Challenger 3 trước nguy cơ lỗi thời: phân tích kỹ thuật

Báo cáo của Trung tá Stuart Crawford đánh giá chương trình xe tăng Challenger 3 có nguy cơ lạc hậu ngay từ khi ra đời. Dự án dựa trên khung thân và cấu trúc của Challenger 2, trong khi trọng lượng chiến đấu dự kiến gần 80 tấn nhưng vẫn dùng động cơ 1.200 mã lực. Việc lực lượng Anh chỉ trang bị 60 hệ thống phòng vệ chủ động (APS) cho toàn bộ đội xe làm dấy lên lo ngại về khả năng sống sót trước mối đe dọa hiện đại như UAV và tên lửa chống tăng.

Tổng quan

Theo kế hoạch, Anh chế tạo 148 chiếc Challenger 3 để thay thế dần Challenger 2 đã phục vụ từ thập niên 1990. Crawford cho rằng việc tiếp tục nâng cấp trên một triết lý thiết kế cũ khiến Challenger 3 chỉ là phiên bản cuối cùng của tư duy quá khứ, khó phù hợp với yêu cầu tác chiến hiện đại.

Phân tích kỹ thuật

Trọng lượng và động cơ

Challenger 3 dự kiến nặng gần 80 tấn nhưng vẫn dùng động cơ 1.200 mã lực như đời trước, đặt dấu hỏi về tỷ số công suất/trọng lượng và khả năng cơ động. Crawford dẫn phản ánh từ binh sĩ Ukraine vận hành Challenger 2 rằng động cơ hiện tại là quá yếu so với trọng lượng xe, cho thấy nguy cơ lặp lại hạn chế này trên Challenger 3 nếu không có thay đổi căn bản.

Bảo vệ chủ động và chống UAV

Crawford lưu ý toàn lực lượng Anh chỉ có 60 hệ thống APS, một con số hạn chế so với quy mô đe dọa trên chiến trường. Trong bối cảnh UAV trinh sát và tấn công lan rộng, thiếu vắng APS đồng bộ khiến xe tăng hạng nặng trở thành mục tiêu dễ bị phát hiện và đánh trúng, đặc biệt khi tác chiến cường độ cao.

Kiến trúc tháp pháo và kíp lái

Cách bố trí ba người trong tháp pháo (pháo thủ, nạp đạn, chỉ huy) bị đánh giá là lỗi thời khi công nghệ nạp đạn tự động và tháp pháo điều khiển từ xa ngày càng phổ biến. Crawford cho rằng xu hướng tương lai là kíp lái ngồi trong khoang bọc giáp riêng biệt trong thân xe, giảm thiểu rủi ro khi tháp pháo bị xuyên phá. Thiết kế kiểu này từng được nhắc đến với T-14 Armata. Sự chuyển dịch sang tháp pháo tự động và điều khiển số hóa cũng nhằm rút ngắn chu trình phát hiện–ngắm bắn–khai hỏa trước các mối đe dọa nhanh và nhỏ như UAV cảm tử.

Bài học chiến thuật từ Ukraine

Báo cáo nhấn mạnh thực tế chiến trường Ukraine. Theo thống kê của các nguồn quốc phòng phương Tây, trong nửa đầu năm 2025 Ukraine mất 27 trong số 31 xe M1A1 Abrams được viện trợ, tương đương 87% lực lượng. Hầu hết xe Leopard 2 bị phá hủy hoặc bị bỏ lại chỉ sau vài tháng tham chiến từ cuối năm 2023. Một xe Challenger 2 cũng đã bị tên lửa chống tăng Nga phá hủy tại Zaporizhia, đánh dấu tổn thất thực chiến đầu tiên của dòng xe này. Những dữ kiện trên củng cố nhận định rằng xe tăng hạng nặng phương Tây dễ bị phát hiện và tổn thương trong môi trường cảm biến–hỏa lực dày đặc.

So sánh và xu hướng thiết kế

Crawford chỉ ra các dòng T-72, T-80, T-90 của Liên Xô/Nga, nặng khoảng 45–50 tấn, đạt cân bằng tốt giữa hỏa lực, cơ động và bảo vệ. Ông đề xuất chuyển hướng sang mẫu xe nhỏ hơn, nhẹ hơn, rẻ hơn, với tháp pháo điều khiển từ xa, kíp lái an toàn trong thân, trang bị APS và hệ thống chống UAV. Xu hướng này cũng được phản ánh qua Type 100 của Trung Quốc, ra mắt đầu tháng 9/2025, với cấu hình gọn nhẹ, tháp pháo tự động, điều khiển số hóa, ưu tiên bảo vệ kíp lái và phản ứng nhanh với UAV; được coi là bài học trực tiếp từ Ukraine.

Hàm ý cho Anh sau Challenger 3

Với số lượng 148 chiếc, Crawford đặt vấn đề về hiệu quả duy trì một dòng xe tăng riêng. Ông đề xuất Anh nên tham gia dự án xe tăng châu Âu MARTE để phát triển thế hệ mới theo hướng nhẹ hơn, mô-đun, tự động hóa cao, đồng thời các doanh nghiệp quốc phòng Anh có thể đóng góp ở các mảng bảo vệ, quang học, động cơ và giảm xóc. Một số ý kiến chuyên gia bổ sung rằng nếu tìm lựa chọn ngoài châu Âu, Hàn Quốc là đối tác tiềm năng với K2 Black Panther đang tương thích tiêu chuẩn NATO và chương trình kế nhiệm K3 hướng tới thiết kế nhẹ, mô-đun và tự động hóa.

Bảng thông số đã nêu trong nguồn

Kết luận

Theo đánh giá của Crawford, Challenger 3 phản ánh giới hạn của triết lý xe tăng hạng nặng trong kỷ nguyên cảm biến dày đặc, UAV và hỏa lực chính xác. Xu hướng đang nghiêng về nền tảng nhẹ hơn, tự động hóa cao, kíp lái an toàn trong thân, có APS và năng lực chống UAV. Trong bối cảnh tốc độ, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo trở thành yếu tố quyết định, câu hỏi đặt ra là mức độ phù hợp của những xe tăng gần 80 tấn với chiến trường hiện đại.

CTVX