Bản hùng ca trên Đường 20

Bài 1: Những cái chết hóa thành bất tử

Trong đêm công đồn Ngô Văn vào năm 1969, 11 chiến sĩ cách mạng đã ngã xuống, thân xác họ còn bị tra tấn, hành hạ để thị uy trước Nhân dân. Câu chuyện về cuộc tập kích và hình ảnh của những chiến sĩ anh dũng hi sinh đã trở thành bản hùng ca bất diệt.

Ông Phạm Công Thành kể lại câu chuyện trận đánh Đồn Ngô Văn

Mệnh lệnh “nổi dậy toàn miền”

Người kể lại câu chuyện về trận đánh Đồn Ngô Văn là ông Phạm Công Thành (78 tuổi), nguyên Bí thư Đảng ủy xã những năm 90, nguyên Chủ tịch Hội Chiến sĩ cách mạng bị địch bắt tù đày xã Lộc An, huyện Bảo Lâm (nay là xã Bảo Lâm 2).

Ông là nhân chứng hiếm hoi còn sống và cũng là em rể của liệt sĩ Phạm Ngọc Châu – một trong 11 người đã hy sinh trong trận đánh năm đó.

Ông Thành nhớ lại: Đó là thời điểm phát động "nổi dậy toàn miền". Ở đâu cũng phải nổ súng để phá kế hoạch "bình định cấp tốc" của Mỹ trong chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh", tạo sức ép tại Hội nghị Paris.

Lực lượng ta ở khu vực đồn điền Tứ Quý chủ yếu là thanh niên lao động, công nhân chè - cà phê từ nhiều vùng vào làm thuê rồi được giác ngộ, tham gia cách mạng.

Địch thì bố phòng dày đặc để bảo vệ đoạn đường trọng yếu trên Đường 20 (nay là Quốc lộ 20). Đồn Ngô Văn do Mỹ xây dựng kiên cố, sau giao cho quân đội Việt Nam Cộng hòa, với 6 - 7 lớp rào kẽm gai, mìn gài dày đặc theo hình chữ A.

Sau giải phóng, chính ông Thành đã tham gia đội gỡ mìn và gỡ được hơn 100 trái, qua đó càng hiểu độ kiên cố của cứ điểm này.

Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ xã Lộc An (xã Bảo Lâm 2 hiện nay)

Đêm khốc liệt

Đêm 3/11/1969, toàn bộ lực lượng địa phương – một đại đội – bất ngờ tấn công Đồn Ngô Văn. Địa hình trống trải và hỏa lực địch mạnh khiến ta khó tiếp cận.

Rạng sáng 4/11/1969, sau khi tiêu diệt một đại đội bảo an, quân ta buộc phải rút lui. Trong trận này, 11 chiến sĩ hy sinh; 10 người ngã xuống tại chỗ, một người bị thương nặng, vướng mìn đứt lìa hai chân, bị địch bắt và giết hại.

Chiến sĩ đó là liệt sĩ Huỳnh Văn Tào, Chính trị viên phó, Phó Đại đội trưởng Đại đội 715. Khi bị thương nặng, ông được đưa vào bệnh viện của địch. Chúng dụ dỗ ông đầu hàng để được cứu chữa. Nhưng ông đã dồn toàn bộ hơi sức cuối cùng để quát thẳng vào chúng: Người giải phóng quân không bao giờ đầu hàng.

Không khai thác được gì, địch bắn chết ông. Ông Thành, bạn học của liệt sĩ Tào, nói rằng tính cách kiên cường ấy hoàn toàn đúng với con người ông.

Sau trận đánh, tội ác của địch còn tiếp diễn. Chúng lượm xác chiến sĩ, buộc vào xe kéo lê trên đoạn đường giữa xã Lộc An và Bảo Lộc, chặt đầu bêu trên thùng phuy để uy hiếp dân chúng, gieo nỗi sợ hãi và ngăn họ đi theo cách mạng.

Nhiều chiến sĩ trẻ, là dân lao động nhập cư, không có thân thích. Những người có gia đình ở địa phương cũng không thể đứng ra nhận thi thể, bởi nếu nhận, cả gia đình sẽ bị khủng bố, bắt bớ, thậm chí sát hại. Sự bất lực và đau đớn ấy ám ảnh Nhân dân địa phương suốt nhiều năm.

Vườn cà phê, nơi tìm thấy một số di cốt liệt sĩ

Các anh đã hóa thành bất tử

Địch chôn vùi thi thể các chiến sĩ qua loa ở mương nước ven đường. Sau đó, chúng tiếp tục ủi đất, lấp xác vào một vườn cà phê gần đó. Năm 1973, khi Mỹ mở rộng Đường 20, xe ủi công trình đã san phẳng toàn bộ dấu vết còn lại, khiến hài cốt 11 chiến sĩ bị thất lạc hoàn toàn.

Sau ngày đất nước thống nhất, công tác tìm kiếm và quy tập hài cốt gặp vô vàn khó khăn. Chỉ một số mảnh xương nhỏ và vải dù do người dân phát hiện trong hố trồng cà phê được đưa về Nghĩa trang liệt sĩ TP. Bảo Lộc.

Để tưởng nhớ các anh, chính quyền và Nhân dân đã dựng Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ xã Lộc An (nay là xã Bảo Lâm 2) ngay gần nơi 11 chiến sĩ ngã xuống. Tên tuổi, quê quán của 10/11 liệt sĩ được khắc ghi trang trọng. Một liệt sĩ không thể xác định danh tính nên được tưởng niệm chung.

Nhà bia tưởng niệm liệt sĩ xã Lộc An trở thành nơi thay mộ phần cho những người con quả cảm của vùng đất Nam Tây Nguyên. Đây là nơi các thế hệ hôm nay và mai sau gửi gắm lòng biết ơn, tri ân sự hy sinh của những người đã nằm xuống trong thời khắc đầy máu lửa ấy.

Hoàng Linh