Trung Quốc xây dựng hệ thống thủy điện lớn nhất thế giới

Hệ thống thủy điện lớn nhất thế giới sẽ hình thành trên sông Yarlung Tsangpo. Ảnh: Xinhua

Đột phá kỹ thuật hiếm có

Dự án hạ tầng năng lượng quy mô chưa từng có này khởi động trong bối cảnh Trung Quốc tăng tốc chuyển đổi sang nền kinh tế sử dụng điện làm trụ cột, từ phương tiện giao thông cho tới các mô hình trí tuệ nhân tạo tiêu thụ năng lượng lớn.

Theo CNN, trong chuyến thăm hiếm hoi tới Tây Tạng hồi đầu năm 2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kêu gọi thúc đẩy dự án này một cách mạnh mẽ, có hệ thống và hiệu quả, nhằm bảo đảm phát triển kinh tế, ổn định khu vực và ứng phó biến đổi khí hậu.

Điểm then chốt của dự án nằm ở đoạn uốn cong ngoạn mục của con sông cao nhất thế giới Yarlung Tsangpo tại khu vực “Khúc cua Lớn”. Tại đây, dòng sông giảm độ cao tới khoảng 2.000m chỉ trong quãng 50km, tạo tiềm năng thủy điện hiếm có. Ước tính, khu vực này có thể tạo ra khoảng 300 tỷ kWh điện mỗi năm, gấp 3 lần sản lượng của đập Tam Hiệp, công trình thủy điện lớn nhất thế giới hiện nay.

Giới chuyên gia nhận định, “siêu dự án” này thể hiện thành tựu kỹ thuật có quy mô và độ phức tạp chưa từng có. Tận dụng chênh lệch độ cao tại hẻm núi sâu nhất thế giới, đơn vị thi công dự kiến khoan đường hầm khổng lồ xuyên qua lòng núi để dẫn nước chạy qua các nhà máy phát điện ngầm theo dạng bậc thang, trước khi trả dòng nước về lòng sông chính. Cách tiếp cận này giúp tối ưu hóa sản lượng điện; đồng thời giảm nhu cầu xây dựng các đập lộ thiên khổng lồ.

Các nghiên cứu khoa học và hình ảnh vệ tinh cho thấy, dự án có thể bao gồm nhiều đập, hồ chứa và ít nhất 5 nhà máy thủy điện kết nối bằng hệ thống đường hầm dài hàng trăm km. Một hồ chứa lớn tại thành phố Mainling được cho là sẽ đóng vai trò điều tiết lưu lượng nước cho toàn hệ thống.

Các chuyên gia nhấn mạnh thách thức kỹ thuật đáng kể của dự án do địa điểm triển khai tại trong một trong những khu vực có hoạt động địa chấn mạnh nhất thế giới. Tuy vậy, Trung Quốc hiện là quốc gia dẫn đầu toàn cầu về xây dựng công trình thủy điện lớn, với kinh nghiệm phong phú trong việc ứng phó với điều kiện tự nhiên phức tạp.

Công viên đất ngập nước quốc gia Yani nằm ở nơi hợp lưu của sông Yarlung Tsangpo và sông Nyang, gần khu vực đang xây dựng dự án thủy điện. Ảnh: Future Publishing/Getty Images

An ninh năng lượng bền vững

Theo Global Times, Bộ Ngoại giao Trung Quốc khẳng định, dự án đã trải qua nhiều thập kỷ nghiên cứu chuyên sâu, với biện pháp kỹ lưỡng, toàn diện để bảo đảm an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường sinh thái và không gây ảnh hưởng tiêu cực tới khu vực hạ lưu.

Kể từ giai đoạn chuẩn bị ban đầu và chính thức khởi công dự án, Trung Quốc luôn duy trì tính minh bạch về các thông tin liên quan. Trong quá trình triển khai, Bắc Kinh cam kết chia sẻ thông tin cần thiết với cộng đồng quốc tế và tăng cường trao đổi thông tin và hợp tác với các quốc gia liên quan.

Việc đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng năng lượng tại khu vực Himalaya cũng phản ánh tầm nhìn chiến lược dài hạn của Trung Quốc về bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển kinh tế vùng cao và thúc đẩy hội nhập khu vực.

Bên cạnh quy mô, năng lực đổi mới sáng tạo cũng là yếu tố then chốt thúc đẩy ngành thủy điện Trung Quốc phát triển, với nhiều bước tiến công nghệ quan trọng, từ thiết kế tua-bin công suất lớn đến hệ thống vận hành thông minh.

Hiện, nhiều dự án hướng tới mô hình “thủy điện thông minh”, tích hợp trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn và giám sát thời gian thực, qua đó tối ưu hóa hiệu suất, giảm chi phí vận hành và kéo dài vòng đời nhà máy.

Đập Tam Hiệp trên sông Dương Tử (Trung Quốc). Ảnh: Xinhua/Getty Images

Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới về thủy điện, xét cả về công suất lắp đặt và sản lượng phát điện. Theo Hiệp hội Thủy điện quốc tế (IHA), riêng năm 2024, Trung Quốc bổ sung thêm 14,4 GW công suất thủy điện mới, chiếm hơn một nửa tổng công suất thủy điện tăng thêm trên thế giới.

Đến năm 2030, Trung Quốc tiếp tục giữ vị thế là thị trường thủy điện lớn nhất thế giới, đóng góp khoảng 40% mức tăng trưởng toàn cầu của ngành này.

THƯ LÊ