EU ra luật mới để 'thay áo' bao bì

Ảnh: Plastiks

Tất cả bao bì được đưa ra thị trường EU sẽ phải đáp ứng những yêu cầu mới về thành phần, khả năng tái sử dụng và thu hồi. Cùng với đó, các quy định về vật liệu tái chế, ghi nhãn, hạn chế bao bì có kích thước lớn hơn cần thiết, hệ thống hoàn trả và hạn chế các hóa chất nguy hại sẽ được triển khai theo lộ trình. Với phạm vi tác động rộng, PPWR được kỳ vọng vừa giúp EU bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân, vừa tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp phát triển giải pháp bao bì bền vững và công nghệ tái chế.

Điều chỉnh ngay từ khâu thiết kế

Bao bì đóng vai trò thiết yếu trong nền kinh tế hiện đại, giúp bảo vệ sản phẩm, kéo dài thời hạn sử dụng và tạo thuận lợi cho vận chuyển, phân phối. Tuy nhiên, ngành bao bì cũng tiêu thụ lượng lớn nguyên liệu thô và tạo ra khối lượng chất thải đáng kể. Một phần chất thải này được đưa tới các bãi chôn lấp hoặc cuối cùng phát tán ra môi trường, trong đó có biển. Một số hóa chất được sử dụng trong quá trình sản xuất bao bì cũng có thể gây ra những rủi ro đối với sức khỏe và môi trường.

Quy định PPWR được EU xây dựng để giải quyết đồng thời những vấn đề này. Thay vì chỉ tập trung vào việc xử lý bao bì sau khi trở thành chất thải, quy định mới đặt ra yêu cầu ngay từ khâu sản xuất và thiết kế. Tất cả bao bì được đưa ra thị trường EU sẽ phải đáp ứng những yêu cầu về sản xuất và thành phần, đồng thời hướng tới khả năng tái sử dụng hoặc thu hồi sau khi kết thúc vòng đời.

Theo cách tiếp cận mới, bao bì không còn được xem đơn thuần là vật liệu dùng một lần để bảo vệ sản phẩm. Nó phải được thiết kế với khả năng quay trở lại chu trình sử dụng hoặc sản xuất. Bao bì có thể được sử dụng lại hoặc thu hồi để biến thành sản phẩm, vật liệu khác sẽ phù hợp hơn với định hướng kinh tế tuần hoàn mà EU đang thúc đẩy.

Đây là thay đổi quan trọng đối với doanh nghiệp. Trước đây, thiết kế bao bì chủ yếu có thể được quyết định bởi các yếu tố như chi phí, khả năng bảo vệ sản phẩm, tính tiện dụng và hình thức. Với PPWR, doanh nghiệp sẽ phải tính thêm khả năng tái chế, hàm lượng vật liệu tái chế, khả năng tái sử dụng và tác động môi trường của bao bì ngay từ giai đoạn thiết kế.

Một trong những mục tiêu nổi bật là giảm lượng bao bì không cần thiết. PPWR đưa ra các yêu cầu nhằm hạn chế khoảng không gian rỗng trong bao bì, đặc biệt trong hoạt động giao hàng. Điều này có thể tác động đến cách các doanh nghiệp đóng gói hàng hóa thương mại điện tử và các sản phẩm tiêu dùng.

Một hộp quá lớn so với sản phẩm bên trong không chỉ làm tăng lượng giấy, nhựa hoặc các vật liệu khác được sử dụng mà còn chiếm nhiều không gian hơn trong kho và phương tiện vận chuyển. Khi hàng hóa được đóng gói hiệu quả hơn, doanh nghiệp có thể sử dụng tài nguyên và không gian vận chuyển hợp lý hơn, đồng thời giảm lượng chất thải phát sinh.

PPWR cũng đặt ra lộ trình hạn chế một số loại bao bì nhựa dùng một lần từ năm 2030 trong trường hợp đã có những lựa chọn thay thế bền vững hơn. Những ví dụ được EU đề cập bao gồm các gói tương cà nhỏ dùng một lần hoặc chai dầu gội cỡ nhỏ tại khách sạn. Điều này cho thấy mục tiêu của PPWR không chỉ là thay đổi vật liệu mà còn thay đổi mô hình tiêu dùng. Trong những trường hợp sản phẩm có thể được cung cấp theo hình thức nạp lại hoặc tái sử dụng mà vẫn đáp ứng yêu cầu về vệ sinh, an toàn và tiện lợi, các mô hình này sẽ được khuyến khích thay cho việc liên tục sản xuất bao bì dùng một lần.

Một hướng đi khác là thúc đẩy hệ thống tái sử dụng, nạp lại, thu gom và hoàn trả. Các hệ thống đặt cọc- hoàn trả sẽ được tăng cường, trong khi doanh nghiệp phải cung cấp lựa chọn tái sử dụng hoặc nạp lại khi có thể, mà không thu thêm phí đối với người tiêu dùng.

Nếu được triển khai hiệu quả, những yêu cầu này có thể tạo ra sự thay đổi đáng kể trong chuỗi cung ứng. Khi đó, giá trị của vật liệu được duy trì lâu hơn trong nền kinh tế và lượng tài nguyên phải khai thác mới có thể giảm xuống.

Bao bì bước vào kỷ nguyên tuần hoàn

PPWR cũng đưa ra những yêu cầu ngày càng cao về hàm lượng vật liệu tái chế trong bao bì nhựa. Các mục tiêu đối với năm 2030 và 2040 sẽ tăng dần, tạo áp lực nhưng đồng thời cũng tạo động lực cho thị trường nguyên liệu tái chế.

Đối với ngành tái chế, đây có thể là cơ hội kinh doanh đáng kể. Khi các nhà sản xuất buộc phải sử dụng ngày càng nhiều vật liệu tái chế, nhu cầu đối với nhựa tái chế và các nguyên liệu thứ cấp khác sẽ tăng lên. Điều đó có thể khuyến khích đầu tư vào hệ thống thu gom, phân loại và xử lý chất thải, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ để tạo ra nguyên liệu tái chế có chất lượng ổn định.

Mục tiêu đến năm 2030 là tất cả bao bì phải có khả năng tái chế, qua đó các thành phần của bao bì sau khi sử dụng có thể được đưa vào những chu trình vật liệu tiếp theo. Đây là một trong những yêu cầu có tính chất nền tảng của PPWR, bởi việc thu gom bao bì sẽ không mang lại nhiều giá trị nếu vật liệu thu được không thể tái chế một cách hiệu quả.

Một yếu tố quan trọng khác là thông tin dành cho người tiêu dùng. PPWR sẽ thúc đẩy hệ thống ghi nhãn rõ ràng và thống nhất hơn, giúp người dân nhận biết bao bì được làm từ vật liệu gì, cần bỏ vào đâu sau khi sử dụng và trong trường hợp nào có thể hoàn trả để tái sử dụng.

Từ năm 2028, hệ thống ghi nhãn hài hòa trên toàn EU sẽ được áp dụng. Việc sử dụng nhãn và màu sắc rõ ràng có thể giúp người tiêu dùng phân loại rác chính xác hơn, qua đó cải thiện chất lượng dòng chất thải đầu vào cho các cơ sở tái chế và xử lý.

Đối với doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới, hệ thống chung này cũng giúp giảm sự phức tạp do mỗi quốc gia áp dụng một cách ghi nhãn khác nhau. Đây là một trong những lợi ích quan trọng của PPWR vì ngoài mục tiêu môi trường, quy định còn hướng tới việc cải thiện hoạt động của thị trường chung châu Âu.

Siết hóa chất nguy hại, tăng trách nhiệm doanh nghiệp

Đặc biệt, một trong những quy định có tác động trực tiếp nhất đến người tiêu dùng khi PPWR bắt đầu được áp dụng là hạn chế PFAS trong bao bì tiếp xúc với thực phẩm. PFAS, thường được gọi là các “hóa chất vĩnh cửu”, là nhóm chất có khả năng tồn tại rất lâu trong môi trường. Một số chất trong nhóm này có liên quan đến những lo ngại về sức khỏe và khả năng tích tụ trong môi trường cũng như cơ thể con người.

PFAS từng được sử dụng trong nhiều loại bao bì thực phẩm nhờ khả năng chống nước và chống dầu mỡ. Các sản phẩm như hộp đồ ăn mang đi, giấy gói thức ăn nhanh, túi bỏng ngô dùng trong lò vi sóng, giấy bánh và hộp pizza là những ví dụ điển hình.

Theo quy định mới, bao bì tiếp xúc với thực phẩm chứa PFAS vượt quá những giới hạn nghiêm ngặt sẽ không được phép đưa ra thị trường EU. Biện pháp này nhằm giảm phơi nhiễm của người tiêu dùng với các chất “vĩnh cửu”, đồng thời hạn chế việc phát tán chúng ra môi trường.

Nhưng PPWR không chỉ tập trung vào PFAS. Một nguyên tắc rộng hơn được đặt ra là doanh nghiệp sử dụng những vật liệu không thể tái chế hoặc gây tác động môi trường sẽ phải chịu trách nhiệm lớn hơn đối với chi phí xử lý và làm sạch chất thải. Cách tiếp cận này phản ánh nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”.

Ngoài ra, EU kỳ vọng việc giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nguyên sinh cũng có thể tăng khả năng chống chịu của ngành công nghiệp châu Âu trước những biến động của nguồn cung toàn cầu.