ đất, cấp phép xây dựng và đầu tư hạ tầng tầm thấp.

Các chuyên gia nhấn mạnh, để hiện thực hóa tiềm năng và đưa kinh tế tầm thấp trở thành một trụ cột tăng trưởng thực sự trong tầm nhìn đến năm 2045, Việt Nam cần vượt qua cách tiếp cận thuần túy kỹ thuật đối với UAV và phương tiện bay, chuyển sang một chiến lược thể chế mang tính kiến tạo, trong đó pháp luật không chỉ nhằm quản lý và hạn chế rủi ro, mà còn đóng vai trò mở đường, bảo vệ và khích lệ sự sáng tạo của doanh nghiệp.