Đột phá từ kinh tế số

Đại hội lần thứ XIV của Đảng đã nêu 12 định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026 - 2030, trong đó nhấn mạnh tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy và hành động, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính.

Để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng đột phá, theo các chuyên gia, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính nền tảng, dài hạn.

Người Hà Nội đã hình thành thói quen thanh toán không dùng tiền mặt. Ảnh: V.N

Động lực tăng trưởng quan trọng

Thời gian qua, kinh tế số tiếp tục khẳng định vai trò là một động lực tăng trưởng quan trọng của Thủ đô Hà Nội. Tỉ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) năm 2025 ước đạt 17,34%, tương đương khoảng 275,3 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với năm 2024 và gấp 1,76 lần năm 2020 (cao hơn tỉ trọng kinh tế số trong GDP cả nước, đứng thứ 2 trong 6 thành phố trực thuộc Trung ương và đứng thứ 5 toàn quốc).

Trong năm 2025, Thành phố đã triển khai chương trình “Gian hàng số - Nâng tầm thương nhân Thủ đô” và thí điểm “Gian hàng sản phẩm Thủ đô Hà Nội” trên sàn thương mại điện tử Shopee. Được xem là giải pháp đột phá trong phát triển kinh tế số, chương trình đặt mục tiêu đưa trên 60% sản phẩm thuộc mỗi nhóm sản phẩm OCOP của Hà Nội (không bao gồm các sản phẩm nông, thủy sản tươi sống và sơ chế thuộc nhóm thực phẩm) lên “Gian hàng sản phẩm Thủ đô Hà Nội”; 100% cơ sở sản xuất, kinh doanh tham gia “Gian hàng sản phẩm Thủ đô Hà Nội” ứng dụng các giải pháp công nghệ số (chữ ký số, hợp đồng điện tử, hóa đơn điện tử, truy xuất nguồn gốc sản phẩm)...

Bên cạnh đó, Thành phố cũng triển khai các mô hình “Tuyến phố thương mại 4.0 - Không dùng tiền mặt” và “Chợ số” dành cho tiểu thương, hộ kinh doanh; khuyến khích thanh toán qua mã QR, thúc đẩy việc ứng dụng công nghệ số trong hoạt động thương mại của hộ kinh doanh và người dân.

Đặc biệt, tại kỳ họp chuyên đề lần thứ 26 ngày 29-9-2025, HĐND thành phố đã chính thức thông qua Đề án thành lập Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội, dự kiến đưa vào vận hành trong giai đoạn 2026 - 2027. Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội được định hướng hoạt động theo mô hình “đầu tư công, quản trị tư”, trong đó Nhà nước đầu tư hạ tầng, còn doanh nghiệp được tuyển chọn để vận hành, khai thác và cung ứng dịch vụ. Mục tiêu đến năm 2030 là đưa Sàn Giao dịch công nghệ Hà Nội trở thành thiết chế trung gian thị trường khoa học và công nghệ hiện đại, có vai trò dẫn dắt hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thủ đô, vươn tầm khu vực và quốc tế.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ, tính đến tháng 10-2025, Khu Công nghệ cao Hòa Lạc đã thu hút 111 dự án đầu tư (gồm 96 dự án trong nước và 15 dự án FDI), với tổng vốn đăng ký khoảng 115.830 tỷ đồng. Khu công nghệ đã triển khai các hoạt động thu hút đầu tư để hình thành hệ sinh thái ươm tạo và đổi mới sáng tạo, tiêu biểu như Trung tâm Đổi mới sáng tạo quốc gia (NIC - Bộ Tài chính), Trung tâm Kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp khu vực phía Bắc (Bộ Công Thương), Trung tâm Nghiên cứu phát triển SSI, Vườn ươm doanh nghiệp công nghệ thông tin đổi mới sáng tạo Hà Nội... Đây là hệ sinh thái để thúc đẩy phát triển kinh tế số ở nhiều lĩnh vực mới, mang lại giá trị cao cho Hà Nội.

Ở góc độ cả nước, theo Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính) Lê Trung Hiếu, tỉ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP liên tục tăng trong giai đoạn 2021 - 2025, từ 12,87% năm 2021 lên 14,02% năm 2025, bình quân giai đoạn đạt khoảng 13,2%. Trong đó, ngành kinh tế số lõi đóng góp 8,13%, số hóa các ngành khác đóng góp 5,05%.

Năm 2025, kinh tế số tiếp tục đóng góp quan trọng trong tăng trưởng kinh tế Việt Nam, với tỉ trọng giá trị tăng thêm ước đạt 14,02% GDP, tương đương với khoảng 72,1 tỷ USD, gấp 1,64 lần so với năm 2020, gấp 1,5 lần năm 2021. Trong đó, một số ngành số hóa có giá trị tăng thêm kinh tế số cao như thương mại bán buôn, bán lẻ ứng dụng công nghệ số (thương mại điện tử) chiếm khoảng 11,8% trong tổng giá trị tăng thêm của kinh tế số; sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí chiếm khoảng 4%; hoạt động dịch vụ tài chính chiếm khoảng 2,6%...

“Những kết quả này phản ánh hiệu quả bước đầu của Chiến lược chuyển đổi số quốc gia, vai trò dẫn dắt của Chính phủ số và nỗ lực đồng bộ của các cấp, ngành, doanh nghiệp và người dân trong phát triển kinh tế số và xã hội số” - ông Lê Trung Hiếu nhấn mạnh.

Đồng bộ các giải pháp

Những thành tựu đạt được minh chứng rõ vai trò động lực của kinh tế số đối với nền kinh tế của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, kinh tế số Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức. Giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế khi nhiều hoạt động số hóa mới dừng ở khâu ứng dụng công nghệ trong các lĩnh vực truyền thống, chưa hình thành nhiều sản phẩm “Make in Vietnam” có giá trị cao. Khoảng cách số giữa các vùng miền, nhóm dân cư còn lớn khiến cơ hội tiếp cận công nghệ chưa đồng đều. Đáng nói là nguồn nhân lực chất lượng cao về công nghệ và dữ liệu vẫn thiếu hụt, hạ tầng số tại nhiều địa phương chưa đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và an toàn...

Để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng đột phá, nhiều chuyên gia cho rằng, đầu tư phát triển đồng bộ hạ tầng số là nền tảng cốt lõi. Việt Nam cần tiếp tục mở rộng mạng băng rộng tốc độ cao, thúc đẩy phủ sóng 5G trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt tại các khu công nghiệp, đô thị và vùng kinh tế trọng điểm. Song song với đó, việc đầu tư xây dựng các trung tâm dữ liệu quy mô lớn, hiện đại, đạt chuẩn quốc tế sẽ giúp đáp ứng nhu cầu lưu trữ, xử lý dữ liệu ngày càng tăng, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào hạ tầng nước ngoài. Hạ tầng số chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được phát triển đồng bộ, thông suốt và bảo đảm an toàn, tạo nền móng vững chắc cho mọi hoạt động kinh tế số.

Cùng với phát triển hạ tầng số, việc khuyến khích đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp là giải pháp mang tính quyết định. Theo các chuyên gia, Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong việc ứng dụng công nghệ số, chuyển đổi mô hình sản xuất - kinh doanh và tham gia vào chuỗi giá trị số. Các chương trình hỗ trợ về tài chính, tư vấn, đào tạo nhân lực số, cũng như kết nối doanh nghiệp với các viện nghiên cứu, trường đại học và start up công nghệ cần được triển khai hiệu quả, thực chất. Đồng thời, cần hình thành và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi doanh nghiệp có thể thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới, sản phẩm mới dựa trên các công nghệ số...

Một giải pháp quan trọng không kém là xây dựng cơ chế, chính sách linh hoạt, tạo môi trường thuận lợi cho phát triển kinh tế số. Trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh chóng, khung khổ pháp lý cần mang tính mở, kịp thời cập nhật, vừa tháo gỡ các rào cản về thủ tục hành chính, vừa khuyến khích sáng tạo, đồng thời bảo đảm quản lý hiệu quả. Đặc biệt, việc thúc đẩy hợp tác công - tư trong phát triển hạ tầng số, nền tảng số và các dịch vụ công trực tuyến sẽ giúp huy động hiệu quả nguồn lực xã hội, nâng cao chất lượng dịch vụ và hiệu quả quản lý nhà nước.

Kinh tế số chỉ thực sự trở thành động lực đột phá khi Việt Nam triển khai đồng thời và nhất quán các giải pháp về hạ tầng, doanh nghiệp và thể chế. Với quyết tâm chính trị cao, sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội, kinh tế số sẽ góp phần quan trọng đưa Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và chủ động hội nhập trong kỷ nguyên số. Việc xây dựng một nền kinh tế số mạnh mẽ không chỉ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia mà còn tạo nền tảng tăng trưởng bền vững và bao trùm trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Hương Bình