'Trợ lý ảo' - Công cụ hỗ trợ hiệu quả ngành tòa án

Cán bộ TAND khu vực 8 - Thanh Hóa truy cập phần mềm “Trợ lý ảo”.

Số hóa tri thức - mở lối cho công lý hiện đại

Ngày 15/3/2022, TAND tối cao đã triển khai Kế hoạch số 49/KH-TANDTC, áp dụng phần mềm “Trợ lý ảo” cho thẩm phán. Mục tiêu cốt lõi của kế hoạch là số hóa tri thức, tạo ra thư ký ảo trực tuyến 24/7, hỗ trợ thẩm phán, thư ký tòa án trong nghiên cứu, phân tích, giải quyết vụ án. Ngay sau khi triển khai phần mềm “Trợ lý ảo”, các thẩm phán, thư ký tòa án đã được cấp tài khoản và mật khẩu sử dụng.

Một trong những ưu điểm của phần mềm “Trợ lý ảo” là giới thiệu hệ thống văn bản pháp luật có liên quan để giải quyết vụ án. Trước đây, việc tra cứu văn bản pháp luật chủ yếu dựa vào phương pháp thủ công, mất nhiều thời gian và công sức. Nhưng giờ đây, chỉ bằng vài thao tác đơn giản trên máy tính hoặc điện thoại, cán bộ tòa án có thể truy cập vào phần mềm “Trợ lý ảo Tòa án Nhân dân” và dễ dàng tra cứu các văn bản, chính xác đến từng điều, khoản của văn bản quy phạm pháp luật và từng thời điểm của văn bản luật có hiệu lực. Từ đó, giúp cán bộ tòa án hiểu đúng vấn đề, áp dụng đầy đủ trong quá trình giải quyết vụ án.

Không chỉ là nguồn tra cứu văn bản pháp luật phong phú, chính xác, “Trợ lý ảo” còn cung cấp các tình huống pháp lý đã được Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao tổng kết thực tiễn xét xử và đưa ra câu trả lời; giúp thẩm phán tham khảo các quyết định giám đốc thẩm và các bản án tương tự, từ đó áp dụng một cách thống nhất, tránh sự khác biệt trong việc giải quyết cùng một hành vi pháp lý ở các tòa án khác nhau.

Hiệu quả rõ nét từ cơ sở

Tại TAND khu vực 2 - Thanh Hóa, phần mềm “Trợ lý ảo” đã nhanh chóng được đưa vào sử dụng hiệu quả. TAND khu vực 2 - Thanh Hóa đã lựa chọn thẩm phán có nhiều kinh nghiệm, có trình độ công nghệ thông tin tham gia các lớp tập huấn, sau đó hướng dẫn lại cho toàn bộ cán bộ, công chức trong đơn vị. Thẩm phán Lê Văn Minh, Phó Chánh án TAND khu vực 2 - Thanh Hóa cho biết: “Ban đầu, khi triển khai phần mềm đội ngũ cán bộ tòa án còn bỡ ngỡ, nhưng khi quen rồi, thì chúng tôi thấy rất hiệu quả. Đến nay, 100% công chức có chức danh tư pháp của đơn vị đều tương tác phần mềm trợ lý ảo. Tất cả các thẩm phán, hàng năm, đều phải đóng góp câu hỏi và câu trả lời tình huống pháp lý cho phần mềm “Trợ lý ảo”. Đây được coi là 1 tiêu chí đánh giá, bình xét thi đua hàng năm tại đơn vị. Năm 2025, TAND khu vực 2 -Thanh Hóa có 1.695 lần công chức có chức danh tư pháp tra cứu; 1.251 lượt đóng góp tình huống pháp lý; 65 câu câu hỏi tình huống pháp lý; 378 lượt bình luận trao đổi chuyên môn nghiệp vụ.

Là người trực tiếp sử dụng, khai thác ứng dụng “Trợ lý ảo”, thẩm phán Trần Thị Hà, TAND khu vực 2 – Thanh Hóa cho biết: “Đối với cá nhân tôi, phần mềm “Trợ lý ảo” như là “thư viện sống”, tôi có thể khai thác thông tin, trao đổi, tương tác trực tuyến với đồng nghiệp trong toàn quốc bất cứ lúc nào. Nhờ đó, tôi học hỏi, tích lũy được nhiều kinh nghiệm, kỹ năng xét xử”.

Tại TAND khu vực 8 - Thanh Hóa, phần mềm “Trợ lý ảo” cũng nhận được phản hồi, đánh giá tích cực từ các thẩm phán nhờ giao diện dễ sử dụng, với đa dạng các hình thức tra cứu. Thẩm phán Lê Ngọc Công, Chánh Văn phòng TAND khu vực 8 - Thanh Hóa chia sẻ: "Việc sử dụng “Trợ lý ảo” đã mang lại nhiều hiệu quả tích cực trong công việc. Bình quân, mỗi năm, mỗi thẩm phán tại TAND khu vực 8 - Thanh Hóa phải giải quyết khoảng 180 vụ việc, gấp đôi so với quy định của TAND tối cao. Do vậy, việc ứng dụng “Trợ lý ảo” giúp thẩm phán tiết kiệm đáng kể thời gian trong quá trình tra cứu và xử lý thông tin pháp lý. Khi cần 1 văn bản tố tụng mẫu, tôi chỉ cần nhập yêu cầu, phần mềm trả lời rất nhanh chóng, chính xác. Những vướng mắc nghiệp vụ cũng có thể đưa lên diễn đàn để được các thẩm phán cả nước trao đổi, giải đáp”.

Đặc biệt, theo thẩm phán Lê Xuân Tuyên, Chánh án TAND khu vực 8 - Thanh Hóa, trước đây để soạn thảo văn bản tố tụng, mã hóa các thông tin cá nhân để công khai bản án trên Cổng thông tin điện tử của tòa án, thẩm phán phải làm thủ công mất rất nhiều thời gian. Trong đó có những vụ án với số lượng đương sự nhiều, bản án dài thì thẩm phán phải mất từ 20 đến 30 phút mới mã hóa xong bản án theo quy định. Kể từ khi có “Trợ lý ảo”, thẩm phán chỉ cần 3 đến 5 phút đã mã hóa và có thể công bố xong. Việc tra cứu luật và các văn bản hướng dẫn trên “Trợ lý ảo” thực hiện nhanh chóng giúp giảm 30% khối lượng công việc cho thẩm phán. Nhờ ứng dụng phần mềm trợ lý ảo, chất lượng xét xử của các thẩm phán được nâng cao, thuận lợi trong công tác quản lý nghiệp vụ, kiểm tra, đánh giá chất lượng cán bộ, công chức. Năm 2025, TAND khu vực 8 - Thanh Hóa thụ lý 1.122 vụ việc, trong đó đã giải quyết, xét xử 1.070 vụ việc, đạt tỷ lệ 96,36%; xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không để xảy ra oan sai, không bỏ lọt tội phạm.

Có thể khẳng định, việc ứng dụng phần mềm “Trợ lý ảo” đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực, giúp nâng cao hiệu quả công việc cho thẩm phán, khắc phục được tình trạng thiếu nguồn nhân lực thư ký tòa án. Tuy nhiên, "Trợ lý ảo” chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi con người sử dụng công nghệ một cách thông minh, có kiểm soát và có trách nhiệm để đảm bảo tính chính xác trong quy trình tư pháp. Vì vậy, trong thời gian tới, cùng với việc đẩy mạnh ứng dụng “Trợ lý ảo”, TAND 2 cấp trên địa bàn tỉnh cần tích cực tham gia vào quá trình huấn luyện, làm giàu tri thức cho “Trợ lý ảo” thông qua việc bổ sung nguồn dữ liệu, chia sẻ các tình huống pháp lý trong thực tiễn để “Trợ lý ảo” ngày càng hoàn thiện đáp ứng yêu cầu thực tiễn xét xử và xu thế phát triển của kỷ nguyên số.

Bài và ảnh: Hoàng Mai