Australia: Thu hồi chi phí an toàn sinh học còn nhiều hạn chế

Hệ thống an toàn sinh học được đánh giá là một trong những nền tảng quan trọng bảo vệ môi trường, nền kinh tế và đời sống của Australia. Ảnh: anao.gov.au

Mô hình tính phí chưa phản ánh đúng chi phí

Báo cáo kiểm toán vừa được ANAO công bố mới đây cho thấy, việc quản lý các cơ chế thu hồi chi phí an toàn sinh học của DAFF mới đạt hiệu quả một phần. Mặc dù Bộ đã xây dựng mô hình tính phí để ước tính chi phí đầu ra và làm cơ sở xác định các khoản phí, lệ phí, song chưa chứng minh được các mức giá được ban hành phản ánh chi phí hiệu quả thực tế hoặc mức chi phí tối thiểu. Bên cạnh đó, mô hình tính phí cũng chưa được áp dụng nhất quán trong quá trình xác định giá.

Theo Chính sách Thu hồi chi phí của Chính phủ Australia, hiệu quả của cơ chế thu hồi chi phí phụ thuộc vào việc mô hình tính phí phải đo lường và phản ánh chính xác chi phí, đồng thời cân bằng giữa độ chính xác và chi phí xây dựng, vận hành mô hình. Tuy nhiên, kiểm toán cho rằng DAFF vẫn còn những hạn chế trong việc đáp ứng yêu cầu này.

Báo cáo chỉ ra, DAFF đã phân bổ chi phí cho từng đầu ra của các hoạt động cụ thể, nhưng chưa xây dựng sơ đồ hoặc phân bổ chi phí đối với các quy trình nghiệp vụ chính tạo ra các đầu ra đó. Điều này làm giảm tính minh bạch trong xác định chi phí thực hiện hoạt động, đồng thời gia tăng rủi ro các khoản chi phí ước tính không phản ánh đúng chi phí thực tế.

Theo ANAO, hạn chế này ảnh hưởng đến khả năng bảo đảm rằng các mức phí và lệ phí được xác định trên cơ sở chi phí hiệu quả tối thiểu, đồng thời làm giảm khả năng chứng minh với các bên liên quan rằng hoạt động thu hồi chi phí được thực hiện với mức chi phí phù hợp.

Trong năm 2024, DAFF đã tiến hành ba đợt rà soát về tính hiệu quả của mô hình tính phí. Các đợt rà soát đã chỉ ra nhiều rủi ro liên quan đến độ chính xác của các ước tính chi phí, tính minh bạch của cơ sở chi phí cũng như nguy cơ bù chéo chi phí giữa các hoạt động, khi khoản thu hồi thừa ở hoạt động này có thể bù đắp cho khoản thu hồi thiếu ở hoạt động khác.

Tăng cường minh bạch, kiểm soát rủi ro trong thu hồi chi phí

Bên cạnh những hạn chế trong mô hình tính phí, ANAO cũng chỉ ra nhiều bất cập trong quá trình thực hiện cơ chế thu hồi chi phí.

Theo ANAO, 81% mức giá an toàn sinh học được tham chiếu trực tiếp hoặc chủ yếu dựa trên các tính toán của mô hình tính phí. Tuy nhiên, có tới 34% mức giá được áp dụng trong năm 2023-2024 không được xác định trực tiếp từ mô hình này. Đáng chú ý, khi trình phê duyệt các mức giá, DAFF không tham vấn Thư ký hoặc Bộ trưởng về việc các mức giá này không dựa trực tiếp trên mô hình tính phí, cũng như không giải trình lý do không sử dụng kết quả tính toán của mô hình. Sau đó, các mức giá này tiếp tục được chỉ số hóa trong các năm 2024-2025 và 2025-2026.

Báo cáo cũng cho thấy doanh thu thu hồi chi phí an toàn sinh học của DAFF đều cao hơn chi phí trong các năm 2023-2024, 2024-2025 và 2025-2026. Tuy nhiên, theo đánh giá kiểm toán, đây không phải là dấu hiệu cho thấy cơ chế thu hồi chi phí được vận hành hiệu quả. Thay vào đó, ANAO cho rằng, khả năng của DAFF trong việc nhận diện, đánh giá và xử lý các trường hợp thu hồi thiếu hoặc thu hồi thừa còn hạn chế.

Theo ANAO, DAFF chưa quản lý hiệu quả rủi ro bù chéo chi phí giữa các hoạt động. Việc chưa nhận diện đầy đủ các khu vực phát sinh thu hồi thiếu hoặc thu hồi thừa làm hạn chế khả năng giám sát, phân tích nguyên nhân cũng như áp dụng các biện pháp điều chỉnh phù hợp nhằm bảo đảm mức phí phản ánh đúng chi phí thực hiện từng hoạt động.

Từ các phát hiện kiểm toán, ANAO đưa ra sáu khuyến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế thu hồi chi phí an toàn sinh học. Trong đó, kiến nghị DAFF tăng cường tính minh bạch và giám sát chi phí đối với các quy trình nghiệp vụ chính; nâng cao độ chính xác của các yếu tố phân bổ chi phí; hoàn thiện Chính sách Thu hồi chi phí và Hướng dẫn tính phí; áp dụng nhất quán mô hình tính phí trong quá trình xác định mức giá và ghi nhận, thông báo rõ lý do khi mức giá được xác định ngoài mô hình.

Bên cạnh đó, ANAO cũng đề nghị DAFF bảo đảm việc điều chỉnh mức giá theo chỉ số hóa phù hợp với chi phí ước tính của các hoạt động an toàn sinh học; đồng thời đánh giá đầy đủ các rủi ro liên quan đến tình trạng thu hồi thiếu hoặc thu hồi thừa doanh thu để áp dụng các biện pháp kiểm soát và xử lý phù hợp.

Theo báo cáo, DAFF đã đồng ý về mặt nguyên tắc với các khuyến nghị liên quan đến tăng cường minh bạch trong giám sát chi phí và áp dụng nhất quán mô hình tính phí khi xác định mức giá; đồng thời đồng ý với các khuyến nghị về nâng cao độ chính xác của việc phân bổ chi phí, hoàn thiện chính sách và hướng dẫn tính phí, bảo đảm việc chỉ số hóa phù hợp với chi phí thực tế cũng như tăng cường quản lý rủi ro đối với tình trạng thu hồi thiếu hoặc thu hồi thừa./.

(Theo anao.gov.au và tổng hợp)