Đền thờ liệt sĩ Bắc Sơn: 'Địa chỉ đỏ' về nguồn

Đền thờ liệt sĩ Bắc Sơn (thôn Tân Sơn, xã Bắc Sơn)

Bắc Sơn - mảnh đất trung dũng kiên cường là vùng quê giàu truyền thống yêu nước và cách mạng. Bắc Sơn có chi bộ Đảng thành lập sớm thứ hai của của tỉnh, nơi nổ ra cuộc khởi nghĩa võ trang oai hùng trong lịch sử ngày 27/9/1940. Bắc Sơn cũng là nơi khai sinh ra các tổ chức vũ trang đầu tiên của Đảng: Đội du kích Bắc Sơn (ngày 16/10/1940), Trung đội Cứu quốc quân Bắc Sơn (ngày 23/2/1941). Căn cứ địa Bắc Sơn – Võ Nhai có trung tâm ở Khuổi Nọi (xã Vũ Lễ) là địa bàn hoạt động của những chiến sĩ du kích kiên cường, quả cảm. Chiến khu Bắc Sơn in dấu hoạt động của các đồng chí lãnh đạo tiền bối của Đảng: Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Trần Đăng Ninh, Phùng chí Kiên, Lương Văn Tri, Chu Văn Tấn… những năm trước cách mạng tháng Tám 1945.

Những tấm gương hy sinh cao cả

Trong cuộc chiến đấu cam go với quân thù, Bắc Sơn là mảnh đất chịu rất nhiều hy sinh, mất mát. Để dập tắt phong trào cách mạng, ngay sau khi khởi nghĩa Bắc Sơn nổ ra, chính quyền thực dân phong kiến đã đàn áp, khủng bố phong trào cách mạng rất dã man. Các đồng chí đảng viên, chiến sĩ du kích, quần chúng trung kiên bị bắt bớ, giam cầm trong các nhà tù. Nhiều người đã hy sinh anh dũng vì bị địch tra tấn hoặc xử bắn. Đặc biệt, tháng 6/1941, khi đoàn cán bộ cao cấp của Đảng (gồm các đồng chí Hoàng Văn Thụ, Trường Chinh, Trần Đăng Ninh,…) đi dự hội nghị Trung ương lần thứ 8 từ Cao Bằng trở về đến Bắc Sơn bị lộ, địch đã huy động binh lính, vũ khí, đạn dược để bắt các đồng chí Thường vụ Trung ương Đảng. Hàng ngàn quân lính đã được tăng cường về Bắc Sơn chốt chặn các ngả đường, tấn công vào căn cứ du kích ở Khuổi Nọi, dồn dân vào các trại tập trung để thực hiện chiến lược “tát ao bắt cá”. Sau khi đưa đoàn thoát khỏi vòng vây về xuôi an toàn, đầu tháng 8/1941, Cứu quốc quân Bắc Sơn bí mật rút khỏi căn cứ du kích để bảo toàn lực lượng. Một số đồng chí được cử ở lại bám địa bàn chống khủng bố, giữ vững cơ sở quần chúng và phong trào cách mạng. Bộ phận này chia thành từng tổ công tác ở các xã Vũ Lăng, Vũ Lễ, Hưng Vũ, Chiêu Vũ, Hữu Vĩnh, Bắc Sơn...

Nhằm triệt tiêu phong trào các mạng, quân Pháp đã dùng rất nhiều thủ đoạn thâm độc: lùng bắt, rải truyền đơn dụ dỗ du kích Bắc Sơn đầu hàng; treo tiền thưởng cho người chỉ điểm hoặc giao nộp du kích… Ngày 28/8/1941, đồng chí Nguyễn Đình Sơn (Bí thư Chi bộ xã Vĩnh Yên) bị bắt khi đang đi cơ sở. Đồng chí bị đưa về nhà tù Lạng Sơn giam cầm và hy sinh khi mới 23 tuổi. Liên tiếp những ngày cuối tháng 8/1941, nhiều chiến sĩ Cứu quốc quân đã sa vào tay giặc. Lịch sử huyện Bắc Sơn khắc ghi sự hy sinh vô cùng anh dũng của những người du kích kiên cường, bất khuất: “Ngày 20/9/1941 địch đưa 7 đồng chí tham gia Trung đội Cứu quốc quân và một số quần chúng trung kiên xử bắn ở chân đồn Mỏ Nhài. Đó là các đồng chí: Hoàng Đình Ruệ, Dương Thần Tần, Hoàng Doãn Hoàng, Mã Viết Thốn, Mã Viết Vinh, Hoàng Văn Khằm, Hứa Văn Sanh”. Cũng từ đó nhiều đồng chí du kích, người của cơ sở quần chúng bị địch bắt, giam cầm trong các nhà tù và hy sinh. Chiến sĩ Cứu quốc quân Hoàng Hán – người chỉ huy trận tấn công vào đồn Mỏ Nhài mở màn cho khởi nghĩa Bắc Sơn là một trong số đó. Đồng chí bị chính Tri châu Nguyễn Văn Phú và những kẻ phản bội bắt ở Lân Áng (xã Hưng Vũ) và sát hại dã man ngày 9/2/1945.

Trải qua các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc, có biết bao người con ưu tú của Bắc Sơn đã anh dũng hy sinh vì sự nghiệp cách mạng của dân tộc. Cho đến nay, có những người mãi nằm ở nghĩa trang liệt sĩ Trường Sơn, nhiều liệt sĩ vẫn chưa tìm được hài cốt nên không có mộ. Linh hồn họ đã trở nên bất tử, hòa vào khí thiêng sông núi mãi trường tồn cùng Tổ quốc vinh quang. Một ngôi đền thờ chung các liệt sĩ xây trên vùng đất Bắc Sơn lịch sử là biểu tượng cao đẹp cho truyền thống cách mạng, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Sáng ngời một “địa chỉ đỏ” về nguồn

Đền thờ liệt sĩ Bắc Sơn có diện tích 11.078 m2 được xây dựng từ tháng 8 năm 2015 tại khu nghĩa trang liệt sĩ của huyện Bắc Sơn cũ, đến tháng 9 năm 2018 thì hoàn thành. Nằm giữa không gian thanh bình, đẹp đẽ của làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn và điểm khởi đầu của khu di tích Quốc gia đặc biệt Bắc Sơn, ngôi đền là một công trình văn hóa mang đậm sắc màu truyền thống và hiện đại.

Trung tâm khu tưởng niệm là ngôi đền thờ anh linh các liệt sĩ Bắc Sơn. Đền được thiết kế theo kiến trúc truyền thống, tựa lưng vào núi và nhìn ra cánh đồng có con đường 241 chạy qua trước mặt. Bộ mái thiết kế theo kiểu chồng diêm với đầu đao cong vút có hình tượng rồng hướng thiên tạo vẻ nhẹ nhàng, thanh thoát và linh thiêng. Gian tiền tế có 20 tấm bia đặt trên lưng rùa khắc ghi tên của 508 liệt sĩ của huyện Bắc Sơn (cũ) đã hy sinh qua các cuộc chiến tranh vệ quốc. Ban thờ chính đặt ở hậu cung, bài trí hoành phi, câu đối, tượng Bác rất trang trọng. Các hạng mục khác như: Nghi môn, lầu chuông, lầu khánh, hồ nước, cầu đá… được thiết kế theo kiến trúc truyền thống. Ngay phía bên phải ngôi đền là nơi an nghỉ vĩnh hằng của 45 du kích, liệt sĩ Bắc Sơn qua các thời kỳ. Chúng ta bắt gặp ở đây những cái tên rất đỗi thân thương của du kích Bắc Sơn như: Hoàng Đình Ruệ, Dương Thần Tần, Hoàng Doãn Hoàng, Mã Viết Vinh, Mã Viết Thốn, Hoàng Văn Khằm,… Bên cạnh những người con của quê hương Bắc Sơn còn có những cán bộ miền xuôi lên tăng cường cho phong trào cách mạng Bắc Sơn như: Nguyễn Văn Tiến, Nguyễn Văn Đắc quê ở tỉnh Thái Bình (nay là tỉnh Hưng Yên)… Các anh đã mãi nằm lại cùng đồng đội ở quê hương thứ hai mình. Họ đều hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ: đồng chí Hoàng Đình Ruệ mất khi mới tròn 30 tuổi, đồng chí Dương Thần Tần 26 tuổi… Cũng có những người du kích tuy không phải liệt sĩ nhưng có cống hiến đặc biệt với phong trào Cách mạng Bắc Sơn và cách mạng Việt Nam cũng được an nghỉ bên cạnh đồng đội như Hà Khai Lạc (Hoàng Doãn Tạo). Ngoài 21 ngôi mộ của các liệt sĩ thời Tiền khởi nghĩa và chống Pháp, còn có 17 ngôi mộ liệt sĩ thời chống Mỹ và 7 mộ liệt sĩ thời kỳ cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tổ quốc.

Từ nhiều năm nay, đền thờ liệt sĩ Bắc Sơn đã trở thành “địa chỉ đỏ” cho các hoạt động về nguồn của nhân dân trong và ngoài tỉnh. Vào dịp kỷ niệm Ngày Thương binh Liệt sĩ 27/7, Ngày Khởi nghĩa Bắc Sơn 27/9 và các ngày lễ lớn hằng năm, chính quyền các cấp trong tỉnh Lạng Sơn đều tổ chức dâng hương tưởng nhớ, tri ân các liệt sĩ, du kích Bắc Sơn. Các cơ quan, đoàn thể, trường học trong tỉnh cũng thường chọn nơi đây làm địa điểm tổ chức các đợt sinh hoạt chuyên đề, hoạt động ngoại khóa để giáo dục lòng tự hào, truyền thống yêu nước, cách mạng cho các thế hệ đảng viên, cán bộ, học sinh... Đây còn là điểm dừng của nhiều đoàn khách khi đến thăm khu di tích khởi nghĩa Bắc Sơn, làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn, Bảo tàng khởi nghĩa Bắc Sơn… Có thể coi đền thờ liệt sĩ Bắc Sơn là một “mắt xích” trong hành trình thăm khu di tích khởi nghĩa Bắc Sơn của du khách.

Sự kết nối giữa điểm tham quan này và các di tích lịch sử cách mạng khác trong khu vực góp phần làm phong phú, hấp dẫn hơn cho các tour du lịch về nguồn của Bắc Sơn. Đến nơi đây, mỗi chúng ta càng cảm nhận sâu xa hơn giá trị của tự do, độc lập; trào dâng niềm tự hào, lòng biết ơn đối với những cống hiến, hy sinh lớn lao của các thế hệ cha anh vì độc lập tự do của Tổ quốc.