Xuân vui nơi đại ngàn Pù Mát

Thanh Phúc - Khánh Ly / Trình bày: Hồng Toại • 15/02/2026

*****

Những mái nhà kiên cố vừa mới dựng xây, những cây cầu treo nối nhịp bờ vui và những con đường bê tông sáng bóng vào bản. Một mùa Xuân mới đang về, mùa Xuân của an cư, của niềm tin đối với đồng bào Đan Lai ở các bản Búng, Cò Phạt (xã Môn Sơn) giữa đại ngàn Pù Mát….

Tết này, bà con Đan Lai đã được đón Tết trong những ngôi nhà khang trang, kín trên bền dưới. Ảnh: T.P

Những ngày đầu năm mới 2026, chúng tôi ngược dòng sông Giăng, men theo con đường rừng với nhiều dốc cao để vào với đồng bào Đan Lai ở Khe Khặng, nơi 2 bản Búng và Cò Phạt nép mình giữa trùng điệp núi rừng Pù Mát. Hai bên đường, những cây mận già nở trắng cành, lau lách bung hoa, trạng nguyên đỏ rực lấp ló sau màn sương mỏng.

Cảnh sắc quen mà lạ. Quen bởi đã nhiều lần đến, lạ bởi trong lòng nhen lên một cảm giác phấn chấn rất riêng: Lần này, lên thăm đồng bào khi họ đã có những ngôi nhà mới. Ngược gần 20 km đường rừng, qua những đoạn đá lổn nhổn, trơn trượt sau mưa bão, xe máy nhiều lúc chệch khỏi lằn ranh an toàn.

Từ trung tâm xã Môn Sơn đến bản Búng có chiều dài hơn 18 km nay đã có khoảng 6 km được cứng hóa bê tông. Ảnh: Thành Cường

Nhưng rồi, như một dấu mốc đầy ý nghĩa, 6 km đường bê tông phẳng lì mở ra trước mắt, dẫn thẳng vào bản, cả những cây cầu bằng gỗ, tre bắc qua khe, suối trước đây cũng được thay thế bằng những cây cầu sắt kiên cố. Dưới nắng Xuân dịu nhẹ, những căn nhà mái tôn đỏ, tường bê tông sơn vàng nổi bật giữa màu xanh của núi rừng.

Trạm Biên phòng Khe Khặng tặng quà Tết cho bà con Đan Lai. Ảnh: T.P

Đón chúng tôi trong căn nhà mới ấm cúng, ông La Văn Lá (bản Búng) không giấu nổi niềm vui: “Phấn khởi lắm, vui lắm. Sống nửa năm trong ngôi nhà này rồi mà vẫn cứ ngỡ như mơ. Không nghĩ đời mình có ngày được ở nhà kín đáo, bền vững thế này. Ơn Đảng, ơn Nhà nước nhiều lắm”.

Gia đình ông Lá có 9 người, trước đây chen chúc trong căn nhà tranh, vách nứa, nền đất. Mùa mưa thì dột, mùa nắng thì nóng hầm hập, bụi bặm. “Những năm trước, cữ này là cha con tôi lo dói lại mái tranh, thưng lại phên nứa quanh nhà để đón Tết. Năm nay thì yên tâm rồi, chỉ lo gói bánh, kiếm cành đào chưng Tết thôi”, ông cười hiền.

Gia đình ông La Văn Lá đón khách đến thăm trong ngôi nhà mới. Ảnh: K.L

Niềm vui ấy cũng hiện rõ trên gương mặt anh Lương Văn Sửu (42 tuổi, ở bản Búng). Được hỗ trợ 40 triệu đồng sửa chữa nhà, anh đã thay mái tranh bằng mái tôn cách nhiệt, thưng tôn giả gỗ kín đáo. “Được cấp sổ hồng, được làm chủ mảnh đất của mình, lại được hỗ trợ sửa nhà, mình rất ưng cái bụng và thấy yên tâm.

Có lẽ đây là cái Tết vui nhất từ trước đến nay của gia đình mình”, anh Sửu chia sẻ. Ở bản Cò Phạt, cựu chiến binh Lê Văn Thành, năm nay đã 80 tuổi, sống cùng người con trai tàn tật, xúc động nói về căn nhà mới “kín trên bền dưới”.

“Có nhà mới, tui như khỏe ra. Mùa Đông năm nay đỡ đau nhức, ra vườn cuốc đất, lên luống trồng rau cải, đậu, cà. Thế là có rau ăn Tết rồi. Cũng nuôi thêm được mấy con gà, con vịt nữa”, cụ Thành kể, ánh mắt ánh lên niềm vui bình dị.

Cựu binh Lê Văn Thành, ở bản Cò Phạt phấn khởi khi được ở trong ngôi nhà mới khang trang. Ảnh: KL

Theo Bí thư Chi bộ bản Búng La Văn Cang, đợt này cả bản có 37 hộ được hỗ trợ làm mới và sửa chữa nhà ở, trong đó, 28 hộ xây mới, 9 hộ sửa chữa. “Có nhà kiên cố là mong ước bao đời của bà con. “An cư” rồi mới “lạc nghiệp”. Có nhà, có đường, có cầu, bà con phấn khởi, chăm lo làm ăn hơn hẳn”, ông Cang nói.

Sự đổi thay từng ngày của đồng bào Đan Lai ở thượng nguồn sông Giăng còn hiện diện ở quang cảnh bản làng với những con đường bê tông nội bản sạch sẽ, 3 cây cầu treo dân sinh hoàn thành trước mùa mưa lũ 2025 đã chấm dứt cảnh cô lập, phải làm bè nứa di chuyển trong mùa mưa bão.

Cánh đồng lúa của đồng bào Đan Lai ở bản Búng. Ảnh: Nhật Lân

Phấn khởi hơn nữa là Tết đến, Xuân về, hầu hết các gia đình trong bản Búng và bản Cò Phạt đều có những luống rau xanh mướt, đàn gà, đàn vịt tăng gia, thóc lúa đầy bồ. Nhiều hộ đã sắm được máy cày, máy xay xát mi ni phục vụ sản xuất và sinh hoạt. Khoảng 100 lao động trong bản đi làm ăn xa, có thu nhập gửi về. Dù cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng đó đã là bước tiến dài so với trước đây.

Niềm vui của người mẹ trẻ khi có nhà mới ở bản Búng. Ảnh: T.P

Nhiều hộ gia đình sắm được máy xay xát nhỏ. Ảnh: K.L

Đường vào bản Búng đã được đổ bê tông phẳng lì. Ảnh: T.P

Nhắc đến bản Cò Phạt và bản Búng (xã Môn Sơn), nhiều người vẫn gọi đó là vùng “đặc biệt khó khăn nhất Nghệ An”. Dù đã được thụ hưởng các chính sách từ Chương trình Mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2030 (Chương trình MTQG 1719), cuộc sống của đồng bào Đan Lai nơi đây vẫn còn không ít chật vật.

Theo ông Phạm Mạnh Hùng - Chủ tịch UBND xã Môn Sơn, 2 bản hiện có 243 hộ dân, chủ yếu là người Đan Lai, trong đó, có tới 235 hộ nghèo, chiếm 96,7%. Bài toán lớn nhất, kéo dài nhiều năm, chính là nhà ở tạm bợ và vướng mắc về đất đai.

Nhiều hộ mua sắm máy cày nhỏ phục vụ sản xuất. Ảnh: K.L

Triển khai chương trình xóa nhà tạm của Chính phủ, địa phương rà soát được 78 hộ đủ điều kiện hỗ trợ làm mới và sửa chữa nhà ở. Sau khảo sát thực tế, tỉnh Nghệ An quyết định nâng diện tích nhà lên 50m², đồng thời, tăng mức hỗ trợ lên 90 triệu đồng đối với nhà xây mới và 50 triệu đồng với nhà sửa chữa.

Trên nền chính sách ấy, Ban Chỉ đạo xóa nhà tạm xã Môn Sơn đã huy động lực lượng “4 tại chỗ”, cùng sự chung tay của bộ đội biên phòng và người dân, mở cao điểm xây dựng. Đến ngày 31/7, toàn bộ 78 căn nhà, gồm 58 căn xây mới và 20 căn sửa chữa, đều hoàn thành, đảm bảo chất lượng và vượt tiến độ tỉnh giao 15 ngày.

Các lực lượng trên địa bàn xã Môn Sơn giúp đồng bào Đan Lai xây dựng nơi ở mới. Ảnh tư liệu: Thành Cường

Các lực lượng trên địa bàn xã Môn Sơn giúp đồng bào Đan Lai xây dựng nơi ở mới. Ảnh tư liệu: Thành Cường

Đặc biệt, nút thắt đất đai được tháo gỡ, 231 sổ hồng cho người dân bản Cò Phạt và 224 sổ hồng tại bản Búng, với tổng diện tích đất được cấp giấy chứng nhận khoảng 360 ha, gồm đất ở và đất sản xuất nông nghiệp đã được trao. Những cuốn sổ hồng ấy không chỉ khẳng định quyền sở hữu hợp pháp về đất đai, mà còn giúp người Đan Lai yên tâm bám bản, chấm dứt nỗi lo bị di dời, mất đất. Quan trọng hơn, đó là “tấm vé” để bà con tiếp cận các chính sách an sinh, vay vốn đầu tư sản xuất, từng bước chăm lo cho việc học hành của con cái, mở ra con đường thoát nghèo bền vững.

Cán bộ Văn phòng Đăng ký đất đai tỉnh Nghệ An giúp đồng bào Đan Lai điểm chỉ, nhận giấy đăng ký quyền sử dụng đất. Ảnh tư liệu: Nhật Lân

Đồng bào Đan Lai điểm chỉ nhận giấy đăng ký quyền sử dụng đất. Ảnh tư liệu: Thành Cường

Niềm vui của đồng bào Đan Lai sau khi được nhận giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Ảnh tư liệu: Nhật Lân

Cùng với nhà ở và đất đai, Chương trình MTQG 1719 còn tạo lực đẩy mạnh mẽ cho phát triển hạ tầng và sinh kế. 6 dự án đầu tư dành riêng cho đồng bào Đan Lai tại bản Búng và bản Cò Phạt đã hoàn thành, làm thay đổi rõ nét diện mạo vùng biên.

Trung tá Nguyễn Sỹ Hà - Trạm trưởng Trạm Khe Khặng (Đồn Biên phòng Môn Sơn) nhận định: Đời sống bà con còn nhiều khó khăn, nhưng chỉ sau hơn 1 năm, những đổi thay đã rất rõ ràng. Có nhà mới để an cư, có đường, có cầu để kết nối, lại được hướng dẫn “cầm tay chỉ việc” trong sản xuất, chăn nuôi, từng bước hướng tới một mùa Xuân dài lâu hơn cho bản làng Đan Lai.

Điểm trường mầm non bản Búng được nâng cấp, trẻ em Đan Lai có chỗ học hành, vui chơi. Ảnh: T.P

Con đường bê tông rộng rãi, xóa cảnh lầy lội mùa mưa và bụi mù vào ngày nắng. Ảnh: K.L

Xuân này, giữa đại ngàn Pù Mát, Tết của đồng bào Đan Lai không chỉ có bánh chưng xanh, cành đào rừng hay bếp lửa hồng ấm, mà còn lặng lẽ nở thêm niềm vui an cư trong những ngôi nhà mới. Ở thượng nguồn sông Giăng, khi sương sớm còn bảng lảng trên tán rừng già, một mùa Xuân khác ấm áp hơn, bền bỉ hơn đang khẽ khàng bắt đầu.

Toàn cảnh bản Búng nhìn từ trên cao. Ảnh: Thành Cường