Áp lực kép với doanh nghiệp bán lẻ ô tô

Trong bối cảnh sức mua chưa thực sự đồng đều và người tiêu dùng ngày càng nhạy cảm hơn với giá, doanh số tăng không còn đồng nghĩa với việc các đại lý và nhà phân phối có thể dễ dàng cải thiện lợi nhuận. Ảnh minh họa: VD

Khi thị trường bán lẻ ô tô không còn dễ kiếm tiền

Thống kê của Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho thấy, nửa đầu năm 2026 đã có hơn 328 nghìn ô tô được bán ra, tăng hơn 29% so với cùng kỳ năm ngoái. Đến tháng 7, thị trường tiếp tục tiêu thụ thêm hơn 59.000 xe, đưa tổng lượng xe bán ra trong bảy tháng đầu năm lên gần 388 nghìn chiếc.

Quy mô tiêu thụ trung bình khoảng 60.000 xe mỗi tháng được duy trì là minh chứng rõ ràng cho thấy niềm tin tiêu dùng đã quay trở lại mạnh mẽ.

Đà tăng trưởng tích cực của thị trường ô tô phản ánh sự phục hồi của nhu cầu đối với các mặt hàng có giá trị lớn, trong bối cảnh sức mua chung của nền kinh tế tiếp tục được cải thiện sau nhiều tháng bị “chững lại” bởi các yếu tố vĩ mô.

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng trong bảy tháng đầu năm 2026 đạt hơn 4,55 triệu tỷ đồng, tăng 13,1% so với cùng kỳ; nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,5%.

Tốc độ đô thị hóa nhanh, thu nhập bình quân đầu người cải thiện và nhu cầu sở hữu phương tiện cá nhân gia tăng là những yếu tố thúc đẩy thị trường ô tô Việt Nam tăng trưởng cao. Sức mua và sản lượng xe đều tăng, cho thấy tiềm năng tăng trưởng của thị trường ô tô rất lớn, tiến rất gần đến mục tiêu 700.000 xe/năm và 1 triệu xe/năm trong tương lai gần.

Kéo theo đà phục hồi của thị trường phần nào phản ánh vào kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, phân phối ô tô như Tasco, Haxaco, City Auto, VEAM, PTM, đều ghi nhận doanh thu nhảy vọt trong nửa đầu năm 2026. Tuy vậy, thị trường vẫn có sự phân hóa rõ nét trong cơ cấu của từng doanh nghiệp.

Đơn cử, mặc dù ghi nhận doanh thu lũy kế 6 tháng đạt hơn 2.656 tỷ đồng, tăng 33,6% so với cùng kỳ năm trước, nhưng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh của ông lớn chuyên phân phối Mercecdez – Benz là Haxaco (mã CK: HAX) lại âm hơn 82 tỷ đồng.

Haxaco chỉ báo lãi được là nhờ khoản lợi nhuận khác hơn 131,8 tỷ đồng, đủ bù đắp phần thua lỗ từ hoạt động kinh doanh cốt lõi. Qua đó, lợi nhuận trước thuế nửa đầu năm đạt gần 50 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế hơn 37,2 tỷ đồng, tăng gần 39% so với cùng kỳ.

Đi sâu hơn vào bảng cân đối kế toán cho thấy áp lực phía sau con số lợi nhuận của Haxaco còn nằm ở lượng vốn ngày càng lớn bị giữ trong hàng tồn kho.

Tính đến cuối tháng 6/2026, hàng tồn kho của doanh nghiệp đạt gần 1.760 tỷ đồng, tăng hơn 302 tỷ đồng chỉ sau sáu tháng và chiếm gần 52% tổng tài sản. Cùng thời điểm, vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn tăng lên hơn 1.402 tỷ đồng, trong khi dòng tiền thuần từ hoạt động kinh doanh âm hơn 246 tỷ đồng.

Điều này đồng nghĩa, với một doanh nghiệp bán lẻ ô tô, mỗi chiếc xe chưa thể đưa ra khỏi showroom không đơn thuần là một sản phẩm chưa bán được, mà còn là một lượng vốn lớn tiếp tục nằm lại trong kho và phát sinh chi phí tài chính theo thời gian.

Haxaco không phải trường hợp cá biệt khi City Auto cũng cho thấy một lát cắt khác của bài toán này khi doanh nghiệp sở hữu hệ thống phân phối Ford, Hyundai và Volkswagen ghi nhận hơn 3.401 tỷ đồng doanh thu trong nửa đầu năm, giảm gần 17% so với cùng kỳ. Lợi nhuận sau thuế dù tăng hơn gấp đôi cũng chỉ đạt gần 8,7 tỷ đồng, tương ứng tỷ suất lợi nhuận ròng chỉ khoảng 0,26%.

Riêng quý II/2026, lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh của City Auto vẫn âm hơn 2,6 tỷ đồng. Đến cuối tháng 6/2026, doanh nghiệp còn gần 943 tỷ đồng hàng tồn kho, trong khi tổng vay và nợ thuê tài chính lên tới hơn 2.248 tỷ đồng, cao hơn gấp đôi vốn chủ sở hữu.

Ở một thái cực khác, G-Automobile, doanh nghiệp phân phối Mercedes-Benz và Ford, thậm chí ghi nhận mức tăng doanh thu tới 66,1% trong nửa đầu năm, đạt hơn 1.842 tỷ đồng. Tuy nhiên, doanh nghiệp vẫn lỗ hơn 12,5 tỷ đồng, cao hơn mức lỗ 10,3 tỷ đồng cùng kỳ năm trước.

Tất nhiên, trong nhóm các doanh nghiệp kinh doanh, phân phối ô tô vẫn có những điểm sáng như CTCP Tasco (mã CK: HUT) cùng Savico (mã CK: SVC) – đơn vị thành viên đã xây dựng một hệ sinh thái rộng hơn gồm nhiều thương hiệu xe, hệ thống showroom, xe đã qua sử dụng, dịch vụ sửa chữa và bảo hiểm.

Kéo theo đó là sáu tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đạt gần 21.944 tỷ đồng doanh thu, tăng khoảng 43%, trong khi lợi nhuận sau thuế vượt 324 tỷ đồng, tăng hơn 184%.

Theo lý giải của ban lãnh đạo doanh nghiệp, tăng trưởng vượt bậc này đến từ sự cải thiện đồng thời của các mảng kinh doanh cốt lõi. Lĩnh vực ô tô tăng trưởng nhờ mở rộng hệ thống phân phối, gia tăng doanh số và đóng góp từ các thương hiệu mới, trong khi hoạt động bảo hiểm cũng ghi nhận kết quả tích cực.

Tasco Auto hiện phân phối nhiều thương hiệu như Toyota, Ford, Mitsubishi, Volvo, Lynk & Co, Geely và Zeekr. 

Hay Tổng công ty Máy động lực và máy nông nghiệp Việt Nam - CTCP (VEAM, mã CK: VEA) ghi nhận doanh thu nửa đầu năm đạt 2.574 tỷ đồng, tăng gần 19%, lợi nhuận sau thuế đạt 3.982 tỷ đồng, tăng khoảng 15%.

Tuy vậy, khác với các doanh nghiệp phân phối ô tô, VEAM tạo ra phần lớn lợi nhuận từ các khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết. VEAM hiện nắm 30% vốn Honda Việt Nam, 20% Toyota Việt Nam và 25% Ford Việt Nam. Kết quả kinh doanh của các liên doanh này được phản ánh vào báo cáo tài chính hợp nhất của VEAM theo phương pháp vốn chủ sở hữu.

Trước tình trạng dư cung lớn, các hãng xe và đại lý buộc phải tung ra những chương trình giảm giá sâu, để “xả hàng”. Ảnh minh họa: Việt Dương

Bài toán tài chính và tồn kho

Nhìn chung, bán lẻ ô tô Việt Nam hiện nay không phải câu chuyện của một thị trường suy giảm, trái ngược lại, số lượng xe tiêu thụ vẫn đang tăng khá mạnh, nhưng vấn đề hiện nay nằm ở chất lượng của tăng trưởng.

Đi sâu vào gần 388 nghìn chiếc xe được tiêu thụ trong bảy tháng đầu năm là một cấu trúc tăng trưởng đang thay đổi đáng kể. Trong đó, VinFast đóng góp gần 138 nghìn xe điện, tương đương hơn 35% tổng lượng tiêu thụ toàn thị trường và tăng hơn 74% so với cùng kỳ.

Điều này cho thấy sự chuyển dịch rõ nét của cấu trúc thị trường, khi phần tăng trưởng mới không còn phân bổ đồng đều cho các hãng xe và hệ thống đại lý truyền thống mà ngày càng nghiêng về những dòng xe sử dụng năng lượng mới.

Không chỉ xe điện, phân khúc hybrid cũng đang mở rộng nhanh chóng. Trong bảy tháng đầu năm 2026, các thành viên VAMA tiêu thụ 12.501 xe hybrid, tăng 76% so với mức 7.112 xe cùng kỳ năm ngoái.

Sự dịch chuyển này tạo ra áp lực đáng kể đối với những nhà phân phối có danh mục sản phẩm phụ thuộc lớn vào xe động cơ đốt trong với giá thành đắt đỏ như Haxaco, City Auto hay G-Automobile, đặc biệt trong bối cảnh lợi thế về thương hiệu hay xuất xứ không còn đủ để đảm bảo khả năng bán hàng như trước.

Thay vào đó, giá bán và tổng chi phí sở hữu đang trở thành những biến số ngày càng quan trọng trong quyết định mua xe.

Ở phía cung, hàng loạt thương hiệu mới tiếp tục gia nhập thị trường, từ xe điện, hybrid cho đến các hãng Trung Quốc, trong khi những nhà sản xuất hiện hữu cũng liên tục mở rộng danh mục sản phẩm. Nguồn cung tăng nhanh khiến cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các mẫu xe cùng phân khúc mà còn giữa những công nghệ truyền động và mô hình sở hữu khác nhau.

Hệ quả dễ nhận thấy nhất là cuộc đua ưu đãi ngày càng lan rộng. Trong tháng 7/2026, nhiều mẫu xe phổ thông được hỗ trợ 50 - 100% lệ phí trước bạ, giảm trực tiếp hàng chục triệu đồng; một số mẫu xe tồn kho thậm chí được giảm hàng trăm triệu đồng. Tại các đại lý, giá bán thực tế của nhiều dòng xe thấp hơn đáng kể so với mức niêm yết, đi kèm các ưu đãi về bảo hiểm, phụ kiện hay tài chính.

Đáng chú ý, chính các chương trình kích cầu liên tục từ hãng và đại lý được xem là một trong những động lực quan trọng giúp sức mua ô tô phục hồi trong tháng 7/2026, sau ba tháng doanh số giảm liên tiếp.

Đây cũng là lý do, mặc dù ghi nhận doanh số và doanh thu gia tăng nhưng lợi nhuận của các doanh nghiệp bán lẻ ô tô tiếp tục giảm.

Khi chi phí sinh hoạt tăng, phần thu nhập khả dụng dành cho những tài sản có giá trị lớn phải cạnh tranh với nhiều khoản chi thường xuyên khác. Trong trường hợp mua xe bằng vốn vay, bài toán còn chịu thêm tác động từ chi phí tín dụng với lãi suất lên tới 12 – 14%, điều này đưa quyền mặc cả vì thế dần dịch chuyển sang người mua.

Qua đó, tạo ra nghịch lý của thị trường khi số lượng sản phẩm càng nhiều và cạnh tranh càng gay gắt thì việc bán được một chiếc xe chưa chắc đã tạo ra nhiều giá trị hơn cho nhà phân phối.

Đơn cử như câu chuyện của Haxaco, nếu không có khoản phát sinh bất thường, chỉ tính riêng chi phí lãi vay, bán hàng và quản lý cùng tăng khiến Haxaco lỗ gần 50 tỷ đồng từ hoạt động kinh doanh trong riêng quý II/2026.

Việc chi phí tài chính bào mòn lợi nhuận cũng diễn ra tại City Auto khi riêng quý II/2026, doanh nghiệp phải chi hơn 51 tỷ đồng cho hoạt động tài chính, trong đó chi phí lãi vay chiếm gần 48,5 tỷ đồng và gần như không giảm so với cùng kỳ năm trước.

Con số này đáng chú ý nếu đặt cạnh mức lợi nhuận gộp chỉ hơn 123 tỷ đồng mà City Auto tạo ra trong cùng kỳ.

Trên thực tế, doanh nghiệp đã nỗ lực tiết giảm đáng kể các khoản chi phí khác. Chi phí bán hàng quý II/2026 giảm hơn 37 tỷ đồng xuống còn khoảng 70 tỷ đồng, trong khi chi phí quản lý doanh nghiệp giảm còn gần 36 tỷ đồng. Nhờ đó, khoản lỗ thuần từ hoạt động kinh doanh được thu hẹp từ hơn 37 tỷ đồng cùng kỳ xuống còn khoảng 2,7 tỷ đồng.

Đó là chưa kể, việc mở rộng doanh số đòi hỏi doanh nghiệp phải duy trì một lượng vốn lưu động rất lớn để tài trợ cho hàng tồn kho. Một chiếc xe có thể mang lại doanh thu hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng khi bán được, nhưng trong thời gian nằm tại đại lý, nó đồng thời là một khoản vốn chưa thể thu hồi.

Nếu vòng quay tồn kho chậm lại, áp lực tài chính sẽ tăng lên. Nhưng nếu doanh nghiệp lựa chọn giảm giá mạnh để nhanh chóng giải phóng lượng xe này, phần lợi nhuận trên mỗi sản phẩm lại tiếp tục bị thu hẹp.

Đó là bài toán khó mà không ít đại lý đang phải đối mặt trong bối cảnh nguồn cung vượt cầu. Theo số liệu tổng hợp, riêng quý II/2026, nguồn cung ô tô trên thị trường cao hơn cầu gần 200.000 xe, trong khi một lượng xe tồn kho từ năm 2025 vẫn tiếp tục được chuyển sang năm nay. Trước áp lực giải phóng hàng tồn, giảm giá vì thế không còn mang tính thời điểm mà đang dần trở thành một trạng thái thường trực của thị trường.

Từ các dòng xe phổ thông đến xe sang, những chương trình hỗ trợ lệ phí trước bạ, giảm tiền mặt, tặng bảo hiểm hay ưu đãi tài chính liên tục được đưa ra. Điều này có lợi cho người tiêu dùng, nhưng đồng thời tạo nên một vòng xoáy cạnh tranh mới đối với nhà phân phối: càng nhiều ưu đãi để giành khách hàng, biên lợi nhuận càng chịu sức ép; nhưng nếu không giảm giá, rủi ro tồn kho lại gia tăng.