Cần ban hành chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI

Thông tin tại tọa đàm cho thấy, thời gian qua, AI đã được ứng dụng rộng rãi, góp phần sáng tạo các tác phẩm-sản phẩm báo chí; tiết kiệm thời gian, công sức, nhân lực, chi phí cho việc tác nghiệp và vận hành tòa soạn… Hiệu quả của AI đang được phát huy tích cực.

Song, thực tế cũng đặt ra yêu cầu kiểm chứng sự trung thực của thông tin; sự chân thực của tác phẩm-sản phẩm báo chí; vai trò và dấu ấn của con người và cả liều lượng trong việc sử dụng AI; đặc biệt là yêu cầu giữ gìn đạo đức nghề báo…

Ông Bùi Công Duyến, Giám đốc sản phẩm Tòa soạn hội tụ ONECMS, Công ty cổ phần Công nghệ NEKO cho hay, AI có thể được sử dụng để phát hiện và kiểm chứng tin giả; phát hiện văn bản thông qua việc nhận diện mô hình ngôn ngữ đặc trưng, phát hiện deepfake nhờ thuật toán thị giác máy tính biết chỉnh sửa.

Bên cạnh đó, AI cũng được sử dụng để cá nhân hóa nội dung báo chí và tự động hóa quy trình biên tập. Nhờ vào AI, các phóng viên, biên tập viên cũng có thể phân tích dữ liệu để tổng hợp vào bài viết của mình.

Tuy nhiên, việc sử dụng AI cũng đặt ra nhiều thách thức và lo ngại về đạo đức. “AI có thể tạo ra thông tin bịa đặt mà nghe có vẻ hợp lý, tạo ra video, âm thanh giả đánh lừa người xem. AI phản ánh định kiến trong dữ liệu huấn luyện, chi phối đến tính minh bạch của thông tin với độc giả. Do đó, cần giám sát, kiểm chứng để bảo đảm tính đa dạng và công bằng trước khi công bố thông tin”, ông Bùi Công Duyến nói thêm.

Nhà báo Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử nhận định, AI giúp các cơ quan báo chí có nhiều sản phẩm mới và cần coi AI như trợ lý.

Nhà báo Hoàng Nhật cho hay, Báo Nhân Dân đã sử dụng hiệu quả AI trong hoạt động xuất bản như rà soát lỗi chính tả, gợi ý văn phong phù hợp với quy định của báo. AI làm tốt những thao tác lặp đi lặp lại, giải phóng các phóng viên khỏi công việc nhàm chán để tập trung cho sáng tạo.

"Nhờ AI, chúng tôi có khả năng phân tích dữ liệu rất tốt. Một số sản phẩm của chúng tôi như loạt bài về tình hình bão lũ, ô nhiễm không khí, so sánh lượng mưa... thông qua sự hỗ trợ của AI cũng đã xây dựng được đồ họa, biểu đồ rất sinh động. Thay vì mất vài ngày để làm các đồ họa thì với sự hỗ trợ của AI, chúng tôi chỉ mất chừng 30 phút”, ông Hoàng Nhật cho biết.

Chia sẻ về thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong hoạt động báo chí cũng như tăng cường vai trò quản lý của Nhà nước trên nền tảng công nghệ, bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó Cục trưởng Cục Báo chí, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dẫn một khảo sát do Viện Báo chí-Truyền thông, Học viện Báo chí và Tuyên truyền thực hiện với 240 phóng viên, biên tập viên cho thấy, có 96,3% nhà báo đã từng sử dụng AI ở mức độ khác nhau trong công việc báo chí.

Một khảo sát khác tổng hợp bởi IPS, Hiệp hội Nhà báo và các tổ chức truyền thông cho thấy hơn 60% cơ quan báo chí đã ứng dụng hoặc lên kế hoạch ứng dụng AI vào năm 2024 cao gấp đôi so với năm trước đó.

Tuy nhiên, mức độ ứng dụng vẫn tập trung nhiều vào hỗ trợ sản xuất nội dung, chỉnh sửa, kiểm tra và dịch thuật, còn sử dụng AI một cách chiến lược ở quy mô toàn tổ chức là còn hạn chế.

“AI được sử dụng về kỹ thuật-tốc độ, không phải khâu cốt lõi của nghề báo. Các tác vụ liên quan giá trị, đánh giá, đạo đức, trách nhiệm xã hội vẫn do con người nắm giữ. Như vậy, các cơ quan báo chí vẫn có sự kiểm soát khi sử dụng AI”, bà Đặng Thị Phương Thảo nhấn mạnh.

Cảnh báo những rủi ro khi sử dụng AI, bà Đặng Thị Phương Thảo cho rằng, về lâu dài, sử dụng AI sẽ tác động đến chất lượng đội ngũ làm báo, lệ thuộc vào AI, giảm năng lực tác nghiệp độc lập và suy giảm bản lĩnh chính trị, nghiệp vụ.

Do đó, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, khung pháp lý về báo chí như rà soát, cập nhật Luật Báo chí, Luật Sở hữu trí tuệ hoặc các nghị định hướng dẫn để bổ sung quy định liên quan đến sản xuất nội dung báo chí có sự tham gia của AI; trách nhiệm pháp lý khi AI tạo ra thông tin sai lệch, vi phạm đạo đức, bản quyền…

Việc hoàn thiện này nhằm mục tiêu quản lý được AI nhưng không kìm hãm đổi mới sáng tạo; xây dựng chuẩn mực đạo đức và quy tắc ứng xử với AI trong báo chí. Việc ban hành Bộ quy tắc sử dụng AI trong hoạt động báo chí sẽ làm căn cứ để các cơ quan báo chí triển khai thống nhất.

Bà Đặng Thị Phương Thảo cũng cho rằng, cần phải ban hành chiến lược quốc gia về báo chí trong kỷ nguyên AI như hỗ trợ hạ tầng công nghệ, nền tảng dùng chung và khuyến khích thí điểm các mô hình báo chí mới ứng dụng AI, nhưng có kiểm soát.

Đồng thời, việc đào tạo, phát triển nguồn nhân lực báo chí cũng cần chú trọng nội dung kỹ năng số, AI, dữ liệu, xây dựng chuẩn năng lực mới cho người làm báo trong thời đại AI.

Phó Cục trưởng Cục Báo chí khẳng định, trước làn sóng AI, cơ quan quản lý nhà nước và báo chí không chỉ là “người kiểm soát” mà phải là người kiến tạo, dẫn dắt và bảo vệ giá trị cốt lõi của báo chí. Người làm báo không chỉ là trao thông tin mà phải trao niềm tin, truyền cảm hứng tích cực cho xã hội, không hoàn toàn lệ thuộc vào AI.

Phát biểu tại tọa đàm, Phó Tổng Biên tập Báo Nhân Dân Phan Văn Hùng cho biết, Ban Tổ chức tọa đàm sẽ tổng hợp ý kiến tư vấn để đề xuất Đảng, Nhà nước và đơn vị liên quan trong phát triển các chính sách khả thi và quy định cụ thể nhằm thúc đẩy hiệu quả ứng dụng AI, quản lý hiệu quả AI trong hoạt động báo chí nói riêng và các hoạt động khác trong kinh tế số, dữ liệu số nói chung.

Tường Minh