Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu chuyển mạnh từ 'sắp xếp' sang cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước, gắn với đổi mới quản trị, phân bổ hiệu quả nguồn lực và tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế để hình thành những doanh nghiệp 'đầu tàu', dẫn dắt tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo số liệu thống kê, sau hơn ba thập kỷ thực hiện sắp xếp, đổi mới, số doanh nghiệp nhà nước đã giảm từ hơn 12.000 doanh nghiệp vào đầu những năm 1990 xuống còn 695 doanh nghiệp vào cuối năm 2025.
Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đang vướng nhiều 'điểm nghẽn', đòi hỏi cải cách mạnh để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn Nhà nước tại doanh nghiệp...
Theo Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) Phan Đức Hiếu, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước (DNNN) trong giai đoạn mới không còn là câu chuyện giảm số lượng doanh nghiệp thông qua sáp nhập, giải thể hay thoái vốn, mà phải hướng tới mục tiêu cốt lõi là nâng cao hiệu quả hoạt động, năng lực cạnh tranh và phát huy vai trò dẫn dắt của khu vực kinh tế nhà nước theo tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Hà Nội đặt mục tiêu cắt giảm mạnh mẽ số lượng doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) từ 53 đơn vị xuống chỉ còn 17 đơn vị vào năm 2030, đồng thời hoàn tất thoái vốn tại các doanh nghiệp cổ phần vào năm 2028.
Thủ tướng giao Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thiện phương án sắp xếp doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước và đẩy mạnh cổ phần hóa, báo cáo cấp có thẩm quyền trong tháng 8 năm 2026 và hoàn thiện, trình phê duyệt Đề án tái cơ cấu SCIC trong tháng 7 năm 2026.
Dù nắm giữ khối tài sản khoảng 4,5 triệu tỷ đồng, tiến trình tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước giai đoạn 2021-2025 vẫn chưa đạt kỳ vọng. Đây là nhận định của các chuyên gia tại hội thảo 'Tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng', do Báo Tiền Phong tổ chức tại Hà Nội.
Dù hiện tại số lượng doanh nghiệp Nhà nước chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ trong nền kinh tế song khu vực này vẫn đang nắm giữ nguồn lực lớn trong các ngành và lĩnh vực then chốt. Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, việc tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước không còn dừng lại ở yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động đơn thuần, mà phải hướng tới sự tinh gọn, hiệu quả và phát huy tối đa vai trò dẫn dắt trong các lĩnh vực chiến lược…
Nhiều chuyên gia cho rằng muốn doanh nghiệp Nhà nước thực sự dẫn dắt tăng trưởng, cần trao quyền tự chủ, tách chức năng quản lý nhà nước khỏi quản lý vốn, đồng thời tháo gỡ các nút thắt về đất đai, tài chính và cổ phần hóa.
Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước là nhiệm vụ chiến lược nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia, tạo dư địa cho tăng trưởng và xây dựng lực lượng doanh nghiệp nhà nước thực sự đóng vai trò dẫn dắt trong bối cảnh phát triển mới.
Ông Phan Đức Hiếu, Đại biểu Quốc hội XVI, Ủy Ban kinh tế và tài chính Quốc hội chia sẻ, tái cơ cấu doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) không đơn thuần là giảm số lượng doanh nghiệp thông qua sáp nhập, giải thể hay thoái vốn.
Mặc dù đang nắm giữ khối tài sản và nguồn vốn rất lớn trong nhiều lĩnh vực trọng yếu của nền kinh tế, không ít doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) vẫn tăng trưởng chậm, hiệu quả sử dụng vốn chưa tương xứng. Theo các chuyên gia và nhà quản lý, vấn đề không đơn thuần nằm ở năng lực của doanh nghiệp mà còn xuất phát từ cơ chế quản trị, quyền tự chủ đối với tài sản và cách xác định vai trò của DNNN trong nền kinh tế.
Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là yêu cầu phải hoàn tất việc xử lý tài chính và phê duyệt phương án sử dụng đất trước khi thực hiện cổ phần hóa doanh nghiệp