Giao dịch ATM chạm đáy, từ trà đá đến hàng rau đều quét mã QR

Những con số biết nói

Theo báo cáo mới nhất từ Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS), năm 2025 ghi nhận mức giảm sâu kỷ lục của các giao dịch rút tiền mặt qua ATM. Cụ thể, số lượng giao dịch rút tiền giảm tới 29% và giá trị giao dịch giảm 26% so với năm 2024. Đây không còn là hiện tượng nhất thời mà là một xu hướng cấu trúc bền vững.

Lượng rút tiền mặt tại các cây ATM sụt giảm sâu kỷ lục…

Nhìn lại hành trình 5 năm qua, có thể thấy một đồ thị đi xuống rõ rệt của tiền mặt. Nếu như năm 2023, giao dịch ATM giảm khoảng 17%, thì đến năm 2025, con số này đã gần gấp đôi. Ngược lại, hệ thống NAPAS xử lý bình quân hơn 26 - 30 triệu giao dịch/ngày, trong đó thanh toán qua mã VietQR tăng trưởng "phi mã" gấp hơn 2 lần qua mỗi năm.

Cách đây chỉ 5-7 năm, hình ảnh hàng dài người rồng rắn xếp hàng trước các cây ATM vào ngày sát Tết hay ngày lĩnh lương là chuyện thường tình. Nhưng đến đầu năm 2026, bức tranh đó đã thay đổi hoàn toàn.

Sự thay đổi này không đến từ mệnh lệnh hành chính, mà từ sự tiện lợi len lỏi vào từng bữa ăn, chuyến xe của người dân. Chị Minh Nguyệt (32 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội) chia sẻ: "Cách đây 2 năm, tôi vẫn có thói quen rút 2 triệu đồng tiền mặt vào mỗi sáng thứ Hai để chi tiêu cả tuần. Nhưng giờ đây, có khi cả tháng tôi không chạm vào tờ tiền nào. Từ bát phở sáng, ly cà phê vỉa hè đến tiền gửi xe, tất cả đều chỉ cần một thao tác 'quét và chạm'. Cảm giác cầm một xấp tiền lẻ giờ đây thấy... vướng víu và mất an toàn hơn là để tiền trong app ngân hàng".

Ngay cả ở những phân khúc khách hàng vốn "trung thành" với tiền mặt nhất là các tiểu thương chợ truyền thống, làn sóng số cũng đã ập đến...

Ngay cả ở những phân khúc khách hàng vốn "trung thành" với tiền mặt nhất là các tiểu thương chợ truyền thống, làn sóng số cũng đã ập đến. Bà Hoa, tiểu thương bán rau tại chợ Nghĩa Tân, cho biết: "Lúc đầu tôi sợ bị lừa, sợ tiền không về tài khoản. Nhưng giờ khách cứ hỏi 'U có mã QR không?', thế là mình phải làm. Tiền về máy báo 'tinh tinh', khỏi lo thối tiền lẻ, khỏi lo tiền giả. Tiện lắm!"

Không chỉ hàng rau, từ gánh xôi sáng, quán trà đá đầu ngõ đến các bác tài xe ôm truyền thống cũng đã "số hóa". Sự ra đời của các loại loa báo nhận tiền và bảng mã QR thiết kế nhỏ gọn đã xóa bỏ rào cản về công nghệ đối với những người lao động phổ thông.

Đối với các doanh nghiệp, việc giảm phụ thuộc vào tiền mặt mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp. Ông Lê Hoàng, Giám đốc một chuỗi cửa hàng tiện lợi, phân tích: "Việc quản lý tiền mặt tại cửa hàng tốn rất nhiều chi phí: phí kiểm đếm, phí vận chuyển tiền, rủi ro mất mát và sai sót của nhân viên. Khi tỷ lệ thanh toán số chiếm trên 80% doanh thu như hiện nay, chúng tôi tiết kiệm được khoảng 15% chi phí vận hành liên quan đến quản lý dòng tiền".

Vì sao Việt Nam chuyển đổi số thanh toán nhanh như vậy?

Tại sao Việt Nam lại có tốc độ chuyển đổi số thanh toán nhanh đến vậy? Giới chuyên gia kinh tế cho rằng có 3 "cú hích" cộng hưởng. Thứ nhất là Chính phủ đã ban hành Nghị định 52 về thanh toán không dùng tiền mặt, tạo hành lang pháp lý vững chắc. Đồng thời, việc hoàn thiện hệ thống định danh điện tử (eKYC) và kết nối dữ liệu dân cư đã giúp người dân mở tài khoản ngân hàng chỉ trong vài phút trên điện thoại.

Thứ hai, hạ tầng công nghệ và sự bùng nổ của QR Code. Việt Nam đã bỏ qua giai đoạn phổ cập thẻ tín dụng vật lý để tiến thẳng lên thanh toán di động. QR Code là "chìa khóa" vì chi phí đầu tư cho bên bán gần như bằng không - không cần máy POS đắt tiền, chỉ cần một tờ giấy in mã QR. Điều này giúp thanh toán số phủ kín từ trung tâm thương mại đến quán trà đá.

Thứ ba, đến đầu năm 2026, Việt Nam không chỉ thanh toán nội địa mà đã kết nối thanh toán QR xuyên biên giới với Thái Lan, Campuchia, Lào và Trung Quốc. Điều này tạo thói quen số hóa toàn diện cho người dân khi đi du lịch và giao thương.

Quét mã QR, thanh toán số đã len lỏi vào từng ngõ ngách của đời sống...

Việc NHNN thúc đẩy tiêu chuẩn chung VietQR đã tạo nên một mạng lưới thanh toán thống nhất. Người dùng App của ngân hàng A có thể quét mã của ngân hàng B, ví điện tử C một cách mượt mà. Sự liên thông này là "đòn quyết định" khiến tiền mặt trở nên yếu thế.

Nhiều người đặt câu hỏi: Liệu ATM sẽ hoàn toàn biến mất? Các chuyên gia cho rằng ATM sẽ không chết, nhưng nó sẽ được tái định nghĩa. Thay vì những cỗ máy "nhả tiền" đơn thuần, các ngân hàng đang chuyển đổi sang hệ thống CRM (cash recycling machine) hoặc STM (smart teller machine).

Sự sụt giảm kỷ lục của giao dịch ATM không đơn thuần là sự thay đổi về công nghệ, mà là sự thay đổi về tư duy xã hội. Một nền kinh tế không dùng tiền mặt đồng nghĩa với một nền kinh tế minh bạch hơn, nơi dòng tiền được lưu thông hiệu quả và giảm thiểu chi phí xã hội.

Việt Nam đang đi đúng hướng trên lộ trình trở thành quốc gia số. Khi mã QR trở thành "ngôn ngữ chung" từ quán vỉa hè đến cao ốc chọc trời, đó là lúc chính thức tạm biệt thời kỳ của những tờ giấy bạc để bước vào tương lai của những nhịp đập kỹ thuật số.

Tuyết Nhung