Cần sớm tu bổ, tôn tạo chùa Vích

Chùa Vích gắn liền với lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp ở xã Vạn Lộc.

Chùa tọa lạc tại thôn Tân Lộc, xã Vạn Lộc, sở hữu thế đất “tựa sơn hướng hải” đầy linh khí. Phía sau chùa là dãy núi Lạch Trường hùng vĩ, mặt hướng ra biển, phía Tây có dòng sông Kênh De bao quanh. Công trình được quy hoạch theo lối kiến trúc hình chữ “công” truyền thống, gồm: Tam quan, bái đường, trung đường, chính điện, nhà thờ tổ và nhà thờ mẫu. Tất cả kết nối thành một chỉnh thể kiến trúc uy nghiêm, giao hòa tuyệt đối giữa thiên nhiên và nhịp sống xóm làng.

Kiến trúc chùa tuân thủ nghiêm ngặt lối dựng hình truyền thống. Phần mái chùa chiếm hơn nửa chiều cao công trình, tạo cảm giác bề thế nhưng thanh thoát nhờ hệ thống mái đao cong vút tại chính điện. Chùa sử dụng khung gỗ dân gian theo lối “bào trơn, đóng bén”, giản lược chạm khắc để giữ nét mộc mạc, vững chãi.

Điểm nhấn độc đáo của chùa là các bức tường được xây dựng bằng 928 chiếc tiểu sành, theo người dân địa phương, đó là biểu tượng của cứu nhân độ thế quy tập các linh hồn chúng sinh về ăn mày cửa Phật. Các chi tiết trang trí như hoa văn lửa, đường kỷ hà trên đỉnh nóc tạo nên diện mạo tinh xảo cho bái đường.

Không gian nội thất chùa Vích mang đậm phong cách Á Đông qua sự sắp đặt nhịp nhàng giữa hệ thống tượng thờ và đồ tế khí. Chùa hiện lưu giữ 11 pho tượng gỗ và 16 pho tượng đất, trong đó bộ tam thế gây ấn tượng mạnh bởi đường nét thanh thoát, toát lên vẻ tự tại. Bên cạnh đó, các bảo vật như bia đá, chuông đồng, long khám... với nghệ thuật chạm khắc sơn son thếp vàng cầu kỳ đã phản ánh trình độ tạo hình điêu luyện của nghệ nhân giai đoạn thế kỷ XVII - XIX. Những di vật này không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn là chứng tích cho sự phát triển rực rỡ của di tích qua nhiều thời đại.

Chùa Vích gắn liền với lịch sử đấu tranh chống thực dân Pháp, giải phóng dân tộc ở vùng đất Vạn Lộc. Điều này thể hiện rõ vào thời điểm cuối thế kỷ XIX, hưởng ứng chiếu Cần Vương các sĩ phu Hậu Lộc như Phạm Bành, Hoàng Bật Đạt đã chiêu mộ nghĩa quân xây dựng căn cứ Ba Đình. Tại làng Y Bích - Lộc Tiên, các nho sĩ, lý dịch như Đinh Chương Thâu, Nguyễn Đình Thống, Nguyễn Đình Phát, Dương Văn Chuốc cùng đông đảo trai tráng đã hăng hái gia nhập. Sau khi căn cứ Ba Đình thất thủ, giặc Pháp tràn về tàn phá làng quê và định phá hủy chùa Vích. Nhờ tinh thần đấu tranh kiên quyết của Nhân dân, ngôi chùa được bảo vệ vẹn nguyên đến ngày nay.

Giai đoạn 1936-1945, phong trào cách mạng phát triển mạnh mẽ, chùa Vích trở thành căn cứ cách mạng bí mật quan trọng. Nơi đây không chỉ là điểm trú ẩn an toàn cho các nhà chí sĩ như Đinh Chương Dương, Tố Hữu... mà còn là nơi tổ chức lớp dạy chữ Quốc ngữ, truyền bá Chủ nghĩa Mác-Lênin và diễn ra các cuộc họp then chốt của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa và Đảng bộ huyện Hậu Lộc cũ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Với những giá trị về mặt lịch sử, văn hóa, năm 1994 chùa Vích được công nhận là di tích lịch sử cách mạng. Đến năm 2008, chùa được công nhận là di tích lịch sử - kiến trúc, nghệ thuật quốc gia. Phát huy những giá trị truyền thống, ngày nay chùa vẫn là “điểm tựa” tâm linh của Nhân dân trong và ngoài xã Vạn Lộc. Bà Lê Thị Lan ở thôn Tân Lộc, xã Vạn Lộc, cho biết: "Tôi và bà con trong xã thường đến chùa Vích để chiêm bái và làm công quả. Đây không chỉ là không gian tâm linh mà còn là nơi gắn kết cộng đồng, giúp mọi người gần gũi và đoàn kết với nhau hơn".

Dù luôn được chính quyền và Nhân dân xã Vạn Lộc quan tâm, đầu tư tôn tạo để phục vụ đời sống tín ngưỡng địa phương, nhưng trước tác động của thời gian, nhiều hạng mục của chùa đang bị xuống cấp nghiêm trọng.

Sư cô Thích Nữ Đề Thông, trụ trì chùa Vích, cho biết: "Nhiều hạng mục của chùa đang trong tình trạng hư hỏng nặng. Hệ thống cột gỗ, đòn tay bị mối mọt, mái chùa nứt, trời mưa nước mưa chảy thẳng xuống sàn Tam Bảo. Đáng lo ngại nhất là các pho tượng cổ quý giá đang phải “đội mưa”, đối mặt với nguy cơ hư hại bất cứ lúc nào. Mong rằng các cơ quan chức năng sớm quan tâm, triển khai tôn tạo lại chùa để đảm bảo an toàn cho phật tử và du khách".

Được biết, để tu bổ và tôn tạo di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia chùa Vích, xã Vạn Lộc đã chủ động khảo sát, báo cáo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đồng thời phối hợp lập hồ sơ đề xuất, cung cấp tư liệu lịch sử và đánh giá hiện trạng để triển khai dự án.

Bài và ảnh: Mạnh Hải