Đánh thức những 'bản du lịch' giữa lòng Thủ đô

Du lịch bản Miền (Ba Vì) đang là điểm đến thu hút nhiều du khách. Ảnh: Hoàng Quyên

Níu chân du khách bằng bản sắc

Trong nhiều năm, Hà Nội luôn được biết đến với những giá trị di sản đặc sắc của một Thủ đô nghìn năm văn hiến. Hồ Hoàn Kiếm, khu phố cổ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hoàng thành Thăng Long hay hệ thống làng nghề truyền thống đã tạo nên sức hấp dẫn riêng của du lịch Thủ đô. Tuy nhiên, khi xu hướng du lịch thế giới chuyển mạnh từ tham quan sang trải nghiệm, từ nghỉ dưỡng đơn thuần sang khám phá văn hóa bản địa, Hà Nội đang sở hữu thêm một lợi thế mới là những điểm du lịch cộng đồng, nơi văn hóa vẫn hiện diện trong từng nếp nhà, từng bữa cơm và nhịp sống thường ngày của người dân.

Du khách ngâm chân lá thuốc của người Dao tại bản Miền. Ảnh: Hoàng Quyên

Nằm dưới chân núi Ba Vì, Bản Miền từ lâu đã nổi tiếng với nghề thuốc nam, các nghi lễ văn hóa và nghệ thuật dân gian đặc sắc của người Dao. Tại đây, du khách không chỉ tham quan mà còn được hòa mình vào nhịp sống của người dân thông qua những trải nghiệm như tắm lá thuốc Dao, chế biến các món ăn truyền thống, tìm hiểu nghề bốc thuốc... Chị Triệu Thị Oanh, chủ cơ sở một cửa hàng thuốc Nam ở Bản Miền, chia sẻ du lịch cộng đồng bắt đầu phát triển mạnh kể từ khi Hà Nội công bố “Điểm đến du lịch cộng đồng Bản Miền” vào tháng 4-2024. Nhiều đoàn du khách nước ngoài đến đây trải nghiệm, bày tỏ sự thích thú và ấn tượng với nếp sinh hoạt của người dân nơi đây.

Du lịch tại Mường Cốc (Mỹ Đức). Ảnh: Hoàng Quyên

Điểm nhấn mới nhất của du lịch cộng đồng Hà Nội là Mường Cốc, xã Mỹ Đức. Đầu tháng 7 vừa qua, Sở Du lịch Hà Nội phối hợp với chính quyền địa phương chính thức công bố sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc với chủ đề "Mường Cốc - Chạm vào bình yên", đánh dấu sự ra đời của một sản phẩm du lịch mới của Thủ đô.

Cách trung tâm Hà Nội khoảng 60km, Mường Cốc vẫn giữ được vẻ đẹp của vùng bán sơn địa với núi đá, hồ nước, đồng lúa và những bản làng của đồng bào Mường. Điều hấp dẫn du khách không nằm ở những công trình hiện đại mà ở chính sự mộc mạc, nguyên sơ của cuộc sống địa phương. Đến đây, du khách có thể nghỉ trong những ngôi nhà sàn truyền thống, đạp xe xuyên cánh đồng, trekking qua những triền núi thấp hay thưởng thức những món ăn mang đậm hương vị người Mường.

Du khách được trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa đặc sắc tại Mường Cốc. Ảnh: Hoàng Quyên

Trong khi đó, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam tại Đồng Mô (xã Đoài Phương) lại mang đến một trải nghiệm ở quy mô lớn hơn. Sau khi được chuyển giao về Hà Nội quản lý từ ngày 1-7-2026, nơi đây được kỳ vọng trở thành trung tâm văn hóa, du lịch và công nghiệp văn hóa của Thủ đô, đồng thời là cực tăng trưởng mới ở phía Tây thành phố.

Khác với một bảo tàng trưng bày tĩnh, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là không gian sống động, nơi nhiều cộng đồng dân tộc thường xuyên tổ chức lễ hội, trình diễn nghề thủ công, giới thiệu ẩm thực và thực hành các nghi lễ truyền thống. Chỉ trong một hành trình, du khách có thể khám phá không gian văn hóa của nhiều vùng miền trên cả nước, từ nhà rông Tây Nguyên, nhà dài Ê Đê đến nhà sàn của người Tày, người Mường hay những nếp nhà của đồng bào Khmer, Chăm...

Để những "bản du lịch" trở thành thương hiệu của Thủ đô

Sự ra đời của sản phẩm du lịch cộng đồng Mường Cốc, sức sống của Bản Miền hay vai trò mới của Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam cho thấy Hà Nội đang từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch cộng đồng mang bản sắc riêng. Tuy nhiên, nếu nhìn một cách tổng thể, các điểm đến này vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển. Quy mô còn nhỏ, sản phẩm chưa thật sự đa dạng, khả năng kết nối giữa các điểm đến còn hạn chế và thời gian lưu trú của du khách chưa cao. Để những "bản du lịch" thực sự trở thành sản phẩm đặc trưng của Thủ đô, Hà Nội cần một chiến lược dài hạn, đồng bộ và lấy cộng đồng làm trung tâm.

Du khách trải nghiệm các nét văn hóa độc đáo của cộng đồng các dân tộc tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam. Ảnh: M.H

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt, các điểm du lịch cần thay đổi tư duy phát triển từ những điểm đến riêng lẻ sang xây dựng một mạng lưới du lịch cộng đồng thống nhất. Hiện nay, mỗi địa phương đang khai thác lợi thế của mình theo những cách khác nhau nhưng thiếu sự liên kết để tạo thành chuỗi sản phẩm hấp dẫn.

Trong khi đó, khoảng cách giữa các điểm đến không quá xa và hoàn toàn có thể hình thành những tuyến du lịch trải nghiệm kéo dài từ hai đến ba ngày. Chẳng hạn, du khách có thể bắt đầu hành trình từ Sơn Tây - Ba Vì với Bản Miền và các điểm du lịch sinh thái, tiếp tục đến Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam để khám phá không gian văn hóa của 54 dân tộc, rồi xuôi về phía Nam đến Mường Cốc, kết hợp với thắng cảnh Hương Sơn và các làng nghề của Mỹ Đức.

Còn theo Chủ tịch Liên Chi hội Du lịch Xanh Việt Nam Phùng Quang Thắng, muốn phát triển bền vững, mỗi "bản du lịch" phải có một câu chuyện riêng. Mường Cốc cần được định vị là không gian trải nghiệm văn hóa Mường gắn với cảnh quan bán sơn địa và nhịp sống yên bình của cư dân bản địa. Bản Miền nên phát huy lợi thế về văn hóa Dao, nghề thuốc nam, chăm sóc sức khỏe và du lịch nghỉ dưỡng. Trong khi đó, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam cần trở thành trung tâm tổ chức các lễ hội văn hóa, sự kiện nghệ thuật, trình diễn nghề thủ công và các chương trình trải nghiệm quy mô quốc gia, tạo sức hút quanh năm thay vì chỉ sôi động vào các dịp lễ hội.

Gợi ý cho phát triển du lịch cộng đồng tại Hà Nội, Giám đốc Công ty lữ hành Travelogy Vũ Văn Tuyên cho rằng điểm yếu của các điểm du lịch cộng đồng là thiếu cơ sở lưu trú. Vì thế, để giữ chân du khách trải nghiệm dài ngày, các địa phương cần đầu tư các cơ sở lưu trú, homestay chất lượng. Ngoài ra, ông Vũ Văn Tuyên cho rằng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, Hà Nội có thể xây dựng bản đồ số dành riêng cho các điểm du lịch cộng đồng; tích hợp đặt phòng, đặt tour, thanh toán trực tuyến và thuyết minh đa ngôn ngữ trên nền tảng số.

Có thể nói, lợi thế lớn nhất của du lịch cộng đồng Hà Nội không phải là những cảnh quan hùng vĩ hay các khu nghỉ dưỡng sang trọng, mà chính là chiều sâu văn hóa được gìn giữ trong từng cộng đồng dân cư. Trong hành trình xây dựng Hà Nội trở thành trung tâm du lịch lớn của khu vực, những "bản du lịch" ấy có thể không phải là những điểm đến đông đúc nhất, nhưng sẽ là những nơi để lại nhiều cảm xúc.