Không để nghề dệt thổ cẩm bị mai một

Hằng ngày, những lúc rảnh rỗi, chị Thị Sen thường chỉ dạy cho con gái về nghề dệt thổ cẩm

Trăn trở với nghề dệt thổ cẩm

Chị Sen cho biết: Trước đây, phụ nữ S’tiêng dệt thổ cẩm từ vỏ cây rừng, cụ thể là vỏ cây lanh, cây gai và cây bông vải. Sau khi lấy từ trong rừng về, bà con sẽ ngâm nước rồi se thành những sợi chỉ nhỏ có màu sắc và độ bền cao. Tuy nhiên, hiện nay, rừng bị thu hẹp, nguyên liệu truyền thống gần như không còn. Để duy trì nghề, chị Sen buộc phải thay thế bằng len và sợi công nghiệp, nguồn nguyên liệu dễ tìm, giá rẻ, phù hợp với thị trường.

Chị Sen trăn trở: “Trong thôn có hơn 220 hộ đồng bào dân tộc S’tiêng, nhưng những bàn tay từng dệt nên các tấm thổ cẩm rực rỡ giờ chỉ còn rất ít. Đó đều là những cụ cao tuổi, sức khỏe giảm sút. Cũng vì vậy mà các cụ ít khi trực tiếp ngồi dệt, bởi mắt kém, lưng đau, gối mỏi. Mỗi năm, trong thôn lại vơi bớt đi vài người. Trong khi đó, giới trẻ S’tiêng phần lớn đi làm công nhân ở các khu công nghiệp, ít ai còn tha thiết với nghề dệt thủ công, cái nghề đòi hỏi sự cẩn thận, tỉ mỉ, vất vả mà thu nhập không bằng so với đi làm công nhân”.

Năm 2021, đại dịch Covid-19 bùng phát khiến mọi người đều phải ở nhà, chị Sen đã nghĩ tới việc phải bảo tồn nghề dệt thổ cẩm. Chị chủ động tuyên truyền và tập hợp bà con thành nhóm thông qua mạng xã hội Zalo, lập nên tổ đan dệt thổ cẩm S’tiêng. Tổ vừa là nơi sinh hoạt, trao đổi thông tin trong mùa dịch vừa là lớp học truyền nghề cho phụ nữ và các em nhỏ khi rảnh rỗi.

Chị Sen nhớ lại: Thời điểm dịch bệnh Covid-19, phải thực hiện giãn cách xã hội nên nhà nào cũng dệt thổ cẩm. Khi những hình ảnh đầu tiên của từng nhà được gửi vào nhóm Zalo đã dấy lên không khí vui vẻ, sôi nổi, tạo động lực cho mọi người cùng dệt thổ cẩm. Những người già nhất trong nhà được xem là hạt nhân giữ lửa nghề. Thành viên trong gia đình cũng mỗi người một góc để ngồi dệt. Những cuộn len công nghiệp đủ màu đã cất giữ từ lâu, nay được mang ra; những bàn tay chai sần, nhăn nheo của người già chậm rãi hướng dẫn con cháu cách kéo sợi chỉ, luồn cây thước vào khung dệt khiến câu chuyện về nghề dệt thổ cẩm trong nhóm được trao đổi rôm rả.

“Khi dịch bệnh Covid-19 kết thúc, cuộc sống bình thường trở lại, hoạt động của tổ dệt thổ cẩm vẫn còn, song có phần vơi đi. Điều đó khiến tôi hiểu rằng chừng ấy là chưa đủ. Để nghề tồn tại, phải cần thêm sự quan tâm của chính quyền địa phương trong việc đầu tư có bài bản, nhất là phải hình thành được mô hình du lịch cộng đồng, tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm và rất cần sự trở về của những người trẻ với niềm tự hào về văn hóa của dân tộc mình, qua đó sẽ dấn thân để phát triển kinh tế gắn với giữ nghề truyền thống” - chị Sen bộc bạch.

Thành lập tổ dệt để giữ nghề

Với sự trăn trở về nghề dệt thổ cẩm bị mai một, nhiều năm qua, chị Sen vừa khơi dậy phong trào dệt trong thôn vừa tranh thủ tham mưu, đề xuất với cấp ủy, chính quyền xã Phước Sơn Đề án Xây dựng Tổ Hợp tác dệt thổ cẩm.

Những phụ nữ S'tiêng ở thôn 12 Thống Nhất, xã Phước Sơn, tỉnh Đồng Nai đang nỗ lực giữ gìn nghề dệt thổ cẩm truyền thống. Ảnh: Quang Minh

Chị Sen cho biết: Trước hết, trong các dịp lễ, Tết hoặc hội nghị tại xã, chị chủ động đề xuất cho bà con trong tổ trưng bày các sản phẩm thổ cẩm, đồng thời tham gia biểu diễn những tiết mục văn nghệ, trong đó trang phục hoàn toàn bằng thổ cẩm. Việc này vừa nâng cao đời sống tinh thần vừa khơi dậy niềm tự hào về văn hóa truyền thống của đồng bào S’tiêng trên địa bàn. Bên cạnh đó, chị cũng chủ động tuyên truyền bà con ở các thôn khác thực hiện theo mô hình này, qua đó khơi dậy phong trào dệt thổ cẩm trong toàn xã.

Ông Lục Đức Lập, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Sơn cho biết: Xã Phước Sơn hiện nay được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã của huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước trước đây, gồm: Đăng Hà, Thống Nhất, Phước Sơn. Hiện xã có 19 thành phần dân tộc sinh sống, tỷ lệ dân tộc thiểu số chiếm 63%. Trong đó, S’tiêng là dân tộc tại chỗ có bản sắc văn hóa đặc trưng, có nghề dệt thổ cẩm lâu đời. Trước sự phát triển, hội nhập ngày càng nhanh của đời sống xã hội, nguy cơ nghề truyền thống của bà con bị mai một càng cao. Do vậy, việc thành lập Tổ Hợp tác dệt thổ cẩm được xã đặc biệt quan tâm.

“Chúng tôi đã chỉ đạo Phòng Văn hóa - Xã hội chủ động phối hợp với chị Sen và bà con trong thôn thực hiện các điều kiện để kiện toàn Tổ Hợp tác dệt thổ cẩm, đồng thời phải liên kết để tiêu thụ sản phẩm, trước hết là liên kết với các nhà hàng, khách sạn, khu vực lân cận, Khu Bảo tồn văn hóa dân tộc S’tiêng sóc Bom Bo, nơi có nhiều đoàn du khách tới tham quan. Chúng tôi cũng đang có kế hoạch xây dựng những tour du lịch trải nghiệm làng nghề, gắn với quảng bá, giới thiệu, tiêu thụ sản phẩm thổ cẩm để từ đó không những giữ gìn và phát huy được giá trị văn hóa truyền thống mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho bà con” - ông Lập khẳng định.

Quang Minh