Đưa tuồng vào học đường: Hành trình đánh thức di sản

Một tiết mục trong chương trình nghệ thuật “Nghe tuồng kể chuyện” tổ chức tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Ảnh: K.T

Nghe tuồng kể chuyện

Chuỗi hoạt động diễn ra trong tháng 12/2025 cho thấy nỗ lực bền bỉ, liền mạch nhằm đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.

Khởi đầu cho chuỗi hoạt động này là chương trình nghệ thuật “Nghe tuồng kể chuyện”, được tổ chức ngày 16/12 tại Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng. Nhà hát Nghệ thuật Truyền thống Đà Nẵng mang đến trích đoạn kinh điển “Thị Kính - Thị Mầu”, mở ra không gian thưởng thức tuồng ngay trong giảng đường đại học.

Đây không chỉ là buổi biểu diễn nghệ thuật đơn thuần, mà còn là một sự kiện văn hóa - giáo dục được tổ chức bài bản, sáng tạo trong khuôn khổ học phần Tổ chức sự kiện.

Chương trình do Chi đoàn 22CBCC phối hợp Liên Chi đoàn Khoa Ngữ văn - Truyền thông (Trường Đại học Sư phạm) và Đoàn Nghệ thuật Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh thực hiện, hướng đến mục tiêu tôn vinh và lan tỏa giá trị của nghệ thuật tuồng - loại hình sân khấu truyền thống gắn liền với lịch sử và căn cốt văn hóa Việt Nam.

Sau khi thưởng thức phần trình diễn của các nghệ sĩ gạo cội, sinh viên không rời khỏi không gian tuồng mà tiếp tục tham gia chuỗi hoạt động trải nghiệm thực tế.

Gian hàng “Tuồng xưa - Chuyện nay” trưng bày các sản phẩm sáng tạo như bao lì xì, móc khóa, nhãn dán lấy cảm hứng từ tuồng do chính sinh viên thiết kế và thực hiện.

Hoạt động “Sắc diện tuồng xưa” giúp sinh viên tận mắt chứng kiến quy trình hóa trang, vẽ mặt nạ đầy công phu của nghệ thuật tuồng; trò chơi “Tuồng Đạo Lữ Trình” với ba chặng Khai Tích - Thân Pháp - Tâm Thanh biến việc tìm hiểu kiến thức về lịch sử, hình thể và âm nhạc tuồng thành một cuộc trải nghiệm mang tính tương tác cao.

Cách tiếp cận này giúp người trẻ không chỉ “xem” tuồng, mà còn được “chạm” vào di sản, từ đó hiểu sâu hơn giá trị nghệ thuật và văn hóa ẩn sau mỗi vai diễn, mỗi làn điệu, mỗi nét hóa trang.

Đồng thời, chương trình cũng cho thấy hiệu quả rõ nét của mô hình phối hợp giữa cơ sở đào tạo và đơn vị nghệ thuật địa phương; khẳng định vai trò then chốt của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn, sáng tạo và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hiện đại.

Tiếp nối hành trình gìn giữ di sản

Từ giảng đường đại học, hành trình đưa tuồng đến với người trẻ tiếp tục được mở rộng ở bậc phổ thông. Ngày 22/12, Trường THCS & THPT Nguyễn Khuyến (phường Cẩm Lệ) tổ chức sinh hoạt chuyên đề “Giới thiệu tuồng trong học sinh”, với sự tham gia biểu diễn của Đoàn Nghệ thuật Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh qua trích đoạn “Trần Quốc Toản về mẹ và ra quân”.

Thông qua ngôn ngữ sân khấu truyền thống, câu chuyện lịch sử được tái hiện sinh động, góp phần bồi đắp cho học sinh niềm tự hào về truyền thống yêu nước, tinh thần anh dũng của cha ông.

Chương trình “Giới thiệu nghệ thuật tuồng xứ Quảng” tại Trường THPT Nguyễn Trãi. Ảnh: K.T

Mạch hoạt động ấy được tiếp nối ngay sau đó, vào ngày 23/12, tại Trường THPT Nguyễn Trãi (phường Liên Chiểu).

Không khí sân trường trở nên đặc biệt khi tiếng trống chầu vang lên dồn dập, hòa cùng sắc màu rực rỡ từ trang phục của các nghệ sĩ Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh. Sân trường bỗng chốc biến thành một không gian nghệ thuật sống động, thu hút sự chú ý của hơn 1.200 học sinh cả ba khối lớp.

Đối với học sinh Trường THPT Nguyễn Trãi, đây không chỉ là buổi xem biểu diễn, mà là một “tiết học đặc biệt” - nơi kiến thức không còn khô cứng trên trang sách, mà được truyền tải bằng cảm xúc, bằng âm thanh, hình ảnh và sự tương tác trực tiếp.

Buổi biểu diễn được xác định là điểm nhấn trong định hướng đổi mới cách tổ chức dạy học môn Giáo dục địa phương của nhà trường. Việc đưa nghệ thuật truyền thống vào không gian học đường đã giúp di sản tuồng trở nên gần gũi, dễ tiếp cận, không còn là khái niệm trừu tượng hay xa vời.

Sân khấu được dựng ngay giữa sân trường, xóa nhòa khoảng cách giữa sân khấu chuyên nghiệp và môi trường học tập. Trích đoạn “Trần Quốc Toản đề cờ” được các nghệ sĩ trình diễn đã dẫn dắt học sinh bước vào thế giới di sản một cách tự nhiên.

Giá trị cốt lõi của hoạt động không chỉ nằm ở phần biểu diễn, mà còn ở phần giao lưu sau đó - nơi học sinh được trực tiếp trò chuyện, đặt câu hỏi và lắng nghe chia sẻ từ các nghệ sĩ tuồng, qua đó hiểu thêm về nghề, về tâm huyết và trách nhiệm gìn giữ di sản.

Cùng theo dõi một vở diễn, nhưng học sinh mỗi khối lại tiếp nhận những giá trị khác nhau, phù hợp với nội dung học tập của mình. Em Nguyễn Trần Hoàng Đăng (lớp 10/2) cho rằng, hoạt động xem tuồng giúp em nhận thức rõ hơn trách nhiệm của bản thân trong việc bảo tồn di sản văn hóa.

Em Nguyễn Anh Nhi (lớp 11/8) lại đặc biệt ấn tượng với nghệ thuật hóa trang và mặt nạ tuồng - những chi tiết mà sách vở khó có thể truyền tải trọn vẹn.

Trong khi đó, em Phạm Xuân Tấn Dũng (lớp 12/6) bày tỏ mong muốn nhà trường tiếp tục tổ chức thêm nhiều hoạt động tương tự để học sinh có cơ hội tiếp cận di sản một cách thường xuyên hơn.

Thầy Phan Quốc Duy, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi cho biết, trên nền tảng những trải nghiệm bước đầu này, nhà trường sẽ tiếp tục tổ chức các hoạt động trải nghiệm gắn với mạch Lịch sử và Văn học địa phương theo kế hoạch xây dựng từ đầu năm học, hướng tới xây dựng một môi trường giáo dục mở, hiện đại nhưng vẫn giàu bản sắc văn hóa.

Thành công của chuỗi hoạt động đã mang lại hiệu ứng lan tỏa rõ nét. Một mặt, chương trình góp phần cụ thể hóa và lan tỏa mạnh mẽ Đề án “Đưa sân khấu tuồng vào học đường” mà thành phố Đà Nẵng đang kiên trì triển khai nhiều năm qua.

Mặt khác, các hoạt động này cho thấy sự phù hợp với định hướng của ngành giáo dục thành phố trong việc tăng cường giáo dục văn hóa, nghệ thuật và đưa các giá trị di sản vào trường học thông qua những hình thức trải nghiệm sinh động, gần gũi với học sinh.

Theo thầy Nguyễn Đức Phước, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi, việc đưa nghệ thuật tuồng vào học đường không chỉ làm cho giờ học Giáo dục địa phương trở nên hấp dẫn hơn, mà quan trọng hơn là tạo cơ hội để học sinh tiếp cận di sản bằng trải nghiệm thực tế. Từ đó, tình yêu văn hóa truyền thống và ý thức gìn giữ bản sắc quê hương được hình thành một cách tự nhiên, bền vững.

Khi tuồng vang lên giữa sân trường, di sản không còn đứng yên trong quá khứ, mà đang được trao truyền, tiếp nối và làm mới bằng chính sự háo hức, say mê của thế hệ trẻ hôm nay.

KHUÊ TRUNG