HẢI QUAN - VỮNG LÁ CHẮN, GIỮ VỮNG AN NINH KINH TẾ

8 giờ trước Gốc

81 năm kể từ ngày ra đời, Hải quan Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, lớn mạnh, đồng hành cùng từng bước phát triển của đất nước. Từ những ngày đầu của chính quyền cách mạng, khi nhiệm vụ chủ yếu là quản lý thuế quan, chống buôn lậu, bảo vệ nguồn ngân sách non trẻ và phục vụ công cuộc kháng chiến, kiến quốc, đến nay, lực lượng Hải quan đã trở thành một trong những lực lượng quan trọng bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia, an toàn cộng đồng, phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, hàng xâm phạm sở hữu trí tuệ và tội phạm xuyên quốc gia.

Ngày 10-9-1945, sau khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp thừa ủy quyền của Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký Sắc lệnh số 27-SL thành lập “Sở thuế quan và thuế gián thu” khai sinh Hải quan Việt Nam (nay là Cục Hải quan), thiết lập chủ quyền thuế quan của nước Việt Nam độc lập, bảo đảm việc kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu và duy trì nguồn ngân sách từ hoạt động này. Các thế hệ cán bộ, công chức Hải quan luôn nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước giao, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại, vừa giữ vững kỷ cương, kỷ luật, bảo vệ lợi ích quốc gia.

Trong điều kiện hội nhập sâu rộng, bảo vệ chủ quyền quốc gia không chỉ bảo vệ lãnh thổ, biên giới mà còn gắn chặt với bảo vệ chủ quyền kinh tế. Kiểm soát hiệu quả các dòng hàng hóa xuất nhập khẩu, ngăn chặn các hành vi gian lận, trốn thuế, buôn lậu và vận chuyển hàng cấm góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia, bảo vệ thị trường trong nước và tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch.

Trước những yêu cầu đó, Hải quan Việt Nam đang trở thành “lá chắn” nơi tuyến đầu, chủ động bảo vệ an ninh kinh tế, giữ vững kỷ cương thị trường và an toàn cộng đồng.

Hải quan Việt Nam sử dụng chó nghiệp vụ kiểm tra hàng cấm xuất, nhập khẩu.

Hải quan sân bay Nội Bài - Chi cục Hải quan khu vực I, kiểm tra hàng miễn thuế.

Quán triệt sâu sắc các chủ trương, nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 18-NQ/TW ngày 25-10-2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30-4-2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4-5-2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước trong thời kỳ mới, Đảng bộ Cục Hải quan đã chủ động ban hành nhiều chương trình, kế hoạch hành động nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ, giải pháp phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Đây là cơ sở chính trị quan trọng để lực lượng Hải quan nói chung, Chi cục Điều tra chống buôn lậu nói riêng tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả kiểm soát và đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và tội phạm xuyên quốc gia.

Một trong những chuyển biến quan trọng là sự kết hợp ngày càng hiệu quả giữa kiểm soát hải quan, quản lý rủi ro, thu thập và phân tích thông tin và phối hợp liên ngành.

Đội thông quan - Chi cục Hải quan khu vực III.

Năm 2025, cơ quan Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 19.123 vụ vi phạm với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 22.826 tỷ đồng; khởi tố 22 vụ và chuyển cơ quan có thẩm quyền kiến nghị khởi tố 127 vụ.

Từ ngày 15-12-2025 đến ngày 14-8-2026, Cục Hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 15.273 vụ, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 15.371 tỷ đồng; khởi tố 15 vụ, chuyển cơ quan có thẩm quyền kiến nghị khởi tố 104 vụ. Số thu ngân sách nhà nước từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 899,7 tỷ đồng, bao gồm tiền phạt, tiền ấn định thuế và tiền bán hàng tịch thu.

Từ kiểm soát trực tiếp tại cửa khẩu, lực lượng Hải quan chú trọng kiểm soát dựa trên thông tin, dữ liệu và phân tích rủi ro; tập trung nguồn lực vào những tuyến, địa bàn, mặt hàng và đối tượng có nguy cơ cao. Qua đó, vừa tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu hợp pháp, vừa nâng cao hiệu quả phát hiện và ngăn chặn các hành vi lợi dụng thương mại quốc tế để vi phạm pháp luật.

Chi cục Kiểm định hải quan.

Một nền kinh tế muốn phát triển bền vững không thể thiếu môi trường kinh doanh lành mạnh và thị trường được bảo vệ hiệu quả. Chính vì vậy, đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được ngành Hải quan xác định là nhiệm vụ quan trọng, bảo vệ doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng.

Thực hiện Nghị quyết số 397/NQ-CP ngày 5-12-2025 của Chính phủ về đấu tranh, ngăn chặn, đẩy lùi hoạt động buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đến năm 2030; Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ và các kế hoạch, chuyên đề nghiệp vụ của Bộ Tài chính, Cục Hải quan, lực lượng Hải quan đã triển khai đồng bộ các biện pháp kiểm soát trên các tuyến, địa bàn, lĩnh vực trọng điểm.

Đấu tranh chống hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ được ngành Hải quan xác định là nhiệm vụ quan trọng, gắn trực tiếp với việc bảo vệ doanh nghiệp chân chính và người tiêu dùng.

Năm 2025, cơ quan Hải quan đã phát hiện, xử lý 100 vụ việc liên quan đến hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, với trị giá hàng hóa vi phạm khoảng 358,7 tỷ đồng; chuyển cơ quan chức năng xử lý hình sự 11 vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Trong 8 tháng đầu năm 2026, toàn ngành phát hiện, xử lý 71 vụ vi phạm, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 33,3 tỷ đồng.

Một lô hàng giả bị ngăn chặn tại biên giới đồng nghĩa với việc người tiêu dùng được bảo vệ thêm một bước; doanh nghiệp chân chính có thêm cơ hội cạnh tranh công bằng; quyền sở hữu trí tuệ và thành quả sáng tạo được tôn trọng.

Không chỉ hàng giả, hàng nhái, những đường dây vận chuyển trái phép động vật hoang dã và sản phẩm từ động vật hoang dã cũng là thách thức đối với công tác kiểm soát hải quan. Trong 8 tháng đầu năm 2026, ngành Hải quan đã phát hiện, xử lý 6 vụ buôn bán bất hợp pháp các loài động, thực vật và sản phẩm từ động, thực vật thuộc Phụ lục Công ước CITES; tang vật gồm ngà voi, vảy tê tê, tắc kè, gỗ.

Đáng chú ý, đầu tháng 8-2026, tại vùng biển khu vực Nam Trung Bộ, Chi cục Điều tra chống buôn lậu chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng phát hiện, bắt giữ 1.193 kg ngà voi, gồm 221 khúc, và 79,3 kg xương động vật thuộc họ Mèo (Felidae) được vận chuyển từ Cộng hòa Dân chủ Congo về Việt Nam qua cảng Quy Nhơn. Vụ việc cho thấy các đối tượng lợi dụng những tuyến vận tải quốc tế để thực hiện hành vi phạm tội, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác thu thập thông tin, phân tích rủi ro, kiểm soát tuyến trọng điểm và hợp tác quốc tế.

Từ chống buôn lậu, hàng giả đến ma túy, động vật hoang dã và các loại hàng cấm, thực tiễn cho thấy công tác kiểm soát hải quan ngày nay đã vượt ra ngoài phạm vi của một nhiệm vụ quản lý hành chính thông thường. Đó là một phần quan trọng trong bảo đảm an ninh kinh tế và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Đặc biệt, trên mặt trận phòng, chống ma túy, lực lượng Hải quan tiếp tục ghi dấu những kết quả nổi bật. Trong năm 2025, lực lượng Hải quan đã chủ trì, phối hợp với Công an, Bộ đội Biên phòng phát hiện, bắt giữ 204 vụ với 295 đối tượng, thu giữ khoảng 2,687 tấn ma túy các loại. Trong 8 tháng đầu năm 2026, các lực lượng phát hiện, bắt giữ 129 vụ với 274 đối tượng, thu giữ trên 785 kg ma túy các loại.

Nổi bật là chuyên án phối hợp với PC04, Công an tỉnh Hưng Yên, triệt phá thành công đường dây ma túy lớn từ nước ngoài về Việt Nam tiêu thụ, bắt giữ, xử lý 267 đối tượng, thu giữ gần 93 kg ma túy các loại. Việc triệt phá các đường dây ma túy xuyên quốc gia đã góp phần khẳng định vai trò, trách nhiệm và vị thế của Hải quan Việt Nam trong mạng lưới thực thi pháp luật quốc tế.

Công tác kiểm soát hải quan ngày nay đã vượt ra ngoài phạm vi của một nhiệm vụ quản lý hành chính thông thường, góp phần quan trọng trong bảo đảm an ninh kinh tế và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống.

Lực lượng chống buôn lậu Hải quan Việt Nam tuần tra kiểm soát trên biển.

Những kết quả đạt được là đáng ghi nhận, nhưng trước những phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi của các đối tượng, công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ hơn nữa.

Thực tế cho thấy, tội phạm xuyên quốc gia ngày càng có tính tổ chức cao, sử dụng công nghệ, lợi dụng thương mại điện tử, logistics, các phương thức vận tải và thanh toán quốc tế để che giấu hành vi. Ranh giới giữa buôn lậu, gian lận thương mại, tội phạm tài chính và tội phạm công nghệ ngày càng đan xen.

Điều đó đòi hỏi lực lượng Hải quan phải chuyển mạnh từ tư duy “kiểm tra” sang tư duy “quản trị rủi ro”; từ xử lý vụ việc sang chủ động nhận diện nguy cơ; từ kiểm soát tại cửa khẩu sang kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng.

Trong những tháng cuối năm 2026, ngành Hải quan tiếp tục tập trung hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy trình nghiệp vụ, bảo đảm hoạt động thông suốt, đáp ứng yêu cầu của mô hình tổ chức mới. Cùng với đó, triển khai quyết liệt, đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan; tập trung vào các tuyến, địa bàn, đối tượng, mặt hàng có nguy cơ và mức độ rủi ro cao; tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ hàng hóa xuất nhập khẩu, đối tượng và phương tiện xuất nhập cảnh.

Lực lượng Hải quan sẽ chủ động nhận diện các phương thức, thủ đoạn mới; nâng cao khả năng phát hiện từ sớm, từ xa các đường dây buôn lậu, gian lận thương mại và tội phạm xuyên quốc gia. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa Hải quan với Công an, Bộ đội Biên phòng, Cảnh sát biển và các lực lượng chức năng; đẩy mạnh trao đổi thông tin, phối hợp xác minh, điều tra và xử lý những vụ việc phức tạp, có tính chất liên tỉnh, xuyên quốc gia.

Việc sử dụng hiệu quả các trang thiết bị chuyên dụng, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong kiểm soát hải quan sẽ tiếp tục được ngành Hải quan đẩy mạnh, tạo nền tảng xây dựng lực lượng Hải quan chính quy, chuyên nghiệp, hiện đại. Mục tiêu không chỉ là phát hiện và xử lý nhiều vụ vi phạm hơn, mà quan trọng hơn là chủ động nhận diện, ngăn chặn từ sớm, từ xa nguy cơ đe dọa an ninh kinh tế, thị trường và an toàn cộng đồng.

Kỷ niệm 81 năm Ngày truyền thống Hải quan Việt Nam (10-9-1945/10-9-2026) là dịp để các thế hệ cán bộ, công chức Hải quan nhìn lại chặng đường xây dựng và trưởng thành đầy tự hào của lực lượng. Đây cũng là điểm tựa để Hải quan Việt Nam bước vào một giai đoạn mới với những yêu cầu mới và sứ mệnh mới, góp phần xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, nâng cao sức chống chịu của đất nước và tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.