Giá trị văn hóa phi vật thể nơi đại ngàn

Nắm bắt được xu hướng, sở thích, nhu cầu trải nghiệm, khám phá của du khách thập phương, một số đơn vị hoạt động trong lĩnh vực du lịch ở địa bàn Kim Ngân, như: Bang Onsen Spa&Resort, Công ty TNHH Đại Hùng, Công ty TNHH Dịch vụ du lịch Xuân Mai, Công ty TNHH Thông tin và du lịch Netin… đã chủ động xây dựng đề án về phát triển du lịch, trong đó, chú trọng gắn kết chặt chẽ các yếu tố cảnh quan thiên nhiên, văn hóa dân tộc, văn hóa lịch sử và có những đóng góp hữu ích cho phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương, điểm đến du lịch. Qua đó, ngày càng nhiều khách du lịch tiếp cận các gói sản phẩm du lịch chất lượng tại địa phương.

Sau chuyến du lịch sinh thái tại bản Còi Đá, xã Kim Ngân, anh Hoàng Tú, khách du lịch đến từ Hà Nội chia sẻ: “Tôi đã đi nhiều nơi, từng đến vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, nhưng chuyến đi lần này đến với đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều ở miền Tây Quảng Trị thực sự để lại trong tôi nhiều ấn tượng sâu sắc. Mọi thứ ở đây đều rất mộc mạc, chân thành và đậm đà bản sắc...”

Khách du lịch rất thích thú khi được trải nghiệm những giá trị văn hóa phi vật thể của cộng đồng người Bru-Vân Kiều - Ảnh: V.M

Theo anh Hoàng Tú, với đam mê được khám phá các vùng cao, anh đã “chi thêm tiền” để được thưởng thức, tìm hiểu thêm các giá trị văn hóa phi vật thể của đồng bào nơi đây. Anh cũng chủ động thuê một số người dân bản địa trực tiếp chế biến các món ăn “đặc sản” truyền thống của đồng bào, như: Gà nướng và lợn bản chấm muối cheo, bánh Ayơh, cháo thập cẩm từ các nguyên liệu như lúa rẫy, cà bản, ớt bay, đọt mây, đọt chuối, cá, ốc, tôm suối kết hợp một số loài rau rừng...

Vừa thưởng thức món ăn, gia đình anh còn được xem bà con biểu diễn, giới thiệu về một số nhạc cụ như sáo khui, sáo pi, đàn tính tùng, khèn a man, đàn pơ lửa… kết hợp với hát một số làn điệu dân ca như oát, xà nớt, cha chấp, tà oải.

Qua tìm hiểu được biết, trong tháng 7/2026 này, đồng bào dân tộc thiểu số Bru-Vân Kiều ở bản Còi Đá của xã Kim Ngân sẽ tổ chức lễ hội mừng cơm mới, đây là lễ hội đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Vì thế, nếu có dịp, anh sẽ trở lại vùng đất này để khám phá thêm các giá trị độc đáo của lễ hội…

Bà Phan Thị Thu, Giám đốc Khu du lịch sinh thái Khe Nước lạnh (thuộc Công ty TNHH Đại Hùng) cho hay: “Hiện tại, đơn vị có hơn 60% đầu bếp là người Bru-Vân Kiều. Rất nhiều khách du lịch sau khi được thưởng thức món ăn truyền thống do chính người Bru-Vân Kiều ở đây chế biến đã quay trở lại để sử dụng và khám phá thêm các giá trị văn hóa phi vật thể phong phú, đa dạng với những phong tục thờ cúng, lễ nghi trong các dịp lễ, Tết, cưới hỏi, sinh hoạt cộng đồng của đồng bào. Đây chính là “cơ hội vàng” để đồng bào nơi đây có thêm nhiều cơ hội việc làm, gia tăng nguồn thu nhập, cải thiện đời sống…”.

Ông Hồ Văn Thảo, bản Khe Giữa, xã Kim Ngân cho biết, bản thân ông nhờ thông thạo nghề đan lát và chơi được nhiều loại nhạc cụ truyền thống của người Bru-Vân Kiều nên bà con quanh đây vẫn thường tìm đến để mua sản phẩm hoặc học nghề, nghe nhạc cụ. Ngày trước, trai gái trong vùng muốn hẹn hò, có bạn đời thì phải biết đàn, hát, thổi sáo, do đó, ai cũng đam mê học nhạc, học hát. Nhưng giờ đây, người trẻ tiếp cận nhiều hơn với điện thoại, mạng xã hội nên đàn hát theo lối truyền thống dần ít đi.

Cách đây vài năm, ở bản Khe Giữa đã thành lập được một đội văn nghệ gồm 20 người, do Trưởng bản Hồ Văn Vương làm đội trưởng; hầu hết các hoạt động chuyên môn về đàn, hát, múa đều do ông Thảo chủ trì. Nhờ tập hợp được nhiều “nghệ nhân” tài hoa như Hồ Văn Thiết, Hồ Thị Ngưng, Hồ Thị Râm, Hồ Văn Nhâm…, đội văn nghệ của bản luôn được các địa phương lân cận mời đi biểu diễn. Đáng tiếc, do kinh phí hạn hẹp nên đội văn nghệ hoạt động không thường xuyên.

“Nếu được du khách “thuê”, đội văn nghệ chúng tôi sẽ sẵn sàng tập hợp các thành viên lại để biểu diễn. Hoạt động này vừa góp phần làm thỏa mãn niềm đam mê của các “nghệ nhân” ở bản, đồng thời lưu giữ, bảo tồn, quảng bá di sản văn hóa phi vật thể của đồng bào được tốt hơn…”, ông Hồ Văn Thảo bộc bạch.

Phó Chủ tịch UBND xã Kim Ngân Nguyễn Văn Hùng cho biết, thời gian gần đây, bà con Bru-Vân Kiều trên địa bàn xã Kim Ngân đã có những chuyển biến rõ nét trong tư duy làm du lịch. Từ chỗ còn e dè, lo ngại, thì nay nhiều hộ đã chủ động tham gia các hoạt động giới thiệu văn hóa, ẩm thực, nghề truyền thống và đời sống sinh hoạt thường nhật đến với du khách. Đặc biệt, một số thanh niên trong bản nhờ được tập huấn kỹ năng đón khách, dẫn tour trải nghiệm rừng, suối và giới thiệu lễ hội, làn điệu dân gian đặc sắc của đồng bào nên hoạt động du lịch ngày càng chuyên nghiệp hơn.