Động lực mới từ Khu kinh tế Đông Nam Nghệ An

Tái cấu trúc không gian phát triển: Gắn kết "Công nghiệp - Đô thị - Cảng biển"

Theo Quyết định số 490/QĐ-TTg ngày 27/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ, Khu kinh tế (KKT) Đông Nam Nghệ An được mở rộng lên 104.000 ha, bao gồm hơn 93.300 ha đất liền và gần 11.000 ha mặt biển, thuộc 25 xã, phường. Tuy nhiên, điểm mới quan trọng nhất không chỉ dừng lại ở quy mô diện tích, mà nằm ở tư duy tổ chức lại không gian phát triển nhằm hình thành cấu trúc kinh tế - đô thị - công nghiệp - cảng biển - logistics có tính liên kết cao.

KKT Đông Nam được định hình là KKT tổng hợp, đa ngành, đa lĩnh vực. Cấu trúc phát triển không gian được tổ chức theo mô hình kết nối chuỗi: Gắn kết chặt chẽ giữa trục đô thị ven biển, hệ thống cảng biển nước sâu và chuỗi đô thị - công nghiệp dọc các tuyến giao thông huyết mạch như Quốc lộ 1A, Cao tốc Bắc - Nam và đường ven biển.

Toàn cảnh Khu công nghiệp VSIP Nghệ An. Ảnh: P.V

Việc điều chỉnh mở rộng này đã giải quyết dứt điểm các "điểm nghẽn" về dư địa quỹ đất công nghiệp, đồng thời tạo cơ chế linh hoạt để phân vùng chức năng rõ ràng: Từ các khu công nghiệp công nghệ cao, khu logistics cảng biển, đến các khu đô thị sinh thái và dịch vụ du lịch nghỉ dưỡng cấp vùng.

Là một trong những địa phương mới được quy hoạch vào KKT Đông Nam mở rộng theo Quyết định 490 của Thủ tướng Chính phủ,Chủ tịch UBND xã Quỳnh Thắng- Hồ Anh Thắng cho biết: “Trong quá trình lập quy hoạch chung, xã đã phối hợp rất chặt chẽ với Ban Quản lý Khu kinh tế Đông Nam; đề xuất quy hoạch 6 cụm công nghiệp với tổng diện tích khoảng 450 ha trên địa bàn. Giai đoạn từ nay đến năm 2030, xã Quỳnh Thắng sẽ triển khai trước 3/6 cụm công nghiệp đã quy hoạch theo Quyết định số 490. Hiện đã có các nhà đầu tư hạ tầng đăng ký tham gia. Việc đẩy mạnh phát triển công nghiệp sẽ giúp địa phương đạt mức tăng trưởng kinh tế cao hơn, bền vững hơn, giải quyết bài toán việc làm, tăng thu ngân sách và tạo đà cho xã Quỳnh Thắng phát triển nhanh chóng".

Toàn cảnh xã Quỳnh Thắng - Một trong những trọng điểm mở rộng KKT Đông Nam Nghệ An. Ảnh: P.V

Đánh giá về tầm vóc mới của KKT Đông Nam, giới chuyên gia kinh tế nhận định đây là bước ngoặt quan trọng tạo nên lực hút mạnh mẽ đối với dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). PGS. TS. Trần Đình Thiên – nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhấn mạnh:"Tôi tin chắc rằng điều chỉnh quy hoạch lần này sẽ tạo ra sức hấp dẫn rất tích cực đối với các nhà đầu tư nước ngoài, đặc biệt là những nhà đầu tư tầm cao. Hiện nay, đà đã được thiết lập. Tuy nhiên, 'cuộc chơi mới bắt đầu', đòi hỏi Nghệ An phải hành động thực chất để đưa các nhà đầu tư hàng đầu Việt Nam và quốc tế hiện diện tại đây".

Khu kinh tế Đông Nam sau khi mở rộng có quy mô hơn 104.269 ha. Ảnh: CSCC

Hình thành 2 khu vực động lực gắn liền 2 cửa ngõ cảng biển

Cụ thể hóa các định hướng quy hoạch, ông Nguyễn Mạnh Lợi – Phó trưởng Ban Quản lý KKT Đông Nam Nghệ An cho biết, quy hoạch mới tổ chức KKT thành 2 khu vực động lực gắn với 2 cực tăng trưởng rõ rệt:

Khu vực Vinh - Cửa Lò:

Lấy đô thị Vinh, Cửa Lò, Cảng Cửa Lò và các KCN Nam Cấm, WHA, Thọ Lộc, VSIP làm hạt nhân. Khu vực này phát huy thế mạnh tổng hợp về đô thị, dịch vụ, giáo dục, y tế, nguồn nhân lực chất lượng cao, cảng biển và Sân bay quốc tế Vinh.

Khu vực Hoàng Mai - Đông Hồi:

Lấy đô thị Hoàng Mai, Đông Hồi và Cảng Đông Hồi làm hạt nhân. Đây là khu vực tạo dư địa phát triển bứt phá về công nghiệp nặng, năng lượng, hạ tầng cảng biển và dịch vụ logistics.

Sự kết hợp giữa 2 khu vực này tạo nên mô hình "2 khu vực động lực, 2 cửa ngõ cảng biển và một không gian liên kết rộng mở" từ vùng ven biển kết nối sâu về phía Tây Nghệ An cũng như hành lang kinh tế Đông - Tây kết nối với Lào và Đông Bắc Thái Lan.

Cán bộ Phòng Xây dựng và Môi trường, Ban Quản lý KKT Đông Nam Nghệ An đang tập trung thực hiện quy hoạch KKT Đông Nam theo Quyết định số 490 của Thủ tướng Chính phủ và Kế hoạch số 516 của UBND tỉnh. Ảnh: P.V

Lộ trình hành động: 9.000 tỷ đồng đầu tư hạ tầng kết nối giai đoạn 2026-2030

Hiện thực hóa Đồ án quy hoạch trên giấy thành động lực thực tế là bài toán lớn. Cụ thể hóa Kế hoạch số 516/KH-UBND ngày 17/6/2026 của UBND tỉnh Nghệ An về triển khai Quyết định số 490/QĐ-TTg, Ban Quản lý KKT Đông Nam đang tập trung vào 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm:

Hoàn thiện nền tảng pháp lý: Trọng tâm là lập Quy hoạch chung KKT Đông Nam và các quy hoạch phân khu tại các khu vực động lực; xây dựng kế hoạch triển khai chi tiết theo từng giai đoạn đến năm 2050.

Đột phá hạ tầng kỹ thuật: Tập trung đầu tư công tháo gỡ các điểm nghẽn giao thông kết nối. Trong giai đoạn 2026-2030, tỉnh dự kiến khởi công 6 dự án trọng điểm với tổng mức đầu tư khoảng 9.000 tỷ đồng, tạo nền tảng hạ tầng dẫn dắt cho giai đoạn mới.

Huy động nguồn lực và thu hút đầu tư chọn lọc: Ngân sách Nhà nước đóng vai trò "vốn mồi" đầu tư vào các công trình hạ tầng dùng chung; đồng thời, huy động nguồn lực ngoài ngân sách để phát triển các KCN và khu chức năng. Định hướng thu hút đầu tư ưu tiên các dự án công nghệ cao, công nghệ sạch, công nghiệp hỗ trợ, tiết kiệm năng lượng và đất đai.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, bài toán hạ tầng xã hội và bảo đảm sinh kế nhân dân cũng được đặt lên hàng đầu. Tại các KCN và đô thị mới, tỉnh yêu cầu đầu tư đồng bộ nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân, trường học, cơ sở y tế; đồng thời, công tác giải phóng mặt bằng phải gắn liền với đào tạo nghề, chuyển đổi việc làm và bảo vệ môi trường sinh thái.

Đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh kiểm tra tiến độ giải phóng mặt bằng 2 dự án KCN Hoàng Mai I và Hoàng Mai II. Ảnh: Phạm Bằng

Quyết định số 490/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ không chỉ là một văn bản quy hoạch thuần túy, mà chính là "tấm bản đồ chiến lược" mở ra không gian phát triển mới cho Nghệ An trong nhiều thập kỷ tới. Với tầm vóc hơn 104.000 ha đã được định hình, KKT Đông Nam Nghệ An đã sẵn sàng vươn mình trở thành đầu tàu tăng trưởng, đưa kinh tế địa phương cất cánh cùng cả nước.