India AI Impact Summit nóng với vấn đề AI cướp việc làm

AI đang đẩy con người vào những thách thức chưa từng có

Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) đã xoay chuyển hoàn toàn cuộc sống của giới văn phòng, biến nó thành một công cụ năng suất không thể thiếu cho các công việc "cổ cồn trắng". Tuy nhiên, năm 2025 vừa qua đã ghi dấu ấn bởi những đợt sa thải hàng loạt do AI thúc đẩy, thổi bùng nỗi lo sợ về việc máy móc sẽ khiến con người trở nên thừa thãi.

Tại India AI Impact Summit 2026, giới chuyên gia bị chia rẽ sâu sắc giữa một bên là những người lạc quan tin vào sự thúc đẩy năng suất, và một bên là những tiếng nói cảnh báo về sự xáo trộn xã hội. Câu hỏi không còn là "AI có thay thế chúng ta không?", mà là "Chúng ta phải làm gì để không bị AI đào thải?".

Đừng sợ hãi, hãy xây dựng năng lực chuyên môn

Tại hội nghị, ông Sanjeev Bikhchandani, người sáng lập Info Edge (đơn vị sở hữu trang tuyển dụng khổng lồ Naukri.com), đã đưa ra những nhận định trấn an giới trẻ. Ông khẳng định AI sẽ không triệt tiêu việc làm mà sẽ nâng cao đáng kể năng suất lao động. Theo ông, dù một số vị trí có thể biến mất, nhưng vô số cơ hội mới sẽ nảy sinh từ chính sự chuyển dịch này. Lời khuyên của ông dành cho các chuyên gia trẻ rất trực diện và thực tế: đừng quá bận tâm đến các chính sách vĩ mô, mà hãy tập trung vào việc biến AI thành công cụ hỗ trợ đắc lực thay vì để nó trở thành mối đe dọa.

Thông điệp cốt lõi mà ông Bikhchandani gửi gắm là: Hãy xây dựng chuyên môn. Việc học cách sử dụng các công cụ AI, thử nghiệm và làm chủ ít nhất ba nền tảng AI trong vòng ba tháng là nhiệm vụ cấp bách. Ông nhấn mạnh một thực tế khắc nghiệt: "Nếu bạn không chủ động học AI, AI sẽ 'xử lý' chính bạn". Đây không chỉ là lời khuyên về kỹ năng, mà là một tư duy sinh tồn trong kỷ nguyên số, nơi mà sự trì trệ trong học hỏi đồng nghĩa với việc tự loại mình khỏi cuộc chơi.

Đồng quan điểm này, Sateesh Seetharamiah, CEO của EdgeVerve, đã mô tả AI như một "bộ nhân năng lực" (capability multiplier). Ông thừa nhận những cải thiện về năng suất là không thể phủ nhận, nhưng cũng nhấn mạnh một yếu tố then chốt: cuối cùng vẫn phải có con người để chịu trách nhiệm cho các quyết định. Theo ông, việc làm nói chung không bị đe dọa, mà chính "bản chất của công việc" sẽ thay đổi. Con người sẽ thoát khỏi những tác vụ máy móc để tập trung vào những giá trị cao hơn mà chỉ trí tuệ và đạo đức con người mới có thể đảm đương.

AI sẽ "tháo rời" và tái cấu trúc công việc

Một cái nhìn cân bằng nhưng cũng đầy thách thức đến từ Vineet Nayar, cựu CEO của HCLTech. Ông đưa ra một dự báo có phần gai góc: tự động hóa có thể xóa sổ gần một nửa số việc làm hiện tại, nhưng bù lại, một lượng vị trí tương đương sẽ được tạo ra. Thách thức lớn nhất không nằm ở số lượng việc làm, mà nằm ở việc liệu người lao động có phát triển kịp các kỹ năng mới để phù hợp với những vai trò mới đó hay không. Đây là một cuộc chạy đua về kỹ năng mà người lao động không được phép chậm chân.

Cùng chia sẻ quan điểm này, Puneet Chandok, Chủ tịch Microsoft khu vực Ấn Độ và Nam Á, đã đưa ra một khái niệm thú vị tại hội nghị năm 2026: "AI sẽ không giết chết việc làm; AI sẽ tháo rời (unbundle) công việc". Theo cách lý giải của ông, mỗi công việc thực chất là một "bó" các nhiệm vụ khác nhau. AI sẽ tháo rời bó nhiệm vụ đó, tách biệt những phần mang tính giao dịch, lặp đi lặp lại – những thứ mà chúng ta thường lầm tưởng là "làm việc" nhưng thực chất chỉ là những thao tác máy móc như gửi hàng chục email, cập nhật bảng biểu hay dự những cuộc họp vô bổ.

Ông Chandok khẳng định: "AI sẽ lấy đi những phần việc mang tính giao dịch đó". Điều này buộc mỗi cá nhân phải định nghĩa lại vai trò của mình xung quanh những khả năng mang lại giá trị cao hơn. Trong thế giới mới này, kỹ năng sẽ là "mặt nạ oxy" duy nhất giúp người lao động tồn tại. Nếu không học AI mỗi ngày, việc trở nên thừa thãi là điều chắc chắn xảy ra. AI sẽ lọc bỏ những phần "thừa" trong công việc để con người tập trung vào phần "thực", đó là tư duy chiến lược và sự sáng tạo.

Thích nghi hay bị đào thải: Bài toán của sự tiến hóa

Trong khi các chuyên gia lạc quan về sự thúc đẩy năng suất, thì những tiếng nói phản biện, đặc biệt là từ những người làm công việc chân tay hoặc lặp đi lặp lại, lại coi AI và robot là những công nghệ mang tính phá hủy. Đối với họ, những tiến bộ này không tạo ra cơ hội mà chỉ đe dọa an ninh việc làm và có thể dẫn đến sự dịch chuyển lực lượng lao động trên quy mô lớn. Sự chia rẽ này phản ánh một thực tế rằng lợi ích từ AI có thể không được phân phối đồng đều nếu xã hội không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Hội nghị Thượng đỉnh AI Ấn Độ 2026 đã gửi đi một thông điệp rõ ràng: xã hội phải thích nghi nhanh chóng với những thay đổi này. Việc đào tạo lại kỹ năng không còn là một lựa chọn mà là một yêu cầu bắt buộc đối với mọi cấp độ lao động. AI đang đóng vai trò như một bộ lọc tự nhiên, nơi mà những ai biết tận dụng công nghệ sẽ tiến hóa lên một tầm cao mới về năng suất, còn những ai khước từ sự thay đổi sẽ bị bỏ lại phía sau.

Cuối cùng, tương lai của việc làm trong kỷ nguyên AI không phụ thuộc vào việc máy móc có thể làm được gì, mà phụ thuộc vào việc con người có thể học hỏi và tái cấu trúc bản thân nhanh đến mức nào. Như các chuyên gia tại New Delhi đã nhấn mạnh, AI không lấy đi công việc, nó chỉ lấy đi những phần việc "giả" để trả lại cho con người những giá trị "thật". Những ai sớm nhận ra điều này và trang bị cho mình "mặt nạ oxy" kỹ năng sẽ là những người dẫn đầu trong kỷ nguyên kế tiếp.

Bùi Tú